Computer Ports

 

පටුන

හැඳින්වීම. 1

1.       පරිගණක කොටස් සහ ඒවායේ වැදගත්කම්. 2

මව් පුවරුව (Motherboard) 3

මව් පුවරුව (Motherboard) වැදගත්කම. 3

මව් පුවරුවේ (Motherboard) කොටස් සහ ඒවායේ කාර්යයන්.. 4

මව් පුවරුවේ (Motherboard) හි ඇති Ports සහ ඒවායේ කාර්යයන්.. 5

1.       PS/2 Key Board Port 6

2.       PS/2 Mouse Port 6

3.       AT Keyboard Port 6

4.       Serial Port 7

Serial Port එකට සම්බන්ධ කළ හැකි උපාංග. 8

5.       Parallel Ports. 10

6.       Game Port 11

7.       Audio Port 12

AC'97 Compliant Pin Definition. 15

Coaxial Digital Port / Coaxial SPDIF Port යනු කුමක්ද?. 16

8.      USB Port. 20

9.      VGA Port — Video Graphics Array. 24

10.         DVI Port — Digital Visual Interface. 26

11.         HDMI Port. 28

12.         DisplayPort — නවීන වීඩියෝ සන්නිවේදන තාක්ෂණය. 30

13.         Composite Video Port — ඉතිහාසය සහ විශේෂාංග. 34

14.         S-Video Port (Separate Video Port). 36

15.         FireWire Port (IEEE 1394) 38

16.         LAN Port (Ethernet Port). 40

17.         Fiber Optic Network Port | ෆයිබර් ඔප්ටික් ජාල පෝර්ට්... 43

18.         eSATA Port | බාහිර SATA පෝර්ට්... 45

19.         Power eSATA | eSATAp Port (External SATA + Power) 47

20.         Bluetooth Port. 49

21.         Wireless Port | රැහැන් රහිත පෝර්ට්... 50

22.         Thunderbolt Port. 51

23.        RJ11 Port. 53

24.        SCSI Port. 54

 

හැඳින්වීම

අ

ද යුගයේ පරිගණකය යනු සරල ගණනය කිරීමේ මෙවලමක් පමණක් නොව, ජාත්‍යන්තර සන්නිවේදනය, තොරතුරු කළමනාකරණය, සහ නිර්මාණාත්මක කාර්යයන් සඳහා අත්‍යවශ්‍ය උපාංගයකි. මෙම පරිගණකය බාහිර උපාංග හා ජාල පද්ධති සමඟ සම්බන්ධ වීම සඳහා භාවිත වන මූලික අංගයක් වන්නේ Ports ය. Ports මඟින් දත්ත, ශ්‍රව්‍ය, දෘශ්‍ය, සහ විදුලිබලය වැනි තොරතුරු සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සිදු වේ.

මෙම assignment එකේ අරමුණ වන්නේ පරිගණක Ports පිළිබඳ මූලික අවබෝධයක් ලබා දීම, ඒවායේ වර්ග, කාර්යභාර, සහ භාවිතා වන ක්ෂේත්‍ර පිළිබඳ විස්තරාත්මක විමසුමක් ඉදිරිපත් කිරීමයි. තාක්ෂණික අධ්‍යාපනයේදී මෙම දැනුම විශේෂයෙන් වැදගත් වන අතර, සිසුන්ට පරිගණක පද්ධති සම්බන්ධයෙන් ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබා දීමට උපකාරී වේ.

1.    පරිගණක කොටස් සහ ඒවායේ වැදගත්කම්

ප

රිගණකයක් ක්‍රියාත්මක වීමට අවශ්‍ය මූලික කොටස් කිහිපයක් ඇත. එක් එක් කොටසක්ම විශේෂිත කාර්යයක් ඉටු කරයි, සහ ඒවා එකට ක්‍රියා කිරීමෙන් පරිගණකය සම්පූර්ණ පද්ධතියක් බවට පත්වේ.

මූලික පරිගණක කොටස් සහ ඒවායේ කාර්යභාරය

කොටස	කාර්යය	වැදගත්කම
CPU (Central Processing Unit)	පරිගණකයේ "මොළය" ලෙස ක්‍රියා කරයි. සියලු උපදෙස් සැකසීම සහ ක්‍රියාත්මක කිරීම	සියලුම ක්‍රියාවන් සම්බන්ධ කරයි. CPU නැතිව පරිගණකය ක්‍රියා නොකරයි
Motherboard	සියලු කොටස් එකට සම්බන්ධ කරයි	විදුලිය බෙදාදීම, දත්ත හුවමාරුව, hardware එකට සම්බන්ධතාවය
RAM (Random Access Memory)	තාවකාලික මතකය – ක්‍රියාත්මක වන වැඩසටහන් සඳහා	වැඩසටහන් වේගයෙන් ක්‍රියා කිරීම සඳහා අත්‍යවශ්‍යයි
Storage (HDD/SSD)	දත්ත, වැඩසටහන්, OS ආදිය ස්ථිරව තබා ගැනීම	පරිගණකය නැවත ආරම්භ කළත් දත්ත තබා ගැනේ
GPU (Graphics Processing Unit)	දෘශ්‍ය දත්ත සැකසීම – 2D/3D rendering	Video games, graphic design, video editing සඳහා අත්‍යවශ්‍යයි
Power Supply Unit (PSU)	විදුලිය AC → DC බවට පරිවර්තනය කර කොටස් වෙත බෙදාදීම	සියලු කොටස් ක්‍රියාත්මක වීමට විදුලිය අවශ්‍යයි
Input Devices (Keyboard, Mouse)	පරිශීලකයාගේ උපදෙස් ලබාදීම	පරිගණකය සමඟ සම්බන්ධ වීමට
Output Devices (Monitor, Printer)	ප්‍රතිඵල පෙන්වීම	පරිශීලකයාට දත්ත දැකීම සහ මුද්‍රණය
Cooling System (Fans, Heat sinks)	උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීම	උණුසුම වැඩි වීමෙන් hardware හානි විය හැකියි
Computer Case	සියලු කොටස් ආරක්ෂා කිරීම සහ සවි කිරීම	Physical safety, airflow, aesthetics

 

 

මව් පුවරුව (Motherboard)

 පරිගණකයේ මූලිකම සහ අත්‍යවශ්‍යම කොටසකි. එය සියලුම hardware කොටස් එකට සම්බන්ධ කරන මූලික පරිපථ පුවරුව ලෙස ක්‍රියා කරයි.

මව් පුවරුව (Motherboard) ප්‍රධාන කාර්යයන්

කාර්යය	විස්තර
සම්බන්ධතාවය	CPU, RAM, Storage, GPU, Input/Output devices වැනි සියලු ම කොටස් එකට සම්බන්ධ කරයි
විදුලි බල බෙදාදීම	Power Supply එකෙන් ලැබෙන විදුලිය CPU, RAM, GPU වැනි කොටස් වෙත බෙදාදෙයි
දත්ත හුවමාරුව	දත්ත buses හරහා කොටස් අතර දත්ත හුවමාරුව සිදු කරයි (උදා: CPU ↔ RAM ↔ Storage)
විස්තාරක හැකියාව	Expansion slots (PCIe, M.2) හරහා graphics cards, Wi-Fi cards, SSDs වැනි අමතර කොටස් එකතු කළ හැක
Port සහ Socket	USB, HDMI, Ethernet, Audio ports සහ RAM/CPU sockets සපයයි
BIOS/UEFI සහ POST	පරිගණකය ආරම්භ වන විට hardware පරීක්ෂා කිරීම සහ OS එක load කිරීම සඳහා BIOS/UEFI භාවිතා කරයි

 

මව් පුවරුව (Motherboard) වැදගත්කම

• පරිගණකයේ "මූලික පදනම" ලෙස ක්‍රියා කරයි – මව් පුවරුව (Motherboard)  නැතිව දෘඪාංග (hardware) ක්‍රියා නොකරයි.
• උසස් කිරීමේ හැකියාව – RAM, GPU, SSD වැනි කොටස් ඉදිරියට උසස් කිරීමට මව් පුවරුව (Motherboard)  හි compatibility වැදගත් වේ.
• System stability – මව් පුවරුව (Motherboard) හි ගුණාත්මක භාවය අනුව පරිගණකය විශ්වාසදායක ව ක්‍රියා කරයි.
• උණුසුම පාලනය – heat sinks සහ fan connectors motherboard මත ඇති නිසා cooling system එක හා සම්බන්ධ වේ

 

 

මව් පුවරුවේ (Motherboard) කොටස් සහ ඒවායේ කාර්යයන්

මව් පුවරුවේ (Motherboard)  තුළ ඇති කොටස් බොහෝමයක් පරිගණකයේ දෘඪාංග (hardware) ලෙස ක්‍රියා කරයි. මෙහි ප්‍රධාන කොටස් සහ ඒවායේ කාර්යයන් පහත පරිදි වේ:

මව් පුවරුවේ ප්‍රධාන කොටස්

කොටස	කාර්යය
CPU Socket	Processor එක සවි කරන ස්ථානය. CPU එක මව් පුවරුවේ (Motherboard) ට සම්බන්ධ කරයි
Chipset (Northbridge/Southbridge)	CPU, RAM, Storage, GPU අතර දත්ත ගමන් කිරීම පාලනය කරයි
RAM Slots	Temporary memory modules (RAM) සවි කිරීම සඳහා
Power Connectors	Power Supply එකෙන් මව් පුවරුවේ (Motherboard) ට විදුලිය ලබාදෙයි
PCIe Slots	Graphics cards, Wi-Fi cards, sound cards වැනි expansion cards සවි කිරීම සඳහා
SATA/M.2 Connectors	SSDs, HDDs, Optical Drives වැනි storage devices සම්බන්ධ කිරීම සඳහා
BIOS/UEFI Chip	පරිගණකය ආරම්භ වන විට hardware පරීක්ෂා කිරීම සහ OS load කිරීම
CMOS Battery	BIOS settings තාවකාලිකව තබා ගැනීම සඳහා විදුලි බලය සපයයි
I/O Ports (USB, HDMI, Ethernet)	Input/output devices සම්බන්ධ කිරීම සඳහා
Heat Sinks/Fan Headers	උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීම සඳහා cooling system සම්බන්ධ කරයි
Jumpers & DIP Switches	Hardware configuration settings වෙනස් කිරීම සඳහා
Clock Generator	CPU සහ RAM සඳහා timing signals නිපදවයි

 

 

මව් පුවරුවේ (Motherboard) හි ඇති Ports සහ ඒවායේ කාර්යයන්

මව් පුවරුවේ (Motherboard) හි ports යනු පරිගණකය සහ බාහිර උපාංග අතර සම්බන්ධතාවය ඇති කරන ස්ථාන වේ. මෙවැනි ports මඟින් input/output devices, storage devices, display units, audio systems වැනි උපාංග සම්බන්ධ කරයි.

ප්‍රධාන Motherboard Ports සහ ඒවායේ කාර්යයන්

Port	කාර්යය
HDMI Port	Digital video සහ audio output එකක් ලෙස HDTVs, monitors, projectors වැනි devices සම්බන්ධ කරයි
VGA Port	Analog video output – පැරණි monitors සහ projectors සඳහා
USB Ports (2.0 / 3.0 / 3.1 / Type-C)	Pen drives, keyboards, mice, printers, mobile devices වැනි peripherals සම්බන්ධ කිරීම සඳහා
RJ-45 LAN Port	Ethernet cable මඟින් internet/network සම්බන්ධතාවය
Audio Ports (3.5mm jacks)	Speakers, microphones, headphones සම්බන්ධ කිරීම සඳහා
Optical S/PDIF Port	High-quality digital audio output – home theater systems සඳහා
PS/2 Ports	පැරණි keyboards සහ mice සඳහා (පැහැය අනුව: Keyboard – Purple, Mouse – Green)
FireWire (IEEE 1394)	High-speed data transfer – audio/video equipment සඳහා (අද භාවිතය අඩුයි)
eSATA Port	External hard drives සඳහා වේගවත් data transfer
DVI Port	Digital video output – LCD monitors සඳහා
Thunderbolt Port (සමහර motherboards)	Ultra-fast data, video, and power transfer – high-end devices සඳහා

 

 

1.       PS/2 Key Board Port

2.       PS/2 Mouse Port

PS/2 port යනු පරිගණකය සමඟ keyboard සහ mouse සම්බන්ධ කිරීමට භාවිතා කරන mini-DIN 6-pin connector එකකි. මෙය 1987 දී IBM සමාගම විසින් ඔවුන්ගේ Personal System/2 (PS/2) පරිගණක මාලාව සඳහා නිර්මාණය කරන ලදී

 

3.      AT Keyboard Port

AT Keyboard Port යනු පැරණි පරිගණක keyboard සම්බන්ධකය ලෙස භාවිතා වූ 5-pin DIN connector එකකි. මෙය IBM සමාගම විසින් 1980 දශකයේ මුලදී හඳුන්වා දුන් Advanced Technology (AT) පරිගණක මාලාව සඳහා නිර්මාණය කරන ලදී

                                                                                                                        

 

4.      Serial Port

 

Serial Port යනු පරිගණකයකින් බාහිර උපාංගයකට දත්ත එක bit එකක් බැගින් අනුක්‍රමිකව යැවීම සඳහා භාවිතා වන සන්නිවේදන අතුරුමුහුණතක් වේ. මෙය RS-232, RS-485, සහ RS-422 වැනි standards මත පදනම්ව ක්‍රියා කරයි.

·         1980s–1990s: IBM PC සහ අනෙකුත් පරිගණකවලදී serial ports ප්‍රධාන සන්නිවේදන මාර්ගයක් විය.

·         DB-25 සහ DB-9 connectors භාවිතා විය – DB-9 (DE-9) connector එක වඩාත් ජනප්‍රිය විය.

 

Serial Port සඳහා ආදේශක නම් (Alternative Names for Serial Port)

·         Serial Port එකට තාක්ෂණික ලෝකයේදී භාවිතා වන විකල්ප නාම කිහිපයක් ඇත. මෙවැනි නාමයන් ව්‍යාපෘති, documentation, hardware manuals, සහ software settings තුළදී භාවිතා වේ.

විකල්ප නාම (Synonyms / Alternative Terms)

නාමය	විස්තර
COM Port	“Communication Port” යන අර්ථයෙන් – Windows OS තුළ serial ports COM1, COM2 ලෙස හැඳින්වේ
RS-232 Port	Serial communication සඳහා භාවිතා වන standard එක – බොහෝ serial ports RS-232 protocol භාවිතා කරයි
Serial Interface	Serial protocol මත පදනම්ව ක්‍රියා කරන interface එකක් ලෙස
UART Port	Universal Asynchronous Receiver/Transmitter – serial communication hardware module එක
Serial Connector	Physical connector එක – DB-9, DB-25 වැනි
Serial Communication Port	සම්පූර්ණ නාමය – serial protocol මත පදනම්ව peripheral devices සමඟ සන්නිවේදනය
Console Port	Network devices (e.g., routers, switches) සඳහා serial port එක console access සඳහා භාවිතා වේ
Data Link / Serial Link	Communication channel එකක් ලෙස හැඳින්වීම
Bluetooth Serial Port	Wireless serial communication සඳහා virtual serial port එකක් (SPP – Serial Port Profile)

 

 කාර්යයන්

ක්‍රියාව	විස්තර
Data Transmission	දත්ත එක bit එකක් බැගින් sequential ලෙස යැවීම – long-distance communication සඳහා සුදුසුයි
Device Connection	Modems, printers, barcode scanners, industrial controllers වැනි උපාංග සම්බන්ධ කිරීම
Simple Protocols	Baud rate, parity bit, stop bits වැනි settings මඟින් සරල සන්නිවේදනය
Flow Control	RTS/CTS (hardware) හෝ XON/XOFF (software) මඟින් data flow පාලනය කිරීම
Error Detection	Parity checking සහ checksums මඟින් දත්ත දෝෂ හඳුනා ගැනීම

 

 සාමාන්‍ය Serial Port Connector

• DB-9 (DE-9) – 9-pin male connector
• DB-25 – 25-pin connector (අද භාවිතය අඩුය)
• USB-to-Serial adapters – නව PC වල serial port නොමැති නිසා භාවිතා වේ

වැදගත්කම

• Industrial-grade reliability – automation systems, POS machines, routers සඳහා තවමත් භාවිතා වේ
• Low resource usage – USB වැනි protocols වලට වඩා සරලය.
• Legacy compatibility – පැරණි systems සමඟ සෘජු සම්බන්ධතාවය

Serial Port එකට සම්බන්ධ කළ හැකි උපාංග

උපාංගය	භාවිතය
Modems	දුරකථන ජාලය හරහා දත්ත යැවීම/ලැබීම
Printers	Dot matrix සහ industrial printers සඳහා serial communication
Barcode Scanners	scanned data එක පරිගණකයට යැවීම
Microcontrollers / Arduino / Raspberry Pi	serial communication මඟින් data exchange සහ programming
Scientific Instruments	sensor data, lab equipment readings ලබා ගැනීම
Industrial Controllers	PLCs, CNC machines, automation systems සඳහා
GPS Modules	location data serial port මඟින් ලබාදීම
Networking Devices (Routers/Switches)	Console port එකක් ලෙස configuration සහ diagnostics සඳහා
Serial Audio Interfaces	MIDI controllers සහ audio mixers සඳහා
External Storage Devices (පැරණි)	serial-connected hard drives සහ tape drives

 

5.    
Parallel Ports

 

Parallel Port යනු පරිගණකයකින් බාහිර උපාංගවලට බහු-bit දත්ත එකවර යැවීම සඳහා නිර්මාණය කළ සන්නිවේදන අතුරුමුහුණතකි. මෙය විශේෂයෙන්ම මුද්‍රණ යන්ත්‍ර සඳහා භාවිතා විය.

• 1970s: Centronics සමාගම විසින් මුද්‍රණ යන්ත්‍ර සඳහා පළමු parallel port එක නිර්මාණය කළේය.
• 1981–1982: IBM විසින් තම පළමු PC සඳහා Centronics port එක භාවිතා කරන ලද අඅතර මෙය 36-pin connector එකක් විය.
• 1990s: IEEE 1284 standard එක හරහා Enhanced Parallel Port (EPP) සහ Extended Capability Port (ECP) versions standard.

වැදගත්කම

අංගය	විස්තරය
Printer Communication	ASCII characters එකවර යැවීමෙන් printing වේගවත් විය
Bi-directional Data Transfer	EPP/ECP ports මඟින් data යැවීම සහ ලබා ගැනීම සිදු විය
Legacy Device Support	පැරණි scanners, CNC machines, lab equipment සඳහා තවමත් parallel ports භාවිතා වේ
Computing History	IBM PC era එකේදී industry standard එකක් විය
25-pin DB-25 Connector	විශාල connector එකක් සහිතව multiple data lines භාවිතා කළා

 

 

වර්ථමාන භාවිතය

• නව පරිගණකවල parallel ports නොමැත.
• USB, Wi-Fi, Ethernet වැනි interfaces සඳහා ප්‍රතිස්ථාපනය විය.
• Legacy systems සඳහා adapters සහ expansion cards භාවිතා වේ.

 

6.     Game Port

Game Port යනු පරිගණකවල joystick, gamepad වැනි gaming උපාංග සම්බන්ධ කිරීම සඳහා භාවිතා වූ analog input interface එකකි. මෙය විශේෂයෙන්ම 1980s සහ 1990s කාලයේදී IBM PC-compatible පද්ධතිවලදී ජනප්‍රිය විය.

• 1981: IBM විසින් පළමු PC සඳහා Game Control Adapter expansion card එකක් ලෙස game port එක හඳුන්වා දුන්නා.
• 1980s–1990s: Game port එක sound cards වලට සහ motherboards වලට ඒකාබද්ධ විය.
• DA-15 connector: 15-pin connector එකක් භාවිතා වන අතර, joystick එකක් හෝ MIDI device  සම්බන්ධ කිරීමට අදාලවේ.
• Late 1990s: USB interface එක හඳුන්වාදීමෙන් game port එක අභාවයට පත් විය.

වැදගත්කම

අංගය	විස්තරය
Joystick Input	Gaming experience එක සඳහා analog joystick input ලබාදීම
MIDI Support	සමහර sound cards මඟින් MIDI musical instruments සම්බන්ධ කළ හැකි විය
Multi-device Support	Y-splitter cables මඟින් joystick 2ක් හෝ paddles 4ක් සම්බන්ධ කළ හැකි විය
PC Gaming Evolution	Early PC games සඳහා dedicated input method එකක් විය
Legacy Technology	Computing history එකේ වැදගත් technological milestone එකක්

 

වර්තමාන භාවිතය

• USB interfaces මඟින් joystick/gamepad/MIDI devices සම්බන්ධ කිරීම පහසු විය.
• Game port එක obsolete විය.
• Legacy systems සඳහා තවමත් adapters භාවිතා වේ.

 

7.     Audio Port

Audio port යනු පරිගණකයකින් ශබ්ද උපාංග (headphones, microphones, speakers) සම්බන්ධ කිරීම සඳහා භාවිතා වන input/output connector එකකි. මෙය motherboard මත හෝ sound card මත පිහිටා ඇත.

Audio Port එකේ කාර්යය

• 🔈 Sound Output – පරිගණකයෙන් audio playback (music, video, games) සඳහා speakers හෝ headphones සම්බන්ධ කිරීම
• 🎤 Sound Input – microphone එකක් සම්බන්ධ කර voice recording, video conferencing, gaming chat වැනි කාර්යයන්
• 🎧 Surround Sound Support – multiple ports මඟින් 5.1 / 7.1 surround speaker systems සම්බන්ධ කළ හැක
• 🔄 Audio Communication – input/output ports මඟින් audio data හුවමාරුව

 Audio Ports වර්ග සහ වර්ණ

වර්ණ	නම	කාර්යය
🟩 Green	Line-Out	Speakers / Headphones සම්බන්ධ කිරීම
🟪 Pink	Mic-In	Microphone සම්බන්ධ කිරීම
🔵 Blue	Line-In	External audio sources (CD/DVD players, mixers)
🟧 Orange	CS-Out	Center/Subwoofer output (surround sound)
⚫ Black	RS-Out	Rear speakers output
⚪ Grey	SS-Out	Side speakers output

 

Audio Port වර්ග

Port වර්ගය	විස්තරය	භාවිතය
3.5mm Audio Jack	වඩාත් ජනප්‍රිය analog port එකකි.	Headphones, Microphones, Speakers
Mic-in Port	ශ්‍රව්‍ය ආදානය සඳහා.	External microphones
Line-in Port	Audio signal input (high quality).	Music instruments, mixers
Line-out Port	Audio signal output.	Amplifiers, speakers
Optical Audio Port (TOSLINK)	Digital audio transmission via light.	Home theater systems
HDMI Audio (Embedded)	HDMI මඟින් audio + video යවයි.	TVs, Monitors
USB Audio Interfaces	Digital audio devices.	USB Headsets, Audio Mixers
Bluetooth Audio	Wireless audio transmission.	Earbuds, Bluetooth speakers

 

 Audio Port ක්‍රියාකාරිත්වය

Audio ports පරිගණකයේ sound card හරහා ක්‍රියා කරයි. Sound card එක analog සහ digital signals අතර පරිවර්තනය සිදු කරයි. Audio port එකට සම්බන්ධ උපාංගය අනුව පරිගණකය output හෝ input ලෙස ක්‍රියා කරයි.

• Analog Ports: Voltage signal මඟින් audio සම්ප්‍රේෂණය කරයි.
• Digital Ports: Binary data (0s and 1s) මඟින් audio සම්ප්‍රේෂණය කරයි.

 Audio Port භාවිතයේ වැදගත්කම

• සන්නිවේදනය: Zoom calls, voice chats, podcasts සඳහා.
• සංගීත නිර්මාණය: Audio mixing, recording.
• විනෝදාත්මක අත්දැකීම්: Movies, games, music.
• අධ්‍යාපනික සහ වෘත්තීය භාවිතය: Online learning, presentations.

 

Audio ports යනු පරිගණක පද්ධතියේ ශ්‍රව්‍ය සන්නිවේදනය සඳහා අත්‍යවශ්‍ය මාර්ගයකි. තාක්ෂණය වර්ධනය වීමත් සමඟ analog ports වලින් digital ports වෙත පරිවර්තනය සිදු වී ඇත. පරිශීලකයාගේ අවශ්‍යතාවය අනුව නිවැරදි audio port එක තේරීම, ශ්‍රව්‍ය ගුණාත්මකභාවය සහ ක්‍රියාකාරිත්වය සඳහා වැදගත් වේ.

 

Front Panel Audio Connector

Front panel audio connectors යනු පරිගණක case එකේ ඉදිරිපස පිහිටා ඇති audio jack සම්බන්ධකයන්ට motherboard එකෙන් audio signal ලබාදීම සඳහා භාවිත වන pin-based connector එකකි. මෙය headphones, microphones, සහ headsets වැනි උපාංග සම්බන්ධ කිරීමට පහසුවක් සලසයි.

 Connector වර්ග

Connector වර්ගය	විස්තරය
HD Audio (Intel® High-Definition Audio)	නවීන motherboards වල භාවිත වන connector. Superior sound quality, jack detection, noise suppression.
AC’97 (Audio Codec ’97)	පැරණි connector system එකකි. Basic stereo audio support.
AAFP (Analog Audio Front Panel)	Motherboard header එකේ නම. HD Audio සහ AC’97 දෙකම සම්බන්ධ කළ හැක.

 

 Pin Configuration (Typical HD Audio)

HD Audio connector එකේ pin layout එක

Pin	Function
1	Microphone Left
2	Ground
3	Microphone Right
4	Presence# (detects front panel)
5	Headphone Right
6	Jack Sense
7	Headphone Left
8	No Connection
9	Jack Sense
10	Ground

 

 

AC'97 Compliant Pin Definition

AC'97 (Audio Codec '97) යනු Intel විසින් 1997දී හඳුන්වා දුන් audio codec standard එකකි. මෙය analog audio සන්නිවේදනය සඳහා භාවිත වන අතර, front panel audio ports (headphone/microphone) සම්බන්ධ කිරීමට motherboard header එකක pin layout එකක් ලබා දේ.

Typical AC'97 10-1 Pin Layout

Pin Number	Signal Name	Description
1	MIC2	Microphone input
2	GND	Ground
3	MIC Power	Power for microphone
4	NC	Not connected
5	Line Out (Right)	Right channel audio output
6	NC	Not connected
7	Line Out (Left)	Left channel audio output
8	NC	Not connected
9	NC	Not connected
10	GND	Ground

 

 

HD Audio vs AC'97

Feature	AC'97	HD Audio
Year Introduced	1997	2004
Jack Detection	No	Yes
Audio Quality	Basic stereo	High-definition (up to 7.1)
Compatibility	Legacy systems only	Modern motherboards
Pin Layout	Similar connector, different mapping	Advanced mapping

 

 

Coaxial Digital Port / Coaxial SPDIF Port යනු කුමක්ද?

Coaxial Digital Port යනු ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංග අතර digital audio signal සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සඳහා භාවිත වන සන්නිවේදන මාර්ගයකි. මෙය S/PDIF (Sony/Philips Digital Interface Format) standard එක භාවිත කරයි, සහ RCA connector එකක් (සාමාන්‍යයෙන් තැඹිලි පැහැති) මඟින් සම්බන්ධ වේ.

Coaxial Port එකේ ව්‍යුහය

• Cable Type: Coaxial cable එකක් — මධ්‍යම conductor එකක්, එය වටකරන insulator එකක්, metal shield එකක්, සහ පිටත insulator එකක්.
• Connector Type: RCA plug (orange or black).
• Impedance: 75 ohms — signal integrity සඳහා වැදගත්.

 SPDIF Format

S/PDIF යනු digital audio format එකකි, optical සහ coaxial දෙකම භාවිත කරයි. මෙය පහත audio formats සහය දක්වයි:

• Uncompressed PCM Audio (CD-quality stereo)
• Compressed Surround Sound (Dolby Digital, DTS 5.1)

භාවිතය සහ උපාංග

උපාංග වර්ගය	භාවිතය
DVD/Blu-ray Players	Audio output to amplifier
AV Receivers	Digital input for surround sound
TVs	Audio out to soundbars
DACs (Digital to Analog Converters)	Signal conversion
Sound Systems	High-fidelity audio transmission

 

Coaxial vs Optical Digital Audio

විශේෂතාවය	Coaxial Digital Port	Optical Digital Port
Signal Type	Electrical (via copper)	Optical (via light)
Connector Type	RCA	TOSLINK
Durability	Stronger, less fragile	More fragile
Interference	Moderate shielding needed	Immune to electrical noise
Compatibility	Older hi-fi systems	Modern TVs, soundbars

 

 වාසි

• High-quality audio: Minimal signal loss.
• Durable connection: Coaxial cables are sturdier than optical.
• Simple setup: One cable for stereo or surrounds audio.

Coaxial Digital Port එකක් යනු වෘත්තීයමය සහ ගෘහස්ථ audio systems සඳහා විශ්වාසදායක digital audio transmission method එකකි. S/PDIF format එක භාවිතයෙන්, මෙය uncompressed සහ surround audio formats සඳහා සහය දක්වයි. Optical port වලට විකල්පයක් ලෙස, coaxial port එක තවමත් බොහෝ උපාංගවල භාවිත වේ.

 

Sound Audio Chip යනු කුමක්ද?

Sound chip (හෙවත් audio chip) යනු integrated circuit (IC) එකක් වන අතර, එය digital සහ analog audio signals සැකසීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇත. මෙය පරිගණකයක, smartphones, gaming consoles, TVs, සහ audio interfaces වල ශ්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනය, සැකසීම, සහ output සඳහා භාවිත වේ.

Sound Chip එකේ ප්‍රධාන කාර්යයන්

• Digital-to-Analog Conversion (DAC): Digital data → Analog sound
• Analog-to-Digital Conversion (ADC): Microphone input → Digital signal
• Signal Processing: Equalization, filtering, mixing
• Amplification: Sound level boosting
• Interface Control: Communication with OS and drivers

 

 සාමාන්‍යයෙන් අඩංගු කොටස්

කොටස	කාර්යය
Oscillators	Frequency generation
Filters	Noise reduction, tone shaping
Amplifiers	Signal strength enhancement
Envelope Generators	Volume shaping over time
DAC/ADC	Signal conversion
DSP (Digital Signal Processor)	Real-time audio effects

 

ජනප්‍රිය Sound Chip Brands

Brand	විශේෂත්වය
Realtek	Onboard PC audio (e.g., ALC887, ALC1220)
Creative Sound Blaster	High-end gaming and music
Intel HD Audio	Integrated motherboard audio
Cirrus Logic	Apple devices, pro audio
Burr-Brown (TI)	Audiophile-grade DACs
ESS Sabre	Hi-Fi and studio-grade audio

 

Sound Chip vs Sound Card

Feature	Sound Chip	Sound Card
Location	Onboard (motherboard)	Separate expansion card
Quality	Moderate to high	High-end, customizable
Cost	Low	Moderate to high
Use Case	General computing	Gaming, music production

 

 භාවිතය සහ වැදගත්කම

• Music Playback: Clear, distortion-free sound
• Voice Communication: Accurate microphone input
• Gaming: Surround sound, immersive effects
• Content Creation: Studio-grade audio recording
• Accessibility: Audio feedback for users with visual impairments

නව තාක්ෂණික ප්‍රවණතා

• AI-powered audio enhancement
• 3D spatial sound
• Low-power chips for mobile devices
• Bluetooth codec integration
• Noise cancellation algorithms

 

8.   USB Port

USB (Universal Serial Bus) යනු උපාංග සම්බන්ධ කිරීම, දත්ත හුවමාරුව, සහ විදුලිබල සැපයීම සඳහා භාවිත වන ජාත්‍යන්තර සන්නිවේදන ප්‍රමිතියකි. මෙය පරිගණක හා විවිධ උපාංග සම්බන්ධ කිරීම සඳහා නිර්මාණය කළ සම්මත තාක්ෂණයකි. මෙය ආරම්භ වූයේ විවිධ වර්ගයේ සම්බන්ධකයන් (Serial, Parallel, PS/2) වල ඇති ගැටලු විසඳීමටය

USB සංවර්ධන කාල රේඛාව

වර්ෂය	අනුවාදය	විශේෂාංග	සමාජ බලපෑම
1996	USB 1.0	12 Mbps වේගය	පළමු වාණිජ නිකුතුව
1998	USB 1.1	ස්ථාවරතාව වැඩි කිරීම	Apple iMac G3 හරහා ජනප්‍රිය වීම
2000	USB 2.0	480 Mbps වේගය	Pen Drive ජනප්‍රිය වීම
2008	USB 3.0	5 Gbps වේගය	අධිවේගී බාහිර ගබඩා උපාංග
2013	USB 3.1	10 Gbps, USB-C ආරම්භය	නව උපාංග සම්බන්ධක පරම්පරාව
2017	USB 3.2	20 Gbps, USB-C ප්‍රමිතිය	එක සම්බන්ධකයකින් සියල්ල සම්බන්ධ කිරීම
2020s	USB4 / USB4 v2	40–80 Gbps, Thunderbolt සහය	240W විදුලිබල, නවීන උපාංග පද්ධති

 

• පළමු USB සහය දක්වූ මෙහෙයුම් පද්ධතිය විය Windows 95 OSR 2.1 (1997).
• Apple විසින් පැරණි ports ඉවත් කිරීම USB ජනප්‍රිය කිරීමට හේතු විය.
• අද USB භාවිතා වන්නේ දුරකථන, කැමරා, මොනිටර්, පරිගණක, රූපවාහිනි වැනි සියලු උපාංග සඳහාය.

ඔබට අවශ්‍ය නම්, මම මෙය සිංහල-ඉංග්‍රීසි infographic එකක්, poster එකක්, හෝ PowerPoint slide එකක් ලෙස සැලසුම් කළ හැකියි — ඔබගේ දේශීය තාක්ෂණික සන්නිවේදන ව්‍යාපෘතිය සඳහා.

 

USB Port වර්ග / Types of USB Ports

වර්ගය	Description	භාවිතය
USB-A	Rectangular, standard port	Computers, TVs, Keyboards
USB-B	Square-shaped, used in printers	Printers, Scanners
USB-C	Reversible, fast, compact	Phones, Laptops, Power Delivery
Micro-USB	Small, older mobile devices	Android phones, Cameras
Mini-USB	Older, slightly larger than Micro	MP3 players, PS3 controllers

 

 USB Port කාර්යයන් / Functions of USB Ports

• Charging Devices
  උපාංග ආරෝපණය කිරීම
• Data Transfer
  දත්ත හුවමාරුව
• Peripheral Connection
  බාහිර උපාංග සම්බන්ධ කිරීම
• Power Delivery
  විදුලිබල සැපයීම

USB Versions / USB අනුවාද

Version	Speed	Sinhala
USB 1.1	12 Mbps	මූලික වේගය
USB 2.0	480 Mbps	උසස් වේගය
USB 3.0/3.1	5–10 Gbps	අධිවේගී
USB 4.0	Up to 40 Gbps	නවීනතම වේගය

වැදගත්කම / Importance

• Plug & Play: සරල සම්බන්ධය
• Universal Compatibility: බහු උපාංග සහය
• Fast Charging & Data: වේගවත් ආරෝපණය සහ දත්ත හුවමාරුව

 

8.1  USB 2.0 Pin Set (Type A & B)

 

USB 2.0 සම්බන්ධකයෙහි ප්‍රධාන පින් 4ක් ඇත. මෙය විදුලිබල සැපයීම, දත්ත හුවමාරුව, සහ භූමිකාව සඳහා භාවිත වේ.

USB Type A & B Pinout

Pin	නම	කාර්යය	වර්ණය
1	VCC	+5V විදුලිබල සැපයීම	🔴 රතු
2	D−	දත්ත − (Data Minus)	⚪ සුදු
3	D+	දත්ත + (Data Plus)	🟢 කොළ
4	GND	භූමිකාව (Ground)	⚫ කළු

 

 USB Mini/Micro සම්බන්ධකයන්හි 5වන පින් එකක් ඇත — "ID" නමින් හැඳින්වෙයි, USB OTG (On-The-Go) සඳහා භාවිත වේ.

• VCC: උපාංගයට විදුලිබල ලබාදෙයි (+5V)
• D− / D+: දත්ත යැවීම සහ ලැබීම සඳහා
• GND: භූමිකාව, විදුලි පරිපථය සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා

 

8.2   USB 3.1 — අධිවේගී සන්නිවේදන තාක්ෂණය

 

USB 3.1 යනු Universal Serial Bus තාක්ෂණයේ තෙවැනි පරම්පරාවේ නවීන අනුවාදයකි. මෙය USB 3.0 ට වඩා දෙගුණ වේගයක දත්ත සම්ප්‍රේෂණය සහ වැඩි විදුලිබල සැපයීම සඳහා හැකියාවක් සපයයි.

ඉතිහාසය

ඉතිහාසය

නිකුත් වීම: ජූලි 2013

පළමු නම: USB 3.1 Gen 1 (5 Gbps) / Gen 2 (10 Gbps)

නව නාමකරණය: USB 3.2 Gen 1 / Gen 2 ලෙස යළි නම් කරන ලදී

විශේෂාංගය	විස්තරය
වේගය	Gen 1: 5 Gbps / Gen 2: 10 Gbps
Power Delivery	100W දක්වා විදුලිබල
Backward Compatibility	USB 2.0 සහ 3.0 සමඟ ගැළපේ
Connector Support	USB-A, USB-B, USB-C
Data Efficiency	Streaming, gaming, video editing සඳහා සුදුසුයි

 

8.3   USB 3.1 Gen 1 vs Gen 2

අනුවාදය	වේගය	නාමය
Gen 1	5 Gbps	SuperSpeed USB
Gen 2	10 Gbps	SuperSpeed+ USB

 

භාවිතය

4K වීඩියෝ සම්ප්‍රේෂණය

High-speed external drives

Laptop charging via USB-C

Gaming peripherals

Professional audio interfaces

වැදගත්කම

USB 3.1 තාක්ෂණය මඟින් පරිශීලකයන්ට වේගවත්, විශ්වාසදායක, සහ බහුකාර්ය සන්නිවේදනයක් ලබා දිය හැකිය. මෙය USB-C connector සමඟ එක්වී නව පරම්පරාවේ උපාංග සඳහා මූලික සන්නිවේදන මාර්ගයක් වී ඇත.

9.    VGA Port — Video Graphics Array

 

VGA යනු Video Graphics Array යන ඉංග්‍රීසි වචන වල සංකේතයයි. මෙය 1987 දී IBM විසින් හඳුන්වා දුන් analogy video connector එකකි, විශේෂයෙන් පරිගණක සහ monitor අතර වීඩියෝ සන්නිවේදනය සඳහා භාවිතා විය.

 විශේෂාංග

විශේෂාංගය	විස්තරය
Connector Type	DE-15 / HD-15 (15 pins in 3 rows)
Signal Type	Analog RGB (Red, Green, Blue)
Resolution	සාමාන්‍යයෙන් 640×480p, නමුත් 2048×1536 දක්වා යා හැකියි
Audio Support	නැත — විශේෂයෙන් වීඩියෝ සන්නිවේදනය සඳහා පමණි
Compatibility	Monitor, projector, TV, older laptops/desktops

 

 භාවිතය

• පරිගණකවලින් monitor හෝ projector වෙත වීඩියෝ සන්නිවේදනය
• CCTV systems වල analog display
• Older multimedia setups වලදී

වාසි සහ අවාසි

වාසිය	අවාසිය
සරල සහ විශ්වාසදායක සන්නිවේදනය	Analog signal — තත්ත්වය digital වලට වඩා අඩුයි
බහු උපාංග සමඟ ගැළපීම	Audio සන්නිවේදනයක් නොමැත
වසර ගණනාවක් භාවිතා වූ විශ්වාසදායක තාක්ෂණය	නව උපාංගවලින් අතුරුදන් වීම

 

අද වන විට, VGA ports බොහෝ නව laptop, monitor, සහ projector වලින් ඉවත් කර ඇත. ඒ වෙනුවට HDMI, DisplayPort, DVI වැනි digital connectors භාවිතා වේ — ඒවා ඉහළ තත්ත්වයේ වීඩියෝ සහ ශබ්දය එකවර සම්ප්‍රේෂණය කරයි.[1], [2]

                                                

10. DVI Port — Digital Visual Interface

DVI යනු Digital Visual Interface යන වචන වල සංකේතයයි. මෙය 1999 දී Digital Display Working Group විසින් නිර්මාණය කරන ලද video display interface එකකි. DVI තාක්ෂණය VGA වල analog signal එකට වඩා digital video signal එකක් සපයයි, එමඟින් ඉහළ තත්ත්වයේ වීඩියෝ ලබා ගැනීමේ හැකියාව ඇත.

 DVI Port වර්ග

වර්ගය	විස්තරය
DVI-D	Digital signal පමණක් — monitors සඳහා සුදුසුයි
DVI-A	Analog signal පමණක් — VGA-compatible monitors සඳහා
DVI-I	Digital සහ Analog දෙකම — බහුකාර්ය භාවිතය සඳහා

Dual Link vs Single Link:

• Single Link: 1920×1200 @ 60Hz
• Dual Link: 2560×1600 @ 60Hz — වැඩි resolution සඳහා

 විශේෂාංග

• Pin Count: 18–29 pins (වර්ගය අනුව වෙනස් වේ)
• Signal Type: Digital / Analog
• Audio Support: නැත — HDMI වැනි audio+video combo නොවේ
• Hot Plugging: Supported (plug/unplug without restarting)

භාවිතය

• Desktop PCs සහ Graphic Cards
• Gaming Monitors (especially older models)
• Projectors සහ Professional Displays
• Medical Imaging සහ Industrial Systems

 වාසි සහ අවාසි

වාසිය	අවාසිය
Digital signal — VGA ට වඩා තත්ත්වය ඉහළයි	Audio සන්නිවේදනයක් නොමැත
Dual Link මඟින් වැඩි resolution	HDMI සහ DisplayPort වලට වඩා පරණ තාක්ෂණයක්
Analog සහ Digital compatibility (DVI-I)	නව laptops වලින් අතුරුදන් වීම

 

අද වන විට, DVI ports බොහෝ නව උපාංගවලින් ඉවත් කර ඇත. ඒ වෙනුවට HDMI සහ DisplayPort වැනි තාක්ෂණයන් භාවිතා වේ — ඒවා ඉහළ resolution, audio support, සහ compact design එකක් සපයයි.[3]

 

VI Cable Length Guidelines

Resolution	Signal Type	Recommended Max Length	Notes
1920×1200	Digital (DVI-D)	~4.5 meters (15 ft)	Stable signal without boosters
1280×1024 or lower	Digital (DVI-D)	Up to 15 meters (49 ft)	May experience signal degradation
1280×1024	Analog (DVI-A)	~5 meters	Similar to VGA limitations
2560×1600	Dual-Link DVI	~7.5 meters (25 ft)	Requires high-quality cable
Beyond 15 meters	Any	Use DVI booster/extender	External power may be needed

[4]

 

 

11.  HDMI Port

 

HDMI යනු High-Definition Multimedia Interface යන වචන වල සංකේතයයි. මෙය digital video සහ audio signal එකක් එක් කේබලයක් මඟින් සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද තාක්ෂණයකි. HDMI මඟින් TVs, monitors, projectors, laptops, gaming consoles වැනි උපාංග සම්බන්ධ කරයි.

HDMI (High-Definition Multimedia Interface) තාක්ෂණය 2002 දී නිර්මාණය විය, සහ 2003 දී නිෂ්පාදනයට යොමු විය. මෙය Hitachi, Panasonic, Philips, Silicon Image, Sony, Thomson, Toshiba වැනි සමාගම් එකතුවක් විසින් සංවර්ධනය කරන ලදී.

 ඉතිහාසයේ මූලික අදියර

වර්ෂය	සිදුවීම
2002	HDMI 1.0 නිර්මාණය — DVI වලට digital alternative එකක් ලෙස
2003	HDMI cables නිෂ්පාදනයට යොමු වීම
2004–2010	HDMI 1.1 – 1.4: Audio Return Channel (ARC), Ethernet-over-HDMI (HEC), 3D supports
2013	HDMI 2.0: 4K @ 60Hz, 32-channel audio
2017	HDMI 2.1: 8K @ 60Hz, 4K @ 120Hz, eARC, VRR, Dynamic HDR

 HDMI Port — High-Definition Multimedia Interface

HDMI Port විශේෂාංග

විශේෂාංගය	විස්තරය
Signal Type	Digital Video + Audio
Pin Count	19 pins
Resolution Support	720p, 1080p, 4K, 8K (HDMI version අනුව)
Audio Support	Stereo, Surround, Dolby Atmos, DTS
Hot Plugging	Supported (plug/unplug without restarting)
Versions	HDMI 1.0 – 2.1 (2.1 supports 8K and 120Hz)

 

 

HDMI Port වර්ග

වර්ගය	විස්තරය
Type A	Full-size — TVs, PCs, Consoles
Type C	Mini HDMI — DSLR Cameras, Tablets
Type D	Micro HDMI — Smartphones, Action Cameras
Type E	Automotive HDMI — Vehicles (rare)

 

භාවිතය

• TVs සහ Home Theater Systems
• Gaming Consoles (PlayStation, Xbox)
• Laptops සහ Projectors
• CCTV DVRs සහ Digital Signage
• Medical Imaging සහ Industrial Displays

වාසි සහ අවාසි

වාසිය	අවාසිය
Video + Audio එකම කේබලයකින්	Cable length >15m නම් signal degradation
High-definition support (4K/8K)	Port damage if frequently plugged/unplugged
Consumer Electronics Control (CEC)	Not all devices support full HDMI features
Ethernet-over-HDMI (HEC)	Rarely used in consumer setups

📏 HDMI Cable Length

• Standard cable: ~5m (without signal loss)
• High-quality cable: Up to 15m
• Beyond 15m: Use HDMI extenders or active boosters

HDMI තාක්ෂණය අද වන විට සියලුම modern electronics උපාංගවල ප්‍රමුඛ සන්නිවේදන මාර්ගය ලෙස භාවිත වේ. HDMI 2.1 මඟින් 8K resolution, Variable Refresh Rate (VRR), සහ eARC වැනි නවීන විශේෂාංග ලබා දේ.

 

 

12.  DisplayPort — නවීන වීඩියෝ සන්නිවේදන තාක්ෂණය

DisplayPort යනු digital video/audio interface එකක් වන අතර, මෙය Video Electronics Standards Association (VESA) විසින් 2006 දී නිර්මාණය කරන ලදී. මෙය VGA, DVI වැනි පරණ තාක්ෂණයන්ට විකල්පයක් ලෙස සැලකේ.

 DisplayPort විශේෂාංග

විශේෂාංගය	විස්තරය
Signal Type	Digital Video + Audio + Data
Pin Count	20 pins
Resolution Support	4K, 8K, 10K (version අනුව)
Audio Support	Multi-channel, Dolby, DTS
Daisy-Chaining	Multiple monitors via one port (Multi-Stream Transport - MST)
Hot Plugging	Supported
Versions	1.0 – 2.1 (2.1 supports 8K @ 60Hz, 10K @ 60Hz)

 

DisplayPort වර්ග

වර්ගය	විස්තරය
Standard DisplayPort	Full-size — PCs, monitors
Mini DisplayPort	Smaller version — laptops (Apple devices, etc.)
USB-C with DisplayPort Alt Mode	DisplayPort signal via USB-C cable

 

DisplayPort vs HDMI

විශේෂාංගය	DisplayPort	HDMI
Bandwidth	වැඩි	සාමාන්‍ය
Resolution Support	8K/10K	4K/8K
Audio Return Channel (ARC)	නැත	ඇත
Daisy-Chaining	ඇත	නැත
Consumer Electronics Compatibility	පරිගණක සඳහා සුදුසු	TVs සහ Home Theater සඳහා සුදුසු

 

 භාවිතය

• Graphic designers සහ gamers සඳහා ultra-high resolution displays
• Professional monitors සහ multi-monitor setups
• Laptops සහ docking stations (via USB-C Alt Mode)
• Industrial displays සහ medical imaging systems

 ඉතිහාසය

• 2006: DisplayPort 1.0 — 10.8 Gbps bandwidth
• 2010: DisplayPort 1.2 — MST support, 4K @ 60Hz
• 2016: DisplayPort 1.4 — HDR, 8K @ 60Hz
• 2019: DisplayPort 2.0 — 10K @ 60Hz, 77.4 Gbps bandwidth
• 2022–2023: DisplayPort 2.1 — improved cable compatibility and efficiency

 

Mini සහ Micro Ports — කුඩා සන්නිවේදන තාක්ෂණය

මෙම ports නිර්මාණය වුයේ space-saving උපාංග සඳහාය — laptops, cameras, tablets වැනි compact devices. ඒවා standard ports වලට වඩා කුඩා නමුත් signal compatibility බොහෝවිට රඳා පවතී.

Mini VGA

ලක්ෂණය	විස්තරය
Type	Analog video
Size	Smaller than standard VGA (USB-port sized)
Used In	Older Apple iBooks, HP Minis, Samsung Chromebooks
Compatibility	Requires adapter to connect to standard VGA
Status	Obsolete — replaced by Mini-DVI, Mini DisplayPort

🔹 Mini VGA ports were proprietary and varied by brand. Though electrically similar to VGA, adapters were required for standard displays.

Mini DVI vs Micro DVI

Port Type	Size	Used In	Signal Type	Notes
Mini DVI	Mid-size	Apple iMac, MacBook	Digital only	Replaced Mini VGA
Micro DVI	Very small	1st-gen MacBook Air	Digital only	Short-lived, replaced by Mini DisplayPort

🔹 Both were Apple-specific connectors. Micro DVI was even smaller than Mini DVI and supported only DVI-D signals.

Mini HDMI vs Micro HDMI

Port Type	Size	Dimensions	Used In	Notes
Mini HDMI (Type-C)	Medium	10.42 × 2.42 mm	Cameras, tablets, Raspberry Pi	Full HDMI features
Micro HDMI (Type-D)	Smallest	6.4 × 2.8 mm	Smartphones, GoPro, compact devices	Full HDMI features, less common now

🔹 Despite their size, both support HDMI 2.0/2.1 features, including audio + video, CEC, and Ethernet. Only the connector shape differs.

Summary Table

Port	Signal	Size	Common Devices	Status
Mini VGA	Analog	Medium	Old laptops	Obsolete
Mini DVI	Digital	Medium	Apple Macs	Obsolete
Micro DVI	Digital	Small	MacBook Air	Obsolete
Mini HDMI	Digital A+V	Medium	Cameras, tablets	Active
Micro HDMI	Digital A+V	Small	GoPro, phones	Active but fading

 

 

13. Composite Video Port — ඉතිහාසය සහ විශේෂාංග

 

ඉතිහාසය

• නිර්මාණය වීම: 1954–1956 අතර, color TV signal එකක් analog format එකකින් සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සඳහා.
• පළමු භාවිතය: NTSC, PAL, SECAM TV systems සඳහා standard-definition video (SD) සන්නිවේදනය.
• Connector Type: සාමාන්‍යයෙන් yellow RCA plug එකක් — video සඳහා පමණි. Audio සඳහා red/white RCA plugs වෙනම භාවිතා වේ.
• විකාශන නාමය: CVBS (Composite Video Baseband Signal) — color, video, blanking, sync.

 තාක්ෂණික විශේෂාංග

ලක්ෂණය	විස්තරය
Signal Type	Analog video only
Resolution Support	480i (NTSC), 576i (PAL) — interlaced SD
Connector Types	RCA (consumer), BNC (professional)
Color Encoding	NTSC, PAL, SECAM
Audio Support	නැත — audio cables වෙනම අවශ්‍යයි
Compatibility	VCRs, DVD players, retro game consoles, CCTV systems

 

 උපරිම කේබල් දිග

කේබල වර්ගය	උපරිම දිග	විස්තරය
Standard RCA cable	~15m (50 ft)	Signal degradation ඇති විය හැකියි
High-quality RG59 coaxial cable	~100m (328 ft)	CCTV systems සඳහා භාවිතා වේ
With signal boosters	~300m (984 ft)	Professional setups සඳහා — projector systems, AV routing

Note: දිග වැඩි වීමත් සමඟ signal quality අඩුවීමක් ඇති විය හැකියි — dot crawl, color bleeding වැනි artifacts.

භාවිතය

• Retro video systems: VHS, Betamax, LaserDisc
• Gaming consoles: Nintendo 64, PlayStation 1
• CCTV/DVR systems: analog surveillance
• Projectors: legacy AV setups
• TVs/DVD players: compatibility with older devices

වාසි සහ අවාසි

වාසිය	අවාසිය
සරල සම්බන්ධක — RCA plug	Low resolution only (SD)
විශාල compatibility	Signal compression — poor color fidelity
අඩු වියදම	Audio connection වෙනම අවශ්‍යයි
Legacy support	Electrical interference සහ dot crawl artifacts

 

Composite video ports දැන් පරණ තාක්ෂණයක් ලෙස සැලකේ. නව උපාංග HDMI, DisplayPort, Component Video වැනි digital interfaces භාවිතා කරයි. නමුත් composite ports තවමත් retro compatibility සඳහා HDTVs සහ DVRs වල ඇත.

 

14. S-Video Port (Separate Video Port)

 ඉතිහාසය

• නිර්මාණය වීම: 1987 (JVC විසින් Super VHS format සඳහා)
• අරමුණ: Composite video වල color distortion සහ dot crawl වැනි artifacts අඩු කිරීම
• Signal Separation: Luminance (Y – brightness) සහ Chrominance (C – color) වෙන්ව සම්ප්‍රේෂණය කිරීම

 S-Video යනු analog video format එකක් වන අතර, standard-definition (SD) video සඳහා භාවිත වේ.

 Port Structure | සම්බන්ධක ව්‍යුහය

Pin	Function	Sinhala
1	Ground (Y)	භූමිකාව (ප්‍රභාසය)
2	Ground (C)	භූමිකාව (වර්ණය)
3	Y – Luminance	ප්‍රභාස සංඛේතය
4	C – Chrominance	වර්ණ සංඛේතය

🔸Connector Type: 4-pin Mini-DIN (Circular port with small holes)
🔸 Sometimes: 7-pin or 9-pin variants (for extended compatibility)

 උපරිම කේබල් දිග | Maximum Cable Length

Cable Type	Max Length	Notes
Standard S-Video Cable	~5 meters	Signal degradation beyond this
Shielded High-Quality Cable	~10–15 meters	Better color fidelity
With Amplifier/Extender	~30 meters	Requires active boosting

Audio signal S-Video මඟින් සම්ප්‍රේෂණය නොවේ — RCA cables භාවිතා කළ යුතුය.

භාවිතය | Applications

• DVD Players, VCRs, Camcorders
• Retro Gaming Consoles (Nintendo 64, PlayStation 2)
• Older TVs සහ Projectors
• CCTV DVRs (Analog systems)

වාසි සහ අවාසි | Pros & Cons

වාසිය	අවාසිය
Composite video ට වඩා තත්ත්වය ඉහළයි	Audio සන්නිවේදනයක් නොමැත
Dot crawl artifacts අඩු වේ	Digital formats වලට වඩා resolution අඩුයි
Simple plug & play	Modern TVs වලින් අතුරුදන් වී ඇත

 

S-Video ports දැන් පරණ තාක්ෂණයක් ලෙස සැලකේ. නව උපාංග HDMI, DisplayPort වැනි digital interfaces භාවිතා කරයි. නමුත් retro compatibility සඳහා S-Video තවමත් වැදගත් වේ — විශේෂයෙන් retro gaming සහ analog video archiving සඳහා.

 

15.  FireWire Port (IEEE 1394)

අරමුණ: ඩිජිටල් උපාංග අතර ඉතා වේගවත් දත්ත හුවමාරුව සඳහා

ඉතිහාසය සහ වර්ධනය

• සංවර්ධනය කළේ: Apple සමාගම (1980 දශකයේ අගභාගයේදී)
• සම්මත කළේ: IEEE 1394 ලෙස 1995 දී
• වෙනත් නම්: Sony – i.LINK, Texas Instruments – Lynx

අනුවාද සහ වේගය

අනුවාදය	සම්බන්ධක වර්ගය	උපරිම වේගය	සටහන්
FireWire 400	4-pin / 6-pin	400 Mbps දක්වා	මුල් අනුවාදය
FireWire 800	9-pin	800 Mbps දක්වා	වේගවත්, පරණ උපාංග සමඟ නොගැලපේ
S1600 / S3200	Optical/Cat5	3.2 Gbps දක්වා	අවෘත්තීය භාවිතයට

 

 සම්බන්ධක ව්‍යුහය

• 4-pin: විදුලි බලය නොමැත
• 6-pin: විදුලි බලය සහිත (30V දක්වා)
• 9-pin: FireWire 800 සඳහා, full-duplex
• Hot-swappable: උපාංග නැවත ආරම්භ කිරීමකින් තොරව සම්බන්ධ කළ හැක
• Daisy-chaining: උපාංග 63ක් දක්වා එකට සම්බන්ධ කළ හැක

භාවිතය

• ඩිජිටල් කැමරාවන්
• බාහිර දෘඩ තැටියන්
• Audio interfaces
• වෘත්තීය වීඩියෝ උපකරණ
• Macintosh පරිගණක (1999–2011)

වාසි සහ අවාසිය

වාසි	අවාසි
Real-time video/audio transfer	USB වලට වඩා වියදම් වැඩියි
විශ්වාසදායක වේගය	නව උපාංගවල සහය නොමැත
විදුලි බලය සහ දත්ත එකම කේබලයකින්	Thunderbolt සහ USB 3.0 විසින් ප්‍රතිෂ්ඨාපිතයි

 

FireWire දැන් බොහෝ පරිභෝජක උපාංගවලින් අතුරුදන් වී ඇත, නමුත් වෘත්තීය මාධ්‍ය නිෂ්පාදනය සඳහා තවමත් විශ්වාසදායක වේ. එහි උරුමය Thunderbolt වැනි නව තාක්ෂණයන් තුළ දිග හැරෙයි.

 

 

16. LAN Port (Ethernet Port)

 ප්‍රාදේශීය ජාල සම්බන්ධකය / Ethernet සම්බන්ධකය

අරමුණ: පරිගණක, රවුටර, ස්විච්, DVR වැනි උපාංග අතර දත්ත හුවමාරුව සඳහා

ඉතිහාසය | History

• 1980s: Ethernet protocol එක Xerox, Intel, සහ DEC සමාගම් එකට සංවර්ධනය කළේය
• 1983: IEEE 802.3 ලෙස සම්මත විය
• 1990s: RJ-45 LAN ports සාමාන්‍ය පරිගණකවල සහ ජාල උපාංගවල භාවිතයට පැමිණිය
• අද: Gigabit Ethernet (1 Gbps) සහ 10 Gigabit Ethernet (10 Gbps) වැනි වේගවත් අනුවාද

තාක්ෂණය | Technology

• Connector Type: RJ-45 (8-pin modular connector)
• Protocol: IEEE 802.3 Ethernet
• Data Transfer Rates:
• Fast Ethernet – 100 Mbps
• Gigabit Ethernet – 1 Gbps
• 10 Gigabit Ethernet – 10 Gbps
• Cable Types:

• Cat5e – 1 Gbps දක්වා
• Cat6 – 10 Gbps (කෙටි දුර)
• Cat7 / Cat8 – වෘත්තීය භාවිතයට

උපරිම කේබල් දිග | Maximum Cable Length

Cable Category	Max Length	Speed	Notes
Cat5e	100m	1 Gbps	සාමාන්‍ය භාවිතයට සුදුසුයි
Cat6	55m–100m	10 Gbps	55m දක්වා 10 Gbps; 100m දක්වා 1 Gbps
Cat7	~100m	10+ Gbps	Shielding හොඳයි, interference අඩුයි
Cat8	~30m	25–40 Gbps	Data centers සඳහා පමණක්

100m (328 feet) යනු standard Ethernet cable එකක උපරිම දිග වේ — එයට වඩා දිග කේබල් සඳහා signal boosters හෝ switches අවශ්‍ය වේ.

භාවිතය | Common Uses

• පරිගණක සහ ලැප්ටොප්
• රවුටර් සහ ස්විච්
• IP කැමරා / DVR
• POS systems
• Smart TVs සහ IoT උපාංග

 වාසිය සහ  අවාසිය

වාසි	අවාසි
වේගවත් සහ විශ්වාසදායක සන්නිවේදනය	Wi-Fi වැනි ජංගමතාව නොමැත
Low latency (ping අඩුයි)	දිග වැඩි වුවහොත් signal degrade වේ
Plug & play simplicity	Physical wiring අවශ්‍යයි

 

 

Network Chip

Network Chip යනු උපාංගයක data communication සඳහා භාවිත වන integrated circuit (IC) එකකි. මෙය Ethernet, Wi-Fi, Bluetooth, 5G වැනි ජාල තාක්ෂණයන් සඳහා signal processing, packet routing, සහ protocol handling සිදු කරයි.

ඉතිහාසය | History

• 1980s: Ethernet controller chips introduced for LAN cards
• 1990s: Wi-Fi chipsets emerge for wireless networking
• 2000s: Network-on-Chip (NoC) concept introduced for SoC integration
• 2020s: AI-powered network chips for cloud, edge computing, and 5G infrastructure

තාක්ෂණය | Technology

Chip Type	Function	Examples
Ethernet Controller	Wired LAN communication	Intel i219, Realtek RTL8111
Wi-Fi Chipset	Wireless LAN (802.11)	Qualcomm Atheros, Broadcom
Bluetooth Chip	Short-range wireless	CSR, Nordic Semiconductor
5G Modem Chip	Mobile broadband	Snapdragon X70, MediaTek Helio
Network-on-Chip (NoC)	Internal data routing in SoCs	Used in multicore processors

🔹 NoC (Network-on-Chip) is a router-based packet switching system inside a chip, connecting CPU cores, memory, and peripherals efficiently.

භාවිතය | Applications

• Computers & Laptops: Ethernet, Wi-Fi, Bluetooth chips
• Smartphones: Integrated Wi-Fi, 4G/5G modems
• Routers & Switches: High-performance network processors
• IoT Devices: Low-power wireless chips
• Data Centers: AI-optimized network chips (e.g., Broadcom Jericho4)

නව ප්‍රවණතා | Emerging Trends

• AI-accelerated networking: Real-time routing, congestion control
• Microwave neural chips: Wireless + computation in one chip
• Edge computing: Low-power chips for smartwatches, wearables
• Network-on-Chip (NoC): Scalable interconnects for multicore SoCs

 

17.  Fiber Optic Network Port | ෆයිබර් ඔප්ටික් ජාල පෝර්ට්

A fiber optic network port is a physical interface on a device (router, switch, ONU, etc.) used to connect fiber optic cables for high-speed data transmission using light signals.

ෆයිබර් ඔප්ටික් ජාල පෝර්ට් යනු ජාල උපාංගයක (උදා: රවුටරය, ස්විචය, ONU) ඇති භෞතික සම්බන්ධකයකි. මෙය ෆයිබර් කේබල් සම්බන්ධ කරමින් ආලෝක සංඥා භාවිතයෙන් දත්ත සම්ප්‍රේෂණය සිදු කරයි.

 Port Types | පෝර්ට් වර්ග

Port Type	Description	Use Case
SC (Subscriber Connector)	Square shape, push-pull	Enterprise LAN, WAN
LC (Lucent Connector)	Small form factor	Data centers
ST (Straight Tip)	Round, twist-lock	Industrial use
FC (Ferrule Connector)	Threaded, vibration-resistant	Precision networks
MTP/MPO	Multi-fiber, high density	Cloud & backbone networks

 

Function & Features | ක්‍රියාකාරිත්වය සහ විශේෂතා

• High-speed transmission (1Gbps to 100Gbps+)
• Low signal loss over long distances
• Electromagnetic interference resistance
• Secure data transfer (hard to tap or intercept)
• Supports full-duplex communication

 

Applications | භාවිතය

• Data Centers: High-bandwidth backbone links
• Telecom Networks: FTTH, GPON, OLT/ONU systems
• Enterprise LAN/WAN: Reliable internal networking
• Military & Industrial: Rugged, interference-free links
• Smart Cities & IoT: Backbone for sensors and control systems

 

 

 Transmission Distance | සම්ප්‍රේෂණ දුර

Fiber Type	Max Distance	Notes
Single-mode	Up to 40 km+	Long-distance, narrow core
Multi-mode	Up to 2 km	Short-range, wider core

 

 Advantages | වාසි

• ඉතා වේගවත් (High speed)
•  දිගු දුර සම්ප්‍රේෂණය (Long-distance transmission)
•  අඩු signal loss
•  EMI resistance (Electromagnetic interference)
•  ආරක්ෂිත දත්ත සම්ප්‍රේෂණය

 

 

 

                                 

 

18. eSATA Port | බාහිර SATA පෝර්ට්

 

eSATA යනු බාහිර Serial ATA සම්බන්ධකයකි. මෙය බාහිර දත්ත ගබඩා උපාංග (උදා: Hard Drives, SSDs) සම්බන්ධ කිරීමට භාවිතා වේ. මෙය ඉතා වේගවත් SATA protocol එක භාවිතා කරයි.

විශේෂතා | Key Features

• High-speed data transfer: Up to 6 Gbps (SATA III standard)
• No signal conversion: Faster than USB 2.0 and FireWire
• Supports external drives: HDD, SSD, Optical Drives
• Cable length: Up to 2 meters (longer than internal SATA)
• Does not provide power: Requires separate power cable unless using eSATAp

 eSATA vs SATA vs USB

Feature	eSATA	SATA (Internal)	USB 3.0
Speed	Up to 6 Gbps	Up to 6 Gbps	Up to 5 Gbps
Power Supply	❌ No	✅ Yes	✅ Yes
Cable Length	Up to 2m	Up to 1m	Up to 3m
Use Case	External drives	Internal drives	General devices

 

 eSATAp Port | Hybrid Port

• Combines eSATA + USB in one port
• Supplies power + data through same connector
• Ideal for laptops and portable setups
• Known as EUHP (eSATA USB Hybrid Port)

 

භාවිතය | Applications

• Video Editing: High-speed external HDDs
• Backup Systems: Reliable external storage
• Media Production: Fast access to large files
• Enterprise Storage: External RAID arrays
• Legacy Laptops: Some older models include eSATA ports

 

වර්ථමාන තත්වය | Current Status of eSATA Port

 ප්‍රධාන ප්‍රවණතාවය | General Trend

• Declining usage: Most modern laptops and desktops no longer include eSATA ports.
• Replaced by USB 3.1/3.2, Thunderbolt, NVMe: These offer faster speeds, power delivery, and broader compatibility.
• Legacy support only: eSATA is now mostly found in older systems or enterprise-grade external storage setups.

තවමත් භාවිත වන අවස්ථා | Still-Active Use Cases

• External RAID enclosures: Some enterprise setups still use eSATA for direct-attached storage.
• Video editing workstations: Legacy systems with high-speed external HDDs.
• Dual-function ports (eSATAp): Found in older laptops, combining USB + eSATA.

සීමාවන් | Limitations Today

•  No power delivery (unless using eSATAp)
•  Limited cable length (max ~2m)
•  No native support for hot-swapping in all systems
•  Not supported in most modern chipsets or OS updates

 Alternatives

Port Type	Speed	Power Delivery	Common Use
USB 3.2	Up to 20 Gbps	✅ Yes	External drives, flash storage
Thunderbolt 4	Up to 40 Gbps	✅ Yes	High-end storage, displays
NVMe (via USB-C)	Ultra-fast	✅ Yes	Portable SSDs

 

19. Power eSATA | eSATAp Port (External SATA + Power)

Power eSATA (eSATAp) යනු දත්ත සම්ප්‍රේෂණය සහ විදුලි බලය එකම සම්බන්ධකයකින් ලබාදෙන පෝර්ට් එකකි. මෙය USB සහ eSATA සම්බන්ධකයන් එකට එක් කරයි, එමඟින් බාහිර drive එකකට වෙනම power adapter එකක් අවශ්‍ය නොවේ.

 විශේෂතා | Key Features

•  Power + Data in one port
•  Supports both USB and eSATA connectors
•  Supplies 5V and 12V (depending on device and system)
•  Ideal for portable external drives
•  Not widely available in modern laptops/desktops

 Comparison Table

Feature	eSATA	eSATAp (Power eSATA)	USB 3.0
Data Speed	Up to 6 Gbps	Up to 6 Gbps	Up to 5 Gbps
Power Delivery	No	Yes (5V/12V)	Yes
Connector Type	eSATA only	Combo (USB + eSATA)	USB-A or USB-C
Use Case	External drives with separate power	Portable drives	General devices

 

 භාවිතය | Applications

• Laptop ports (older models): Combo port for USB or eSATA
• External HDD/SSD enclosures: Power + data via one cable
• RAID systems: Simplified cabling
• Field data collection: Portable setups without external power

 සීමාවන්

•  Not all systems support 12V power (especially laptops)
•  Requires special eSATAp cable
•  Becoming rare in newer devices — replaced by USB-C, Thunderbolt

 

 

20. Bluetooth Port

බ්ලූටූත් පෝර්ට් යනු රේඩියෝ තරංග භාවිතයෙන් උපාංග අතර දත්ත හුවමාරු කිරීම සඳහා භාවිත වන රැහැන් රහිත සන්නිවේදන පද්ධතියකි. මෙය physical port එකක් නොව, software + hardware එකට අයත් virtual port එකකි.

 Key Features | විශේෂතා

• Wireless range: Typically 10m (Class 2), up to 100m (Class 1)
•  Frequency: 2.4 GHz ISM band
•  Data rate: Varies by version (e.g., Bluetooth 5.0 = up to 2 Mbps)
•  Profiles: Defines functionality (e.g., audio, file transfer, HID)
•  Low power consumption (especially Bluetooth Low Energy)

 Bluetooth Versions

Version	Speed	Range	Notes
2.0 + EDR	3 Mbps	~10m	Basic audio & file transfer
4.0 (BLE)	1 Mbps	~50m	Low energy, sensors
5.0	2 Mbps	~100m	IoT, smart devices
5.3	Enhanced	~100m+	Latest standard (2025)

 

Applications | භාවිතය

• 🎧 Audio Devices: Headphones, speakers (A2DP, HFP profiles)
• 🖱️ Input Devices: Keyboards, mice (HID profile)
• 📱 Mobile Phones: File sharing, tethering
• 🏠 Smart Home: Sensors, locks, lights
• 🚗 Automotive: Hands-free calling, media control

 Physical Interface | භෞතික සම්බන්ධකය

• Bluetooth Dongle: USB device that adds Bluetooth to PCs
• Built-in Modules: Found in laptops, phones, tablets
• Combo Ports: Some devices combine Bluetooth with Wi-Fi chipsets

 

21.  Wireless Port | රැහැන් රහිත පෝර්ට්

Wireless Port යනු පරිගණකයක හෝ ජාල උපාංගයක ඇති රැහැන් රහිත සන්නිවේදන සම්බන්ධකයකි. මෙය Wi-Fi, Bluetooth, Infrared, NFC වැනි තාක්ෂණයන් භාවිතයෙන් කේබල් රහිතව දත්ත හුවමාරු කිරීම සඳහා භාවිතා වේ.

වර්ග | Types of Wireless Ports

වර්ගය	විස්තරය	භාවිතය
Wi-Fi Port	IEEE 802.11 standard; LAN සම්බන්ධතාවය	Laptop, router, smart TV
Bluetooth Port	Short-range; low-power wireless link	Headphones, mouse, mobile
Infrared (IR)	Light-based; line-of-sight required	Remote controls, old phones
NFC Port	Very short-range; contact-based	Mobile payments, ID cards

 

 විශේෂතා | Key Features

•  රැහැන් රහිත සන්නිවේදනය
•  පරිගණක සහ ජංගම උපාංග අතර සම්බන්ධතාවය
•  අඩු බලශක්ති පරිභෝජනය (Bluetooth, NFC)
•  ඉතා වේගවත් දත්ත සම්ප්‍රේෂණය (Wi-Fi 6, 6E)
•  පරිශීලක පහසුව

  භාවිතය | Applications

• Laptop & Desktop PCs: Wi-Fi and Bluetooth ports for internet and peripherals
• Smartphones: All wireless ports integrated
• IoT Devices: Smart bulbs, sensors, and wearables
• Medical Equipment: Wireless telemetry and monitoring
• Educational Tools: Wireless projectors, smart boards

වාසියන	අවාසි
Cable-free convenience	Signal interference possible
Mobility and flexibility	Limited range (Bluetooth, NFC)
Easy setup	Security vulnerabilities

 

                                                                                               

 

22. Thunderbolt Port

Thunderbolt Port යනු පරිගණකයකට උපාංග සම්බන්ධ කිරීම සඳහා භාවිත වන ඉතා වේගවත්, බහුකාර්ය සන්නිවේදන පෝර්ට් එකකි. මෙය Intel සහ Apple සමාගම් විසින් සංවර්ධනය කර ඇති අතර, DisplayPort, PCI Express, USB වැනි තාක්ෂණ එකට එක් කරයි.

 ඉතිහාසය | History

• Thunderbolt 1 (2011) – 10 Gbps, Mini DisplayPort connector
• Thunderbolt 2 (2013) – 20 Gbps, improved video support
• Thunderbolt 3 (2015) – 40 Gbps, USB-C connector, supports charging
• Thunderbolt 4 (2020) – Enhanced security, universal compatibility

 විශේෂතා | Key Features

• ඉතා වේගවත් දත්ත සම්ප්‍රේෂණය – Up to 40 Gbps
• විදුලි බලය සැපයීම – Up to 100W (Power Delivery)
• DisplayPort සහ USB-C එකට එක් කිරීම
• External GPU, 4K/8K displays, SSDs සම්බන්ධ කිරීම
• Daisy chaining – උපාංග කිහිපයක් එකම port එකකින් සම්බන්ධ කළ හැක

භාවිතය | Applications

• 💻 Laptop & Desktop Computers – High-speed peripherals
• 🎥 Video Editing & Media Production – External SSDs, displays
• 🎮 Gaming – External GPUs
• 🏢 Enterprise Workstations – Docking stations, multiple monitors
• 📷 Creative Professionals – 4K/8K video transfer, camera interfaces

Thunderbolt vs USB-C

Feature	Thunderbolt 4	USB-C 3.2
Speed	40 Gbps	10 Gbps
Power Delivery	Up to 100W	Up to 100W
Video Support	Dual 4K / 8K	Single 4K
Daisy Chain	Yes	No
Compatibility	USB-C compatible	USB-C only

 

සීමාවන් | Limitations

• High cost – Thunderbolt devices are more expensive
• Requires certified cables – For full performance
•  Not available on all systems – Mostly premium devices

 

23.                       RJ11 Port

 

• RJ යනු “Registered Jack” යන වචනයේ සංකේතයයි.
• RJ11 Port එක යනු දුරකථන සම්බන්ධතා සඳහා භාවිතා වන කුඩා පෝට් එකකි.
• මෙය 6P4C ලෙස හැඳින්වේ — අරුත වන්නේ පින් 6ක් ඇති අතර ඒ අතරින් 4ක් සම්බන්ධතා සඳහා භාවිතා වේ.

 ප්‍රධාන විශේෂාංග

•  දුරකථන රේඛා සම්බන්ධ කිරීමට භාවිතා වේ.
•  ADSL/VDSL මොඩම් සම්බන්ධ කිරීමටද භාවිතා වේ.
•  කේබල් එක කුඩා, සරල, සහ පහසුවෙන් සවිකළ හැකි වීම.
•  RJ11 Port එකෙන් සම්මත වේගය Mbps 100ක් පමණක් සහය දක්වයි.

RJ45 Port සමඟ වෙනස්කම්

විශේෂාංග	RJ11	RJ45
පින් ගණන	6P4C	8P8C
භාවිතය	දුරකථන, මොඩම්	නෙට්වර්ක්, Ethernet
වේගය	~100 Mbps	~10 Gbps
විශාලත්වය	කුඩා, වටකුරු	දිගු, සෘජු
සම්බන්ධතා	1-2	බහු සම්බන්ධතා

 

 භාවිතා වන ස්ථාන

• නිවෙස් සහ කාර්යාල දුරකථන රේඛා
• ADSL/VDSL මොඩම් සම්බන්ධතා
• LAN පද්ධති වලදී RJ11 Port එක සමහරවිට භාවිතා වේ (නෙට්වර්ක් නොව, දුරකථන සම්බන්ධතා සඳහා)

 

• RJ11 Port එකෙන් ඉහළ වේග නෙට්වර්ක් සම්බන්ධතා ලබාගත නොහැක.
• RJ11 කේබල් එක RJ45 Port එකට සවිකිරීම නිවැරදි නොවේ — මෙය Port එකට හානි විය හැක.
• RJ11 Port එක නව තාක්ෂණික උපකරණවලදී අඩු වශයෙන් පාවිච්චි වේ.
  

24.                       SCSI Port

 

SCSI Port යනු “Small Computer System Interface” තාක්ෂණය භාවිතා කරන සන්නිවේදන පෝට් එකකි. මෙය පරිගණකයකට බහු උපකරණ සම්බන්ධ කිරීමට භාවිතා වන ඉතා විශ්වාසදායක සහ වේගවත් අතුරුමුහුණතකි. SCSI Port එකක් හරහා Hard Drives, Scanners, Printers, සහ Tape Drives වැනි උපකරණ සම්බන්ධ කළ හැක.

 SCSI Port එකේ විශේෂාංග

•  බහු උපකරණ සම්බන්ධ කිරීම: එකම Port එකක් හරහා උපකරණ 7–15ක් දක්වා සම්බන්ධ කළ හැක.
•  ඉහළ වේගය: SCSI Port එකෙන් 5 Mbps සිට 640 Mbps දක්වා දත්ත සන්නිවේදනය කළ හැක.
•  Low CPU Usage: පරිගණකයේ මූලික මතකය භාවිතා කිරීම අඩු වීම නිසා ක්‍රියාකාරිත්වය වැඩි වේ.
•  Daisy Chaining: උපකරණ එකින් එක සම්බන්ධ කරමින් පද්ධතියක් නිර්මාණය කළ හැක.

 

 SCSI Port සහ අනෙකුත් Port අතර වෙනස්කම්

විශේෂාංග	SCSI Port	USB Port	SATA Port
උපකරණ ගණන	7–15	1	1
වේගය	~640 Mbps	~480 Mbps (USB 2.0)	~6 Gbps (SATA III)
භාවිතය	වෘත්තීය උපකරණ	පාරිභෝගික උපකරණ	Internal Drives
සවිකිරීම	සංකීර්ණ	සරල	සරල

භාවිතා වන ස්ථාන

• Server Systems – වෘත්තීය Backup Drives සහ Tape Libraries
• Medical Imaging Devices – Scanner සහ Analyzer උපකරණ
• Printing & Publishing – High-resolution Printers
• Legacy Workstations – පැරණි පරිගණක පද්ධති

 සීමා සහ අභියෝග

•  සවිකිරීම සංකීර්ණයි — SCSI ID, Terminator, BIOS සැකසුම් අවශ්‍ය වේ.
• වියදම වැඩි — වෘත්තීය භාවිතයට වඩාත් සුදුසුයි.
• නව තාක්ෂණයන් (USB, SATA, NVMe) විසින් SCSI Port ප්‍රතිස්ථාපනය වී ඇත.

අද වන විට SCSI (Small Computer System Interface) තාක්ෂණය ව්‍යාප්තව භාවිතා නොවෙයි — නවීන පද්ධතිවලදී එය SATA, NVMe, සහ USB වැනි තාක්ෂණයන් විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී ඇත. එහෙත්, SCSI තාක්ෂණය තවමත් වෘත්තීය පරිගණක පද්ධති, සෙරවර්, සහ Backup Systems තුළ භාවිතා වේ, විශේෂයෙන්ම SAS (Serial Attached SCSI) ආකාරයෙන්.

---

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/VGA_connector

 

[2] https://tecnobits.com/en/What-is-a-VGA-port-and-what-is-it-for

[3] https://computermesh.com/types-and-difference-between-dvi-a-dvi-d-dvi-i/

[4]https://www.bing.com/search?q=max+cable+length+for+DVI&toWww=1&redig=C8C8D7462D95406F8E32E387479FBCD2