“දේශපාලන සමාජ විද්‍යාව අධ්‍යනයේ ලා පුරෝගාමී චින්තකයෙකු ලෙස චාල්ස් මොන්ටෙස්ක්‍යු සලකන්නේ මන්ද?” විවේචනාත්මක විචාරයක්..

 

1. හැඳින්වීම.

1.1. දේශපාලන සමාජ විද්‍යාව යනු

1.2. චාල්ස් මොන්ටෙස්ක්‍යු.

2. මොන්ටෙස්ක්යූගේ දැක්ම.

3. සමාලෝචනය. 

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නාමාවලිය.

1. හැදින්වීම

1.1. දේශපාලන සමාජ විද්‍යාව යනු:

දේශපාලන සමාජ විද්‍යාව යනු සමාජ හා දේශපාලන බලයේ පැතිකඩ පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමයි. එනම් සමාජ සම්බන්ධතාහි පවතින මූලික මානයන් වන දේශපාලනික ආයතන, සමාජ කණ්ඩායම් (සමාජ පන්ති, ස්ත්‍රී පුරුෂභාවය හා ජාතිකත්වය) පිළිබඳ අධ්‍යයනයයි.

දේශපාලන සමාජ විද්‍යාව පළමුව සමාජ විද්‍යාවටත් මෑතක දී දේශපාලන විද්‍යාවටත් එකතු වූ විෂයයකි. දේශපාලන සමාජ විද්‍යාව තුල දී මිනිසාගේ දේශපාලන හැසිරීම හා සමාජ හැසිරීම එකට ගෙන අධ්‍යයනය කරනු ලබයි. මෙම විෂයය පිළිබඳ ව නිශ්චිත අර්ථකථනයක් මෙතෙක් ඉදිරිපත්ව නැතත් විවිධ චින්තකයන් විසින් විවිධ අර්ථ කථන ඉදිරිපත් කර ඇත. ඒ අනුව බෙන්ඩින්ස් හා ලිප්සෙට් යන චින්තකයන් දෙදෙනාට අනුව “දේශපාලන සමාජ විද්‍යාව තුළ දී සිදුවන්නේ එය සමාජයෙන් පටන් ගෙන රාජ්‍ය කෙරෙහි බලපාන ආකාරය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමයි”. 

“දේශපාලන සමාජ විද්‍යාව, සමාජ විද්‍යාවේ ගබඩාවක් වන අතර එමඟින් අවධාරණය කරන්නේ දේශපාලන බල අධිකාරිය මඟින් බලය සමාජය තුළ බෙදාහැරීම සඳහා බලපෑම් කරන සමාජ හේතුකාරක හා සමාජ සංසිද්ධීන් අධ්‍යයනය කිරීම දේශපාලන සමාජ විද්‍යාවට අයත්වන බව” ලුවිස් ඒ කෝසර් තම “Political Sociology” යන කෘතිය මඟින් දක්වා ඇත. 

මුල් කාලීනව දේශපාලන සමාජ විද්‍යාව මූලික වශයෙන් නිෂ්පාදන ක්‍රමය හා දේශපාලනය අතර ඇති සබඳතාවය පිළිබඳව විග්‍රහ කරනු ලැබීය. විශේෂයෙන්ම කාර්මීකරණය හා ජාතික රාජ්‍ය අතර ඇති සබඳතාවයන් විග්‍රහ කිරීම දේශපාලන සමාජ විද්‍යාවේ ප්‍රධානතම කාර්යය විය. 

1.2. චාල්ස් මොන්ටෙස්ක්‍යු (1689-1755)

චාල්ස් මොන්ටෙස්ක්‍යු,1689 ජනවාරි මස 18වනදා ප්‍රංශයේ බොඩෝ අසල Chateau of La Brède හී උපත ලැබීය. ඔහුගේ මුතුන් මිත්තන්, සොල්දාදුවන් හා මහේස්ත්‍රාත්වරුන් ලෙස සේවය කරන ලද්දන් වූ අතර පසුකාලීනව ඔහු නීතිඥයෙකු වීමට ස්වඋත්සහයෙන්ම පුහුණු විය. ඔහු අවුරුදු 11 සිට 16 දක්වා අධ්‍යාපනය ලැබුවේ පැරිස් අසල Oratorians විද්‍යාලයේ දී වූ අතර බෝඩෝ විශ්ව විද්‍යලයෙන් නීතිය පිලිබඳ උපාදිය හාදාරනු ලැබීය. 1708 දී ඔහුට වයස 19 දී නීතිඥයෙකු ලෙස Avocat AU Parlement  ඇතුලත් විය.

මොන්ටෙස්ක්‍යු 1728-1731ත් අතර කාලයේදී හන්ගේරියාව, ඉතාලිය, ඔස්ට්‍රියාව, ජර්මනිය හා එංගලන්තය ආදී රටවල සංචාරය කරනු ලබීය. එහිදී ඔහු වැඩි කාලයක් එංගලන්තය තුළ රැදෙමින් එරට දේශපාලනය හා සමාජය අධ්‍යයනය කරනු ලැබීය. 1734දී ඔහු “Les Considérations sur les causes de la grandeur des Romains et de leur décadences” නම් කෘතිය ප්‍රකාශයට පත්කරනු ලැබීය. 1735, වයස අවු: 46දී, ඔහුගේ අග්‍රගණ්‍යම කෘතිය වූ “නීතියේ සාරය” (The Spirit of the Laws) රචනා කිරීම ආරම්භ කරනු ලැබූ අතර වසර 13කට පසු එනම් 1748දී ජිනීවා නගරයේ දී එය ප්‍රකාශයට පත්කරනු ලැබීය. නමුත් එම කෘතිය 1752දී කතෝලික පල්ලිය විසින් තහනම් කරනු ලැබීය. මොන්ටෙස්ක්‍යු 1755, අවු: 66දී පැරීසියේදී අභාවප්‍රාප්ත විය.  

2. මොන්ටෙස්ක්‍යුගේ දැක්ම.

චාල්ස් මොන්ටෙස්ක්‍යු වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ව ඇත්තේ දේශපාලන විද්‍යාව තුළ ඉදිරිපත් වූ බලතල බෙදීමේ න්‍යාය සම්බන්ධයෙනි. ඔහු විසින් 1748දී රචනා කරන ලද නීතියේ සාරය (The Spirit of Law) යන කෘතිය තුළින් ඔහු තම අදහස් ඉදිරිපත්කර ඇත. එමඟින් ඔහු යම් දේශපාලන ක්‍රමයක ආයතනික ව්‍යුහය කෙතරම් දුරට මිනිස් නිදහස කෙරෙහි බලපානවාද සහ එය කුමන අයුරකින් බලපාන්නේද යන්න පිළිබඳ ව අදහස් දක්වා ඇත. වඩාත් පුළුල් ලෙස ව මොන්ටෙස්ක්‍යුගේ නීතියේ සාරය කෘතිය අධ්‍යයනයේ දී පෙනී යන්නේ බලතල බෙදීමේ සංකල්පයටත් වඩා සමාජ විද්‍යාත්මක විග්‍රහයක් එමගින් ඉදිරිපත් වී ඇති බවයි. ඒ මත පදනම් වෙමින් සමාජ විද්‍යාවේ වර්ධනයට දායක වූ චින්තකයෙකු ලෙස මොන්ටෙස්ක්‍යු පිළිගෙන ඇත. ඔහු තම දේශපාලන කෘතීන් තුළින් ඉදිරිපත් කළ අදහස් වලට පදනම් වී ඇත්තේ සමාජ විද්‍යාත්මක දෘෂ්ටි කෝණයන්ය. 

මූලික වශයෙන් ඔහුට අවශ්‍ය වූයේ ඓතිහාසික වශයෙන් සත්‍ය කුමක්ද යන්න අවබෝධ කර ගැනීමයි. මතු පිටින් පෙනෙන තත්වයට වඩා බාහිරින් පෙනෙන දේ තුළ සත්‍යක් තිබේද ?, එය කුමක්ද ? යන්න සෙවීමට ඔහු උත්සාහ ගෙන ඇත. ඔහුට අනුව එය ඉතිහාසය, සදාචාරය, සම්ප්‍රදායික හා ආයතනික වශයෙන් විශාල විවිධත්වයක් ඇති කරුණු රාශියක එකතුවක් ලෙස හැඳිනගත හැකිය. ඔහු තම නීතියේ සාරය කෘතිය තුළින් පළමුව නීතිය පිළිබඳව කරුණු පරීක්ෂා කිරීමට උත්සාහ කොට ඇත. නීතියේ සාරය නම් කෘතිය මඟින් තෙවදෑරුම් ආණ්ඩුක්‍රම වර්ගීකරණයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. එනම්, 

1. සමුහාණ්ඩු (Republic)

2. රාජාණුඩු (Monarchy) 

3. ඒකාධිපති ආණ්ඩු (Despotism)

මොන්ටෙස්ක්‍යු විසින් ඉදිරිපත්කර ඇති ස්වකීය වර්ගීකරණය පිළිබඳ අදහස් මඟින් දේශපාලන සමාජ විද්‍යාව හා සම්බන්ධ කරුණු ඉදිරිපත් කර ඇති බව පිළිගැනීමයි. ඔහු එමඟින් විවිධ ආණ්ඩුක්‍රම පිළිබඳවත් ඒවායේ චරිත ස්වභාවය පිළිබඳව මෙන්ම එහි වර්ධනය පිළිබඳවද අදහස් දැක්වීමට උත්සාහ ගෙන ඇත. නීතියේ සාරය කෘතියේ 14 සිට 18වන පරිච්ඡේද වල දක්වා ඇති ආකාරයට මනුෂ්‍යයන්ගේ ස්වභාවය ඔවුන්ගේ සිරිත් විරිත් හා ඔවුන් විසින් පිහිටුවා ගන්නා ලද සංස්ථා පිළිබඳ බලපාන භෞතික හේතු විග්‍රහ කෙරෙන බව මොන්ටෙස්ක්‍යු දක්වා ඇත. නීතියේ සාරය කෘතියේ 19වන පරිච්ඡේදය මඟින් යම් කිසි ජාතියක සදාචාරය හා චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර පිළිබඳව අදහස් දක්වා ඇත. එනම් එමඟින් ජාතික රාජ්‍යන්හි ස්වරූපය පෙන්නුම් කෙරේ. 20 හා 26වන පරිච්ඡේද මඟින් මිනිසුන්ගේ සිරිත් විරිත්, සම්ප්‍රදායන් හා නීති කෙරෙහි බලපාන සාධක අධ්‍යයනයට උත්සාහ ගෙන ඇත. එම පරිච්ඡේද සමාජ සංවිධානයන් කෙරෙහි බලපාන සදාචාරාත්මක හා භෞතික හේතූන් පරීක්ෂා කිරීමේ සමාජ විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයක් ලෙස අර්ථ දැක්විය හැකි ය. 

මොන්ටෙස්ක්‍යු තම කෘතිය මඟින් ආණ්ඩුක්‍රම පිළිබඳව වර්ගීකරණයේ දී එක්තරා ආකාරයකට සමාජ විද්‍යාත්මක දෘෂ්ටි කෝණයක් පදනම් කරගෙන ඇති බව පෙනී යයි. ඒ තුළ ඔහු ස්වභාවය හා මූලධර්ම (Nature and Principles) නම් ක්‍රමවේදය යොදා ගෙන ඇත. ස්වභාවය දැක්වීමේ දී ඔහු ආණ්ඩුක්‍රම ආකෘතිය පිළිබඳව අදහස් දක්වා ඇති අතර ආණ්ඩුක්‍රම පිළබඳව මිනිසුන් පොලඹවන හා මිනිසුන් කෙරෙහි බලපාන ආවේග ඉන් අදහස් කර ඇත. මොන්ටෙස්ක්‍යුට අනුව ආණ්ඩුක්‍රම පිළිබඳ වර්ගීකරණය කිරීමේ දී එහි ස්වාධිපත්‍ය දරණ සංඛ්‍යාව එම බලය දරන්නේ කෙසේද යන්න මතුපිටින් පමණක් වැදගත්වන කරුණක් බව ඔහු දක්වා ඇත. එලෙස ආණ්ඩුක්‍රම වර්ගීකරණය කිරීම නීතිමය වර්ග කිරීමක් ලෙස මොන්ටෙස්ක්‍යු සලකා ඇත. එහි දී ආවේග පිළිබඳ ව අවබෝධ කර ගැනීම වඩා වැදගත් වන බව ඔහුගේ අදහසයි. ඊට අමතරව කිසියම් ආණ්ඩුක්‍රමයක් පවත්වාගෙන යන කාලය තීරණය වන්නේ ආවේග මත බව මොන්ටෙස්ක්‍යුගේ අදහසයි. ඔහු විසින් වඩාත් වැදගත් වන ආවේග වර්ගීකරණය කර තිබේ. එනම්, 

1. සද්ගුණය (Virtue)

2. කීර්තිය හෙවත් ගෞරවය (Honour)

3. භීතිය (Fear)

ලොව පවතින ඕනෑම ආණ්ඩුක්‍රමයක ස්ථාවරත්වය ඉහත වර්ගීකරණය මත පවතින බව මොන්ටෙස්ක්‍යුගේ අදහසයි. ඔහුට අනුව සද්ගුණය යනු නීතිමය ගරු කිරීමයි. පහළ ස්තර වල සිටින පුද්ගලයන්, ඉහළ ස්තරවල සිටින පුද්ගලයන් විසින් රැක බලා ගැනීම කීර්තිය හෙවත් ගෞරවයට අයත් වේ. රාජාණ්ඩු ක්‍රමයක් පවත්වා ගෙන යාමට සද්ගුණය අත්‍යාවශ්‍ය බව මොන්ටෙස්ක්‍යු පවසයි. ඔහු අවසාන වශයෙන් සඳහන් කළ භීතිය අවශ්‍ය වන්නේ ඒකාධිපතිවාදී ආණ්ඩුක්‍රමයක් පවත්වාගෙන යාමටයි. එවැනි ආණ්ඩුක්‍රම අනිවාර්යයෙන් ම දූෂිත ආණ්ඩුක්‍රම වන බව මොන්ටෙස්ක්‍යුගේ අදහසයි. 

ඔහුට අනුව සෑම ආණ්ඩුක්‍රමයකට ම විශේෂිත ලක්ෂණ පවතී. ආණ්ඩුවේ නියම ස්වභාවය නිගමනය වීමට නම් සමාජයේ පවත්නා සමාජ සංවිධාන ව්‍යුහයන්ගේ ස්වභාවයේ බලපෑම් අධ්‍යයනය කළයුතු වේ. ඉහතින් දක්වන ලද අදහස් වලට අනුව මොන්ටෙස්ක්‍යු විසින් ආණ්ඩුව හා සමාජය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය විස්තර කිරීමට උත්සාහ ගෙන ඇති බව පෙනී යයි. රටේ භූමි ප්‍රමාණය අනුව ආණ්ඩුක්‍රමයේ ස්වභාවය තීරණය වන බව මොන්ටෙස්ක්‍යුගේ අදහසයි.

 සමුහාණ්ඩු ක්‍රමය ස්වභාවයෙන්ම ඉතා කුඩා රාජ්‍යයකට සුදුසු බව ඔහුගේ අදහසයි. රාජාණ්ඩු ක්‍රමය මධ්‍යස්ථ ප්‍රමාණයකින් සමන්විත රාජ්‍යයකට යෝග්‍ය වේ. යම් ආකාරයකින් කුඩා රාජ්‍යයක රාජාණ්ඩු ක්‍රමයක් පැවතුණහොත් එය ඉතා ඉක්මනින්ම සමූහාණ්ඩුවක් බවට පත්වන බව ඔහුගේ අදහසයි. ඉතා විශාල භූමි පුමාණයකින් යුත් රාජ්‍යයකට ඒකාධිපති ආණ්ඩුක්‍රමයක් යෝග්‍ය බව මොන්ටෙස්ක්‍යු දක්වා ඇත. රාජ්‍යයන්ගේ හා සමාජයේ ස්වභාවය මෙන්ම ආණ්ඩුවේ ස්වභාවය අතර සෘජු සම්බන්ධතාවයක් පවතින බව ඔහුගේ අදහසයි. ‍

දේශපාලනය කෙරෙහි බලපාන භෞතික සාධක පිළිබඳව විවරණයක් මොන්ටෙස්ක්‍යුගේ නීතියේ සාරය කෘතියේ අන්තර්ගත වේ. එනම් කිසියම් මනුෂ්‍ය සංවිධානයක පවතින සිරිත් විරිත් නිර්මාණය  වීම සඳහා එරට දේශගුණය හා භූ ගෝලීය සාධක බලපාන බවයි. ඔහු දේශගුණය හා පස යන සාධකයන් සඳහාත් අදහස් දක්වා තිබේ. දේශගුණය යම් ජන කොට්ඨාශයකගේ ජීවන රටාව හා සමාජ ආයතනය කෙරෙහි බලපාන ආකාරයත් කාලගුණයේ දී යම් රටක දැඩි උෂ්ණත්වයද, දැඩි සීතලද මිනිසුන්ගේ ‍ඓතිහාසික ස්වභාවයට හා සමාජයට බලපාන ආකාරය පිළිබඳවත් ඔහු අවධානය යොමු කොට ඇත. භූමිය පිළිබඳ සාධක සම්බන්ධ අදහස් දැක්වීමේ දී පසෙහි සරු නිසරු බව සමාජය සමඟ සම්බන්ධ වන බව ඔහුගේ අදහසයි. එමඟින් ඔහු අවධාරණය කරනු ලබන්නේ භෞතික හා සංස්කෘතික සාධක අතර සම්බන්ධතාවයක් ඇති බවයි. නමුත් එම සාධක අතර සෘජු හා සරල සම්බන්ධතාවයක් දැක්විය නොහැක. මිනිසුන්ගේ සංවේදී භාවය දේශගුණය අනුව වෙනස්වන බව මොන්ටෙස්ක්‍යුගේ අදහසයි. එහෙත් යම් නිශ්චිත භෞතික පරිසරයක බලපෑම යම් කිසි මනෝවිද්‍යාත්මක සාධක කෙරෙහි බලපාන බව ඔහුගේ අදහසයි. 

නීතියේ සාරය කෘතියේ 20 හා 26වන පරිච්ඡේද මඟින් මිනිසුන්ගේ සම්ප්‍රදායන්, චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර සහ නීති කෙරෙහි බලපාන්නා වූ සමාජීය සාධක කෙරෙහි අවධානය යොමු කොට ඇත. එහිදී වාණිජ, මූල්‍යකරණය, ජනගහණය සහ ආගම යන සාධකයන් කෙරෙහි දැඩි අවධානයක් යොමු වී ඇත. ඒ අනුව පෙනී යන්නේ මොන්ටෙස්ක්‍යුගේ අදහස් දේශපාලන සමාජ විද්‍යාවේ ආරම්භයට සෘජු බලපෑමක් ඇති කර ඇති බවයි. ඔහුගේ ප්‍රධානතම කෘතිය වන නීතියේ සාරය නම් කෘතිය මඟින් දේශපාලන ක්‍රමය අධ්‍යයනය කර ඇති අතරම දේශපාලන ක්‍රමයක් කෙරෙහි බලපාන්නා වූ භෞතික හා සමාජීය සාධකයන් කෙරෙහිද අවධානය යොමු කර ඇත. තවද ඔහු මූලික වශයෙන් දේශපාලනය හා පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවයද විස්තර කර ඇත. සමාජ නීති, චාරිත්‍ර හා සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි බලපාන සමාජ සාධක විග්‍රහ කිරීමේදී ඒ හා සම්බන්ධ නිර්වචන ඉදිරිපත් කිරීමටද ඔහු උත්සාහ කොට ඇත. එහිදී චාරිත්‍ර හා සම්ප්‍රදායන් සමාජ නීතීන් මගින් ප්‍රතිෂ්ථාපන අංගයක් නොවන බව ඔහුගේ අදහසයි. මෙයට අමතරව නීතිය හා චාරිත්‍ර අතර වෙනසක් ඇති බව ද ඔහු පෙන්වා දී ඇත. නීතිය යනු පුරවැසියාගේ ක්‍රියාවන් පාලනය කිරීමට ඇති සාධකයක් බව ඔහුගේ අදහසයි.

චාරිත්‍ර හා සම්ප්‍රදායන් අතරද වෙනසක් ඇති අතර චාරිත්‍ර පුද්ගලයෙකුගේ අභ්‍යයන්තර චර්යාව හා සම්බන්ධ වන නමුත් සම්ප්‍රදායන් පුද්ගලයෙකුගේ බාහිර චර්යාවන්ට සම්බන්ධ වන බව මොන්ටෙස්ක්‍යුගේ අදහසයි. ඒ අනුව චාරිත්‍ර එක්තරා ප්‍රමාණයකට මිනිසා විසින්ම ගොඩනඟනු ලබන චර්යා පද්ධතියක් ලෙස හඳුනා ගත හැකිය. ඔහු තව දුරටත් නීතිය කොටස් 3කට බෙදා දක්වයි. එනම්, 

1. සිවිල් නීතිය.

2. අපරාධ නීතිය.

3. පාලනය සම්බන්ධ පවතින නීතිය.

මෙම නීතීන් හා සම්බන්ධව බලපානු ලබන සමාජ සාධකයන් විග්‍රහ කිරීමේදී ආර්ථික සාධකයට ප්‍රධාන ස්ථානයක් ලැබී ඇත. එය කෘෂිකර්මය හා වාණිජමය වශයෙන් කොටස් දෙකකටද බෙදී ඇත. මොන්ටෙස්ක්‍යුගේ යුගයේදී කාර්මීකරණය ඉතා සුළු වශයෙන් පැවතීම හේතුවෙන් දේශපාලනය ඉතා සමීප වශයෙන් වාණිජ නගර සමඟ සම්බන්ධව පැවති බව දක්වයි. කාලය අනුව සැලකීමේදී එය නිවැරදි බව පෙනී යයි. ඊට ප්‍රධානතම හේතුව නම් ඔහු පූර්ව කාර්මික යුගයට අයත් විමයි. නමුත් ඔහු තමා අයත් වූ යුගය මත පදනම්ව දේශපාලන හා සමාජ සාධක අතර ඇති සම්බන්ධතාවය නීතියේ සාරය කෘතිය මඟින් විග්‍රහ කර ඇත. 

 ඔහුගේ ආර්ථික සාධක පසුකාලීනව මාක්ස්වාදීන්ගේ මෙන් නිෂ්පාදන සබඳතාවයන් කෙරෙහි දැඩි අවධානයකින් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෘෂිකර්මය යටතේ සමාජය තුළ විවිධ සමාජ පන්තීන් බිහි වී ඇති ආකාරයත් ඉඩම් බෙදී ඇති ආකාරයත් පිළිබඳව සාකච්ඡා කොට ඇත. නමුත් මොන්ටෙස්ක්‍යු නිෂ්පාදන කාර්යයන් සඳහා භාවිතා කරනු ලබන ශිල්පීය ක්‍රම සම්බන්ධයෙන් පුළුල් අවධානයක් යොමු කොට නැත. ආර්ථික සාධක හා සම්බන්ධ අදහස් ඉදිරිපත් කිරීමේදී මොන්ටෙස්ක්‍යු මූල්‍ය ක්‍රම හා සම්බන්ධව අවධානයක් යොමු කර ඇති බව පෙනී යයි. එහිදී ආර්ථික ඒකකයන් අතර සම්බන්ධතාවයන් පැවැත්වීමේදී මූල්‍ය ක්‍රමය බලපාන ආකාරයන් පිළිබඳව අවධානය යොමු කර ඇති නමුත් එය වෙළඳාමට හා මූල්‍ය ක්‍රමයට පමණක් සීමා කර තිබීම එක් අඩුපාඩුවකි. මොන්ටෙස්ක්‍යු දේශපාලන හා සමාජ සම්බන්ධතා අතර ඇති ආගමික සාධකය සම්බන්ධයෙන් ගැඹුරු විග්‍රහයක් කර ඇත. යම් රටක ආගම එහි ජනගහණයේ බුද්ධිමය හා  විඤ්ඤාණ ස්වභාවය තීරණය කිරීම කෙරෙහි බලපාන බව අවධාරණය කරයි. පසු කාලීන ව මැක්ස් වෙබර් විසින් මොන්ටෙස්ක්‍යුගේ මතය සනාථ කරමින් පොතෙස්තන්ත්‍ර ආචාර ධර්ම හා ධනවාදයේ වර්ධනය අතර ඇති කිට්ටු සම්බන්ධතාවය පෙන්වා දී ඇත. 

මොන්ටෙස්ක්‍යු විසින් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවන් පරීක්ෂා කර ඒ හා සම්බන්ධ දර්ශනවාදී විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කර තිබේ. එම ස්වභාවය දේශපාලන දර්ශනයේ ප්‍රධාන අංශයක් වශයෙන් වර්ධනය වූ බව සඳහන් කළ හැකිය. දේශපාලනය කෙරෙහි බලපාන්නා වූ භෞතික හා සමාජ සාධකයන් විග්‍රහ කිරීම තුළින් ඔහු හුදෙක් දේශපාලන චින්තකයෙකුට වඩා දේශපාලන සමාජ චින්තකයෙකු වශයෙන් හැඳින්විය හැකිය. 

දේශපාලනය හා සමාජ සම්බන්ධතාවයන් පිළිබඳව අදහස් දැක්වීමේදී ඔහු ජනගණය යන සාධකය පිළිබඳවද තම අවධානය යොමු කර ඇත. ජනගහණය යන සාධකය ඌන ජනගහණය හා අධි ජනගහණය ලෙස කොටස් දෙකකට වර්ග කර ඇත. මොන්ටෙස්ක්‍යුට අනුව අවශ්‍ය ශ්‍රම ශක්තිය නැති වීම ඌන ජනගහණයේ ප්‍රතිඵලයක් වන අතර පවතින සම්පත් ඉක්මවා යාම අධි ජනගහණයක් තුළින් දක්නට ලැබෙන ගැට‍ළුවක් බව අවධාරණය කරයි.  

 

4. සමාලෝචනය.

මොන්ටෙස්ක්‍යු විසින් නිතියේ සාරය කෘතිය මඟින් මූලික වශයෙන් අවධාරණය කර ඇත්තේ දේශපාලන හා සමාජ සාධක අතරත්, දේශපාලන හා භෞතික සාධක අතරත් ඇති සබඳතාවයන් අවධාරණය කිරීමටය. ඔහු 18වන ශතවර්ෂයේදී ප්‍රංශයේ ව්‍යාප්ත වූ බුද්ධිවාදී අදහස් හා 19වන ශතවර්ෂය තුළ වර්ධනය වූ සමාජ විද්‍යාව අතර කොටු වූ දේශපාලන චින්තකයෙකි. ඒ අනුව ඔහු එකල ප්‍රංශ චින්තකයන් විසින් පෙන්නුම් කළ ප්‍රධානම ලක්ෂණයක් වූ සමාජ ගැටළුවක් පොදු වශයෙන් ගෙන බුද්ධිමය වශයෙන් විග්‍රහයක් ඉදිරිපත් කිරීමට උත්සාහ කර ඇත. 

චාල්ස් මොන්ටෙස්ක්‍යුගෙන් සිදු වූ සේවය පිළිබඳ විමසීමේදී සමාජ විද්‍යාඥයෙකු වශයෙන් ඔහුගේ ඇති වැදගත්කම මැන බැලිය හැකිය. 18වන ශතවර්ෂයට අයත් සමාජ හා දේශපාලන චින්තකයන් අතර වැදගත් තැනත් මොන්ටෙස්ක්‍යුට හිමි වේ. 

නමුත් ඔහු ඉදිරිපත් කර ඇති කරුණු පිළිබඳව විමසීමේදී පෙනී යන්නේ ඔහු නූතන සමාජ විද්‍යාවේ හෝ දේශපාලන සමාජ විද්‍යාවේ පුරෝගාමියෙකු නොවූ බවයි. ඊ‍ට ප්‍රධානතම හේතූන් පහත ආකාරයෙන් දැක්විය හැකිය.

01. සංවිධානාත්මක වශයෙන් සමාජ විද්‍යාව යන විෂය සංවිධානය වූයේ මොන්ටෙස්ක්‍යුගෙන් පසුව බිහි වූ ඔගස්ට් කොම්ටේගේ විග්‍රහයන් මත පදනම්ව වීමයි.   

02. නූතන සමාජ විද්‍යාව මූලික වශයෙන් ගොඩනැගී තිබෙන්නේ නූතන නිෂ්පාදන ක්‍රමය විග්‍රහ කිරීම තුළින් සමාජය විග්‍රහ කිරීම මතය. 

03. කාර්මික ක්‍රමය හා සමාජය අතර සම්බන්ධතාව විග්‍රහ කිරීම නූතන සමාජ විද්‍යාවේ පදනම වශයෙන් සැළකිය හැකිය. නමුත් මොන්ටෙස්ක්‍යුගේ යුගය කාර්මීකරණයට පෙර තිබූ යුගයක් බැවින් එම සාධක සම්බන්ධයෙන් පුළුල් විග්‍රහයක් ඔහු සිදුකර නැත. 

කෙසේ වෙතත් මොන්ටෙස්ක්‍යු දේශපාලන සමාජ විද්‍යාවේ පුරෝගාමී චින්තකයෙකු නොව ඊට විද්‍යාත්මක පදනමක් සකස් කර දුන් චින්තකයෙකු ලෙස හැඳින්විය හැකිය. මන්ද යත් ඊට පසුව බිහි වූ සමාජ විද්‍යාවටත්, මෑත කාලයේ බිහි වූ දේශපාලන සමාජ විද්‍යාවටත් පදනම් වී ඇති මූලික ම කරුණු මොන්ටෙස්ක්‍යු විසින් විග්‍රහ කර තිබීමයි. 

 

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නාමාවලිය.

දැඩිගමුව, චන්දිමා., සමාජ විද්‍යාවට ප්‍රවේශයක්, කර්තෘ ප්‍රකාශන, හෝකන්දර, 2012- ජනවාරි.

පෙරේරා, ටෙනිසන්., සමාජ විද්‍යාව, නුවණී ප්‍රකාශන, කඩවත, 2013.

රත්නපාල, නන්දසේන., සමාජ විද්‍යාවේ මූලධර්ම, සීමාසහිත ස්ටැම්ෆර්ඩ් ලේක් (පුද්ගලික) සමාගම, පන්නිපිටිය, 2012.

රත්නායක, කරුණා., දේශපාලන විද්‍යාවේ මූලිකාංග - 01, කර්තෘ ප්‍රකාශන, තෝරයාය. 2010-ඔක්මේබර්.

සොයිසා, එම්. ඕ. ඒ., දේශපාලන විද්‍යාවේ මූලික සිද්ධාන්ත, කර්තෘ ප්‍රකාශන, දේශපාලන විද්‍යා අංශය, පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය, පේරාදෙණිය, 2003 සැප්තැම්බර්.

Ruch, Michal, Politics and Society: An Introduction to Political Sociology, Harvester Wheat Sheaf, New York, 1972.

From Internet;

Macfarlane, Alan, Montesquieu and the Making of the Modern World.

Neuman, W. Lawrence, Political Sociology, University of Wisconsin, Whitewater.

Edit by Thomas Janoski, Robert Alford, Alexander Hicks and Mildred A. Schwaetz, The Handbook of political Sociology, Cambridge.(www.cambridge.org/9180521819909)

ශ්‍රී ලාංකික ග්‍රාමීය ජන ජීවිතය පිළිබඳ සමාජ විද්‍යාත්මක විමර්ශනයක්

 

හැදින්වීම

ක‍්‍රමානුකුලව සිදුවූ මානව විද්‍යාත්මක න්‍යායන්ගේ වර්ධනයත් සමගම ගැමි සමාජ පිළිබද අධ්‍යනවල සංකීර්ණත්වය ද ක‍්‍රමයෙන් වර්ධනීය මුහුණුවරක් ගෙන තිබෙි.මානව විද්‍යාඥයන් මෙන්ම සමාජ විද්‍යාඥයන් ද තමන්ට ආවෙිනික විශය සන්දර්භයන් මත පිහිටා විවිධාකාරයෙන් ග‍්‍රාමීය සමාජය නිර්වචනය කිරීම මෙය තවදුරටත් සංකීර්ණවීම කෙරෙහි බලපා තිබෙි. කාල් මාක්ස්,    එංගල්ස්පර්ඩිනන්ඩි ටෝනිස,් එමිල් දූර්ක්හයිමි වැන්නන් සෘජුවම නොවුනද ඔවුන්ගේ විවිධ න්‍යායන් විවරණය කිරීමෙිදී ගැමි සමාජ ලක්ෂණයන් ද එ් සදහා යොදාගෙන   සාමිප‍්‍රදායික ග‍්‍රාමීය කෘෂිකර්මාන්තය වර්තමානය වන විට විවිධ වෙනස් වීම් වලට ලක් වී ඇති අතර ඒ තුල විවිධ නවීකරණ ලක්ෂනයන් දැකිය හැකිය. අතීතයේ ගම ව්‍යූහගත වූයේ කෘෂිකර්මාන්තය කේන්ද්‍ර කොට ගෙනය. නමුත් ගම යන සංකල්පය අද වෙනස් වී එයට නාගරික ලක්ෂණ මුසුවී ගම හා නගරය යන සංකල්ප දෙක තුළ පිහිටා ගම යන්න අද හ`දුනා ගත හැකිය. රොබර්ට් රෙඩ්ෆීල්ඩ් වැන්නන් අධ්‍යනයට ලක්කරන ලද්දේ මෙබදු ජන සමාජ සම්බන්ධයෙනිග

අතීතයේ ගම යන සංකල්පය ගතහොත් විශේෂයෙන් ග‍්‍රාමීය ජනාවාස රටාව පවා පදනම් වී තිබුණේ  කෘෂිකර්මික අර්ථ ක‍්‍රමය මතය. ඒ අනුව ගම යනු කුමක්ද යන්න අධ්‍යනය කිරීමේදී ග‍්‍රාමීය කෘෂිකර්මාන්තය හා බැ`දුනු සමාජ ඒකකයක් ලෙස ද ගම හ`දුනා ගත හැකිය.මෙි අනුව කෘෂිකර්මාන්තය පදනමී කරගත් සමාජයන් තුළ ග‍්‍රාමීය සමාජ ලක්ෂණ පැවතියද ගම පිළිබද මෙයට වෙනස් වු අධ්‍යනයන් ද පවතී.රේමන්ඩ් පර්ත් විසින් අධ්‍යනය කරන ලද ධීවර සමාජයන් නිදසුන් වෙි.

බොකන්ඔරුව ග‍්‍රාමයේ පැවති හා පවතින කෘෂිකර්මාන්තය පිළිබ`දව මෙම නිබන්දනය හරහා සාකච්ඡුා කර ඇති අතර එය වී ගොවිතැන හා හෙන් ගොවිතැන ලෙස ප‍්‍රධාන අංශ දෙක යටතේම සාකච්ඡුා කර ඇත. මෙහිදී මුලින්ම අදාළ කෘෂි වපසරිය තුළ නිරීක්ෂණයන් සිදුකරමින් දත්ත ලබාගත් අතර පුද්ගලයන්ගෙන් ද තොරතුරු ලබා ගන්නා ලදි.එවැනි දත්තයන් ගුණාත්මක ස්වරූපයක් ගන්නා හෙයින් ද්විතීක දත්තයන් ද යොදාගන්නා ලදි.

                              ගම පිළිබද හැදින්වීම

ගම යන සංකල්පය දෙස බැලීමේදී ගම වූ කලී ග‍්‍රාමීය සමාජයේ මූලිකම ඒකකය විය. ගම සමාජ පරිණාමයේ එක් අවස්ථාවක බිහි වූවක් බව මානව විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙයි. දඩයම් යුගයේ වනචාරි ජීවිතයක් ගත කළ මිනිසා කෘෂිකාර්මික ජීවන රටාවකට හුරු වීමත් සම`ග ගොවිතැන් කිරීම ඇරඹුණි. කෘෂිකාර්මික සමාජ රටාවත් සම`ග මිනිසුන් පවුල නැමැති සංවිධානය බිහිකර ගැනීමත් පවුල් රාශියක් එක් වී ප‍්‍රජාව වශයෙන් සංවිධානය වීමත් සම`ග ගම නැමැති  ඒකකය බිහි විය. මෙලෙස මිනිසුන් එක් ස්ථානයක පදිංචි වීම මත ශිෂ්ටාචාර ගත ලක්ෂණ ඇති වූ අතර ‘ගම’ මානව ශිෂ්ටාචාරය තුළ ක‍්‍රමානුකූලව වර්ධනය විය. 

ගම අතීතයේ භාහිර සබ`දතා වලින් ව්‍යුක්ත වූ ස්වාධීන ඒකකයක් ලෙස පැවතුණි. එනම් ආර්ථික, දේශපාලන, සමාජීය, සංස්කෘතික ආදී සබ`දතා වලින් තොරව ගම පැවතුණි. නමුත් බොහෝ සමාජ වෙනස් වීම් හමුවේ ගම නැමැති ඒකකය ද ස්වාධීන බවින් මිදී පරාධීන ඒකකයක් බවට පත් විය. නව ආර්ථික මෙන්ම දේශපාලන ප‍්‍රවණතා ග‍්‍රාමිය ප‍්‍රදේශයන්ට බලපාන්නට විය. විශේෂයෙන් ගම හා නගරය අතර සබ`දතා ගොඩනැ`ගීමත් සම`ග නගරයේ පවතින නව ප‍්‍රවණතා ගම කෙරෙහි විවිධාකාරයෙන් බලපෑම් කරනු ලැබිණි. ගම හා නගරය එකිනෙක මත ර`දාපවතින තත්වයක් මේ යටතේ ඇති විය. ආර්ථික, දේශපාලනික, සමාජීයම මෙන්ම සංස්කෘතිකමය වශයෙන් නාගරික ගති පැවතුම් ගම කෙරෙහි බලපාන්නට විය. ඒ අනුව ගම යන්න සාම්ප‍්‍රදායිකත්වයෙන් මිදුණු එහෙත් නාගරිකමය නොවන ඒකකයක් ලෙස හ`දුනා ගත හැකිය. ගම යන සංකල්පය අද වන විට පරාධීන ඒකකයක් වුව ද එය තවදුරටත් ස්වාධීන ඒකකයක් ලෙස ප‍්‍රජාව විසින් හ`දුනාගනු ලබයි.

ශ‍්‍රී ලංකා සංස්කෘතිය පිළිබ`දව අධ්‍යනයේදී ඒ තුළ ග‍්‍රාමීය සංස්කෘතිය හා බැ`දුණු ජන ජීවිතයක් පැවති අතර එය පදනම් කරගත් පැවැත්මක් ගැමියන් තුළ පැවතිණි. ග‍්‍රාමීය ප‍්‍රදෙශයන් වල ඊටම ආවේනික වූ සමාජ, ආර්ථික, දේශපාලන, තාක්ෂණික, සංස්කෘතික මෙන්ම අධ්‍යාත්මික වටිනාකම් පද්ධතියක් පැවතුණි. විශේෂයෙන් ග‍්‍රාමීය ප‍්‍රදේශයන් වල පවතින භූ විද්‍යාත්මක, දේශගුණික ආදී සාධක මත ගමේ ආර්ථික ක‍්‍රියාවලිය සකස් වූ අතර ඊට සාපේක්ෂව සංස්කෘතික, සමාජ අනන්‍යතාවයන්, පුද්ගල අන්තර් සබ`දතාවන් එම ගම් වලටම ආවේණික විය. 

සාම්ප‍්‍රදායික ගම් බොහෝ දුරට කෘෂි ආර්ථිකය මුල් කරගත් ඒකකයක් විය. විශේෂයෙන් ග‍්‍රාමීය සමාජයේ ජනවාස රටාව පවා නිර්මාණය වී ඇත්තේ කෘෂිකර්මාන්තය පදනම් කරගෙනය. විශේෂයෙන් ගම ගොඩනැගී ඇතතේ කුඹුර කේන්ද්‍රකර ගෙනය.    

කෙසේ වුවද වර්තමානයේ ග‍්‍රාමීය සමාජය විවිධාකාර වෙනස් වීම් වලට භාජනය වුවද ගම යන්න ඉතා වැදගත් ඒකකයක් ලෙස හ`දුනාගත හැකිය. එනම් රටක සංවර්ධනය ස`දහා අවශ්‍ය භාවිතයට නොගත් අතිරික්ත ශ‍්‍රමය ඒකරාශි වී ඇත්තේ ගම තුළය. සංවර්ධන කටයුතු ස`දහා අවශ්‍ය වන ශ‍්‍රමය, භූමිය ආදි බොහෝ සම්පත් ගම තුළ පවතින අතර විශේෂයෙන් ගම තුළ පවතින මෙම සම්පත් ග‍්‍රාමිය ප‍්‍රජාව විසින් ස්වාධීනව භුක්ති වි`දීමේ ප‍්‍රවණතාවයක් දක්නට නොලැබේ. එමෙන්ම ග‍්‍රාමීය ප‍්‍රජාවගේ මූලික අවශ්‍යතා බොහෝ විට සංතර්පණය නොවූ තත්වයක පැවතීම ද දැකගත හැකිය.  

අධ්‍යයන ක්‍ෂේත‍්‍රය හැ`දින්වීම

බොකන්ඔරුව ප‍්‍රදේශය ඌව පළාතේ බදුල්ල දිස්ත‍්‍රික්කයට අයත් කන්දකැටිය  ප‍්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ පිහිටා ඇති ගමකි. මෙය ඉතාමත් පුළුල් ප‍්‍රදේශයක් පුරා විහිදී පැතිරෙන භූගෝලීය ප‍්‍රදේශයක් වන බැවින් මෙහිදී අධ්‍යනයට ලක්වන්නේ ‘35 බොකන්ඔරුව ගලඋඩ ග‍්‍රාම නිළධාරි වසම’ පිළිබ`දවය. අද වන විට ග‍්‍රාමිය යන අංශයට එහා ගියා වූ එහෙත් නාගරිකමය නොවන තත්වයක් මෙම ප‍්‍රදේශය තුළින් විද්‍යාමාන වේ. එනම් අද වන විට මෙම ප‍්‍රදේශය අර්ධ නාගරික ප‍්‍රදේශයක් ලෙස හ`දුන්වා දිය හැකිය. මෙම ප‍්‍රදේශය ඉතාමත් සශ‍්‍රීක ප‍්‍රදේශයකි. ගම, දේශගුණික ලක්ෂණ අනුව සෞම්‍ය කලාපයට අයත්ය. ඉතාමත් අලංකාර භෞතික පරිසරයක් හිමි මෙම ගම වටා මනහර ක`දු පන්තියක් පිහිටා ඇත. ප‍්‍රදේශයේ භූගෝලිය විවිධත්වය අනුව හුණු මිශ‍්‍ර වූ පාෂාණ වලින් අනූනය. ප‍්‍රදේශයේ ස්වභාවික සම්පත් අතර ස්වභාවික උල්පත් රැුසක් පිහිටා තිබේ.  

 මෙම ප‍්‍රදේශයේ මූලිකවම කෘෂිකර්මාන්තය මුලික කර ගත් ආර්ථිකයක් පවතින අතර ඒ ස`දහා අවශ්‍ය භූමිය, ජලය මෙන්ම පස ද ඉතාමත් සරුසාරය. විශේෂයෙන් මෙම ප‍්‍රදේශයේ කෘෂිකර්මාන්තය යල හා මහ කන්න තුළදී සිදු කරයි. ඊටත් පෙර එනම් 1920 ට පෙර අවධිය තුළ මෙම ප‍්‍රදේශයේ හුණුකොටු ආශ‍්‍රිත නිෂ්පාන ක‍්‍රමයක් පැවති අතර දැනටත් කෘෂිකර්මාන්තයට අමතරව හුණු ආශ‍්‍රිත නිෂ්පාදනයන් දැකගත හැකි ප‍්‍රදේශ ද පවතින බව පැවසිය හැක. ඒ ස`දහා අවශ්‍ය හුණු සහිත පාෂාණ ප‍්‍රදේශය පුරා විසිරී පවතියි. විශේෂයෙන් සාම්ප‍්‍රදායිකත්වය, කුල ක‍්‍රමය මුල් කරගත් ස්තරායන රටාවක් මෙම ප‍්‍රදේශය තුළඅතීතයේ පැවති අතර ඒ වන විටත් හුණු කුලය ආශ‍්‍රිත පිරිස් එම කර්මාන්තයේ යෙදුණහ. නමුත් 1950 ගණන් වලින් පසු අවධිය වන විට කෘෂිකර්මාන්තය හා හුණු කර්මාන්තය මූලිකව පැවති බොකන්ඔරුව ග‍්‍රාමයේ ආර්ථිකය වෙනත් ක්‍ෂේත‍්‍රයන් රැුසක් පුරා විහිදී යන්නට විය. විශේෂයෙන් මීට මූලිකම හේතුව වන්නේ සංක‍්‍රමණික පිරිස් මෙම ප‍්‍රදේශයට පැමිණිම, අධයාපනය පුළුල් වීම, සමාජ, ආර්ථික වෙනස්කම් රැුසක් සිදු  වීම, සාම්ප‍්‍රදායිකත්වය යටපත් වෙමින් නවීනත්වය ගම කරා සේන්දු වීම ආදි ලක්ෂණ රැුසක් බලපානු ලැබීය. නමුත් තව දුරටත් බොකන්ඔරුව යනු සාම්ප‍්‍රදායිකත්වයේ 

නෂ්ටාවශේෂයන් ඉතිරිව පවතින නමුත් එය ඉක්මවා ගොස් නවීනත්වය සම`ග මුසු වූ සාම්ප‍්‍රදායිකත්වය කරපින්නා ගත් ප‍්‍රදේශයක් ලෙස හ`දුන්වා දිය හැකිය. 

බොකන්ඔරුව ප‍්‍රදේශය කන්දකැටිය ප‍්‍රාදේශිය සභාවට අයත්ය. මෙම ප‍්‍රදේශයේ පවතින රජයේ ආයතන ලෙස කන්දකැටිය ප‍්‍රාදේශීය සභාව, කන්දකැටිය වාරි ඉංජිනේරු සේවා දෙපාර්තුමේන්තුව හා කන්දකැටිය වෘත්තීය පුහුණු මධ්‍යස්ථානය හා බොකන්ඔරුව උප තැපැල් කාර්යාලය පවතී. කුඩා පරිමාණ පෞද්ගලික ව්‍යාපාරයන් කිහිපයක් ද ප‍්‍රදේශය පුරා පැතිර පවතී. ප‍්‍රදේශයේ පවතින පෞද්ගලික ආයතන ලෙස පෙර පාසල් 02, බේකරි 01ක්, වෙළ`දසැල් මෙන්ම පෞද්ගලික ව්‍යාපාර රැුසක් පිහිටා තිබේ.

ප‍්‍රදේශයේ ඓතිහාසික ස්ථාන ලෙස පුරාණ කිරිවෙහෙර රජ මහා විහාරය දැක්විය හැකිය. ඊට අමතරව විහාරස්ථාන හා ආරාම 4ක් පිහිටා ඇති අතර හිංදු කෝවිල් 2ක් පිහිටා තිබේ. නූතනයේ මෙම ගමේ මුළු පවුල් ගණන  73කි. මුළු ජනගහනය 302 ක් වන අතර සිංහල, ලංකා දෙමළ, ඉන්දියානු දෙමළ, මුසුලීම් ජාතීන් වර්තමානය වන විට මෙම ප‍්‍රදේශයේ ජිවත් වෙයි. ප‍්‍රදේශයේ බෞද්ධ, හින්දු, ඉස්ලාම්, ක‍්‍රිස්තියානි ආගම් පවතී. 

ප‍්‍රදේශයේ පවතින ප‍්‍රජා මූල සංවිධාන අතර බොකන්ඔරුව සුභසාධක සමිතිය මූලික වේ. ඊට අමතරව ප‍්‍රදේශය තුළ විවිධ අරමුණු හා අවශ්‍යතා මූලික කරගත් ප‍්‍රජා මූල සංවිධාන 3ක් පවතින අතර සුභසාධක සමිතිය රජයේ ලියාපදිංචි සංවිධානයකි.රජයේ ලියාපදිංචි තරැණ සංවිධාන ද පවතීග

ප‍්‍රදේශයේ පවතින සමාජ සේවා කටයුතු ලෙස සමෘද්ධි ලාභීන්, මහජනාධාර ලාභීන්, රෝගාධාර ලාභින්, අබාධිත පුද්ගලයින් හා වෙනත් ආධාර ලබන පිරිස් සිටියි. මෙම ප‍්‍රදේශයේ ප‍්‍රජාවගේ සේවා නියුක්තිය අනුව ගුරු, ලිපිකරු, කම්කරු, ස්වයං රැුකියා හා වෙනත් රැුකියා කරන පිරිස් විහිදී පවතී.

ග‍්‍රාමීය කෘෂිකර්මාන්තය

(බොකන්ඔරුව ගම ඇසුරින්*

ග‍්‍රාමීය කෘෂිකර්මාන්තය පිළිබ`ද අධ්‍යයනයේදී විශේෂයෙන් මෙහිදී අවධානයට ලක්වන්නේ මෙම  ප‍්‍රදේශයේ පැවති සාම්ප‍්‍රදායික කෘෂිකර්මාන්තය පිළිබ`දවය. ඊට විශේෂ හේතුව වන්නේ වර්තමානය හා අතීතය සැස`දීමේදී මීට වසර ගණනාවකට පෙර මෙම ප‍්‍රදේශයේ පැවති කෘෂීකර්මාන්තය වර්තමානය වන විට විවිධ වෙනස්වීම් වලට භාජනය වී ඇති බැවිණි. මන්ද අතීතයේ සාම්ප‍්‍රදායික ගමක් වූ බොකන්ඔරුව ප‍්‍රදේශය මීට දශක කිහිපයකට පෙර මූලික වශයෙන් ග‍්‍රාමීය යන තත්වයෙන් ඔබ්බට ගියා වූ නාගරිකමය නොවන ස්තරයක පවතින ප‍්‍රදේශයක් බවට පරිවර්තනය වී ඇත. නමුත් වර්තමානය වන විටත් මෙම ප‍්‍රදේශය තුළ පැවති  සාම්ප‍්‍රදායික ග‍්‍රාමීය කෘෂිකර්මාන්තයේ නෂ්ටාවෂේෂයන් ඉතිරිව පවතී.   

 ඒ අනුව බොකන්ඔරුව ප‍්‍රදේශයේ පවතින කෘෂිකර්මාන්තය අංශ දෙකක් යටතේ මෙහිදී සාකච්ඡුා කෙරේ. එනම්,    

- වී ගොවිතැන

- හේන් ගොවිතැන

බොකන්ඔරුව ග‍්‍රාමයේ පවතින කෘෂකර්මාන්තය පිලිබ`ද හැ`දින්වීමේදී අතීතයේ සිටම එය ගොඩ ගොවිතැන හා මඩ ගොවිතැන ලෙස දෙයාකාර වු අතර ගොවිතැන මුල් වූ ආර්ථික ක‍්‍රමයක් හා නිෂ්පාදන ක‍්‍රමයක් මෙම ගමේ පැවතුණි. ඈත අතීතයේ මෙම ප‍්‍රදේශයේ කුල ක‍්‍රමය පදනම් කරගත් ආර්ථික හා සමාජ හා නිෂ්පාදන ක‍්‍රමයක් පැවතිය ද 1930 න් පසු යුගය තුළ කුලය මත පදනම් වූ අර්ථ රටාව වෙනස් වී කෘෂිකාර්මික අර්ථ රටාවට බොහෝ ගැමියන් අනුගත වූහ. එම නිසා විශේෂයෙන්ම පොකුරු ජනාවාස ක‍්‍රමයක් අතීතයේ මෙම ප‍්‍රදේශයේ දක්නට ලැබුණි. මෙම ප‍්‍රදේශවාසීන් එක රොත්තට නිවාස ඇති කර ගන්නා ලද්දේ පිරිමින් කෘෂීකාර්මික කටයුතු ස`දහා විශේෂයෙන් පැල් රැුකීම ස`දහා ගිය පසු ගැහැණුන් හා දරුවන්ගේ ආරක්ෂාව උදෙසාය. නමුත් අද 

වන විට ප‍්‍රදේශයේ ජනාවාස රටාව සහමුලින්ම වෙනස්වීමට ලක්වී ඇත. කෘෂිකර්මාන්තය ස`දහා අවශ්‍ය ඉඩ කඩම් පමණක් නොව පුද්ගලයන් සතුව පැවති ඉඩම් ප‍්‍රමාණය අද වන විට බොහෝ දුරට සීමා වී ඇත. උල්පත් ජලය ආශ‍්‍රිත කෘෂිකර්මාන්තයේ දී පැවති ජනාවාස රටාව පහත පරිදි දැක්විය හැකිය. 

මෙම ප‍්‍රදේශය අතීතයේ සරුසාර සශ‍්‍රීක ප‍්‍රදේශයක්ව පැවති බැවින් කෘෂීකර්මාන්තය ස`දහා සුදුසු භූමිය, පස, ජලය ලබා ගැනීමේ හැකියාව පැවතුණි. ගම වටේට වන වැසුමක් පැවති අතර සමස්තයක් ලෙස ගමේ බහුතර නිවසකටම පාහේ හේනක් හෝ කුඹුරක් අයත්ව පැවතුණි. උදාහරණ ලෙස දීයබැද්ද හේන ආදිය පෙන්වා දිය හැකිය.

ඇතැම් පුද්ගලයන් සතුව හේන හා කුඹුර යන ඉඩම් දෙකම පැවතුණි. ඒ අනුව කුඹුරෙන් බත සපයා ගන්නා අතරම හේන ම`ගින් එළවළු, පළා වර්ග ආදිය සපයා ගැනීමේ අවස්ථාව ප‍්‍රදේශයේ ගැමියන්ට හිමිවිය . 

 ගොවිතැන් ස`දහා ජලය ලබා ගැනීම

ගොවිතැන් ස`දහා අවශ්‍ය ජලය සපයා ගැනීමට ගමට වැව් නොතිබුණු අතර ඒ ස`දහා ප‍්‍රධාන වශයෙන්ම ජලය සපයා ගන්නා ලද්දේ ජල උල්පත් ම`ගිනි. මෙහිදී විශේෂයෙන් ස`දහන් කළ යුත්තේ ප‍්‍රදේශය පුරා ස්වභාවික සම්පතක්ව පවතින උල්පත් ජලය කෘෂිකර්මාන්තය උදෙසා වසරේ  ඕනෑම මොහොතක ලබා ගැනීමේ හැකියාව ගොවීන්ට පැවතුනි. එම නිසා වැසි ජලය කෘෂිකර්මාන්තය ස`දහා මුලිකවම අවශ්‍ය නොවිණි. එම නිසාම මෙම ප‍්‍රදේශය අතීතයේ සිටම හ`දුන්වනු ලබන්නේ 

බොකන්+ඔරුව නමිනි. එනම් කුඹුරු යාය හා ඒ ආසන්නයේම උල්පතක් පිහිටා තිිබේ. රූපසටහන 1 හා 2 තුළින් එය දැක්වේ. 

එමෙන්ම ‘අමුණාතොට’ නමින් ප‍්‍රචලිත ඇළ මාර්ගයක් හා තවක් ඇළ මාර්ග කිහිපයක් ගම සතුව පවතී. ඊට අමතරව ඇතැම් ගොවීන් පහසුව උදෙසා කුඹුර තුළම ළි`දක් සකසා ඒ ම`ගින් වගාවන්ට අවශ්‍ය ජලය සම්පාදනය කර ගනියි. වගාවන් ස`දහා උල්පත් ජලය සපයා ගැනීමේදී උල්පතේ සිට හේන හෝ කුඹුර කෙත් දිය පහරක් ම`ගින් ජලය සපයාගනු ලබයි.

 බිම් තේරීම හා බිම සකස් කිරීම    

ප‍්‍රධාන වශයෙන් මෙම ප‍්‍රදේශයේ කෘෂිකාර්මික කටයුතු සිදු කරන්නේ යල හා මහ කන්න දෙක මුල් කරගෙනය. යල හෝ මහ කන්න යන දෙකේදීම ගැමියන් වී වගා කරන්නේ නැත. කන්න දෙකෙන් එකක් වි ගොවිතැන සිදු කරන අතර අනෙක් කන්නයේ හේන් ගොවිතැන ස`දහා කාලය ගත කරයි. බොහෝ විට හේන් ගොවිතැන මාස් මෝසම එළඹීමත් සම`ග සිදු කරයි. හේන් ගොවිතැන සිදු කිරීමේදී වැසි කාලය එළඹීමට මත්තෙන් බිම් සකස් කිරීම සිදු කරයි. 

හේන් ගොවිතැන ස`දහා බිම් සකස් කිරීමේ දී හේන් ගිනි තැබීම සිදු කරයි. විශේෂයෙන් මෙම ගම මධ්‍යස්ථ උෂ්ණ කලාපයට අයත් ප‍්‍රදේශයක් බැවින් හේන් ගිනි තැබීම අවශ්‍ය වේ. එහිදී සිදු කරන්නේ  වල් උදුරලා තැනතැන ගොඩකර ගිනිතබා හේන හෝ කුඹුර සුද්ධ කිරීමයි. අතීතයේ නම් හේන් සුද්ධ කිරීම ගැමියන් විසින්ම සිදු කළ අතර අත්තම ස`දහා එන පිරිස් ද බිම් සකස් කිරීමේදී හේන හෝ කුඹුර උදුළු ගෑමටද විටෙක සහාය වෙති. එය තනිව සිදු කිරීම තරමක් අපහසුය. නමුත් මීට දශක කිහිපයකට පෙර සිට ගොවිතැන් ස`දහා බිම උදුළු ගෑම නවතා වල් නාශක භාවිතයට ගොවියෝ පුරුදු වී ඇත. විශේෂයෙන් අත්තම් ක‍්‍රමය කෘෂිකර්මාන්තයෙන් ඈත්ව යෑමත්, මුදලට සහාය වීමේ ක‍්‍රමය අනුගමනය කිරීමත්, පහසුවෙන් බිම සුද්ධ කිරීමේ හැකියාව නිසත් දැන් ගොවියෝ වල් නාශක භාවිතයට හුරු වී සිටිති. ඉන් පසු වල් මැරුණු කළ කුඹුරු කෙටීම හෝ හේන සකස් කිරිම සිදුවේ.

මෙම ප‍්‍රදේශයේ කෘෂි කටයුතු සිදු කිරීමේ දී ඇතැම් වෙලාවට කුඹුරු හෝ හේන් අ`දයට දීම සිදු කරයි. එය අ`ද ගොවිතැන වේ. එනම් වෙනත් පුද්ගලයකුගේ කුඹුරක් හෝ හේනක් අ`දයට ගෙන ගොවිතැන් කිරීමත් ලැබෙන අස්වැන්නේ භාගයක් ඉඩමේ හිමිකරුට ලබා දීමේ ක‍්‍රමයයි. එහිදී මුදල් 

හුවමාරුවක් සිදු නොවන අතර අස්වැන්නේන් හරි අඩක් ඉඩමේ හිමිකරුට අනිවාර්යයෙන් ලබා දිය යුතුය.

අ`ද ගොවිතැන තුළ තවත් අ`ද ක‍්‍රමයක් පවතී. එය කරු අ`දය ලෙස හ`දුන්වයි. එනම් යම් කුඹුරක් හෝ ඉඩමක් අ`දයට ගන්නා පුද්ගලයාගෙන් වෙනත් පුද්ගලයකු එම ඉඩම අ`දයට ඉල්ලා වගා කිරීමත් ලැබෙන් අස්වැන්න කොටස් 03ට බෙදා එක් කොටසක් ඉඩමේ හිමිකරුටත්, තවත් කොටසක් මුල් අ`දයේ හිමිකරුටත් ලබා දී අනෙක් කොටස වගා කළ පුද්ගලයාගේ බුන්තිය ස`දහා ගැනීමත් සිදු කරයි. 

 ගොවිතැන් සිදු කිරීම

යල හා මහ කන්නයට සිදු කරන වගා කටයුතු ආරම්භ කරන්නේ දෙසැම්බර් මාසයේය. එතැන් සිට ගොවීන් අස්වනු නෙලිම දක්වා විශාල පරිශ‍්‍රමයක්, කාර්යයක් සිදු කරයි. ඉන් පසු මාර්තු මාසයේ අග ගොයම් කැපීම සිදු කරනු ලබයි. බක්මහට එළඹෙන අළුත් අවුරුදු අලලා සිදු කරන ගොවිතැන බක්මහේ ආරම්භය සම`ග අස් වනු නෙලා ගෙට ගනියි. මෙහිදී අපේ‍්‍රලි මාසයේ යෙදෙන අළුත් අවුරුද්දට සහල් සපයා ගැනීමට අවශ්‍ය නිසාම දෙසැම්බර් මාසය ගොයම් සිටුවීම ස`දහා සුදුසුම කාලය වේ. සිංහල අළුත් අවුරුද්දට ගොවිතැනෙන් මිදී සිටින ගොවියන් මීළ`ගට නැවත ගොවිතැන ස`දහා සූදානම් වන්නේ ජූනි හෝ ජූලි මාසයේය. එම කන්නයේ දී බොහෝ දුරට සිදු කරන්නේ හේන් වගාවයි. එහෙත් වර්තමානයේ කන්න සදහා වෙන්වන මාසයන් වෙනස් වී ඇතග

මෙලෙස වසරේ කන්න දෙක තුළ වී ගොවිතැන හා හේන් ගොවිතැන යන දෙකම සිදු කිරීම ගොවීන් හ`දුන්වන්නේ සෂ්‍ය මාරු ක‍්‍රමය ලෙසය. එනම් එලෙස සෂ්‍ය මාරු ක‍්‍රමය යටතේ ගොවිතැන් සිදු කරන්නේ අස් වැන්න වැඩි කර ගැනීම ස`දහාය. එනම් ජූනි, ජූලි මාසයේ හේන් වගා කිරීමෙන් පසු දෙසැම්බර් මාසයේ වී වගා කිරීම ම`ගින් වී අස්වැන්න වැඩි කර ගැනීමට හැකිවන බව ගොවියෝ පවසති. 

ගොවිතැන් කටයුතු සිදු කිරිමේදී ප‍්‍රථමයෙන්ම සිදු කරන්නේ මී හරකුන් ලවා කුඹුර සී සෑමයි. සී සෑම සිදු කොට සති එක හමාරක් පමණ ගතවීමේදී ඉන් එක් ලියද්දක් සකස් කර බිත්තර වී පැළ කොට තාවන් ලියද්ද සකස් කරනු ලබයි. වී පැළ වෙන අතර තුර අනෙක් ලියදි ද සකස් කිරීම සිදු 

කරයි. රූපසටහන 3 තුළින් දැක්වේ. එහිදී නියර බැ`ද කුඹුර කොටා ලියදි සකස් කරයි. තාවන් ලියද්දේ ගොයම් සෑදුණු පසු පැළ නෙලීම සිදු කරයි. මෙහිදී පැළ නෙලීම සිදු කරන්නේ කාන්තාවන් විසිනි. රූපය

කුඹුරේ පැළ සකස් කිරීමෙන් අනතුරුව දිනෙන් දින ලියදි වලට ජලය සැපයීම, පොහොර වර්ග යෙදීම, කුඹුර ආරක්ෂා කිරීම සිදු කල යුතුය. එහිදී ගොවීන් කුඹුරේ කුඩා පැළක් අටවා ගනියි. ගොයම ආරක්ෂා කරනු ලබන්නේ රාත‍්‍රී කාලයේදීය. මෙහිදී ගොයම හෝ බෝග ආරක්ෂා කර ගත යුත්තේ ඌරන්, ඌරු මීයන්, ඉත්තෑවන් වැනි සතුන්ගෙන්ය. රූපසටහන 5න් එය පැහැදිලි වේ. රාත‍්‍රී කාලයේ කුඹුරේ හෝ හේනේ පැළක් අටවා පැල් රකින විට පැල් කවි ගායනා කරයි.

කල් බලා නොවෙද ගොවිතැන්   කරන්නේ

මල් වරා නොවෙද කිරිවැද පැසෙන්නේ

පව් කළා නොවෙද වැසිපල නොදුන්නේ

ලොව් තුරා බුදුන් කවදද   දකින්නේ

 

මෙහිදී විශේෂයෙන් දැක්විය යුත්තේ මෙම ගමේ පැල්, බිම් ප‍්‍රදේශයේම තනා ගැනීමයි. එනම් අලි ඇතුන්ගේ උවදුරු නොමැති බැවින් ගස් මත පැල් ඇටවීමේ ක‍්‍රමයක් මෙම ප‍්‍රදේශයේ නොතිබිණි. 

ගොයම් පැළ වැඞී එන විට කෘමි උවදුරෙන් ගොයම ආරක්ෂා කිරීම ස`දහා කොහොඹ ඇට කොටා එහි ඉස්ම ගොයමට ඉසියි. තවද කැකුණ කොළ මඩට දා පල් වෙන්න හැරිය විට ගොයමට එන පණුවන්ගෙන් ගොයම ආරක්ෂා කර ගැනීමේ උපක‍්‍රමයක්ද පවතී. නමුත් මෑත කාලයේ සිට ගොවීන් එවැනි ක‍්‍රම වෙනුවට වඩාත් පහසු ක‍්‍රමයක් වන කෘමි නාශක යෙදීම සිදු කරයි. ගම් වැසියන් කෘෂිකර්මාන්තය ආශ‍්‍රිතව යොදා ගන්නා කෙම් ක‍්‍රම අනුගමනය කරයි.

-කෙම් ක‍්‍රම

 ගොයම කුරුල්ලන්, කෘමීන්ගෙන් බේරා ගැනිම ස`දහා ගොවීන් භාවිත කරන කෙම් ක‍්‍රමයක් පවතී. එනම් ප‍්‍රදේශයේ ගොවිතැන් ස`දහා ප‍්‍රසිද්ධ කිවුලේගෙදර දේවාලය නම් ස්ථානයට ගොස් යාතිකා කිරීමත්, දෙවියන් උදෙසා භාරහාර වීමත්, පොල් මලක් කුඹුරේ හතර කොනේ එල්ලයි. එමෙන්ම පිරිත් පැන් කුඹුරට ඉසිනු ලබයි.  

   

බණ්ඩි ගොයම මාස් දෙකකින් පමණ පූදින්නට පටන් ගනී. මෙහි ඊළ`ග අධියර වන්නේ ගොයම් කරල කිරි වැදීමයි. ඉන් මසකින් පමණ එම කිරි වැදුණු කරල් පැසීම සිදුවේ. එහිදී ගිරවුන් වැනි සතුන්ගෙන් ගොයම ආරක්ෂා කිරීම ස`දහා පඹයින් සෑදිම සිදු කරයි. රූපසටහන 6න් එසේ කුඹුරු ආශ‍්‍රිත පඹයන් සකස්කර ඇති ආකාරය පැහැදිලි වේ. මාස හතරකින් පහකින් පසු ගොයම් කැපීමේ කාලය උදාවෙයි. ගොයම් කැපීමට පෙර කමත සකස්කර ගනියි. එහිදී කමතේ ගොම ආලේප කරයි. බොහෝ දෙනෙක් චාරිත‍්‍රයක් වශයෙන් කමත මැද රවුමක් ඇද එහි පොල් ගෙඩියක් හා සක් ගෙඩියක් තබා එය මතට අස්වනු දැමීම සිදු කරනු ලබයි.මුත්තා ලෙස එය ගමිවැසියන් හදුන්වනු ලබයිග බිම් සකස් කිරීමේ සිට අස්වනු නෙළීම දක්වා කාර්යයේදී පුරුෂ පාර්ෂවය මෙන්ම කාන්තාවන් විසින් ද විශාල පරිශ‍්‍රමයක් හා දායකත්වයක්  සපයනු ලබයි. 

කමතේ ගොඩගහන අස්වනු ගොයම් කොළය ලෙස හ`දුන්වයි. ඉන් පසු එම ගොයම් කොළ මී හරකුන් ලවා ම`ඩිනු ලබයි. වර්තමානයේ මී හරකුන්ගේ කාර්යය කොළ ම`ඩින යන්ත‍්‍රය විසින් ඉටු කරයි. කොළ ම`ඩින අතරතුර උකුණු ගහ නැමැති ආයුධයෙන් කොළ හොලවනු ලබයි. එවිට වී සියල්ල කමත තුළට වැටේ. වී, කොළයෙන් වෙන්වූ පසු එය කමතේ කොනක පිදුරු වශයෙන් ගොඩකරයි. එහිදී එක්වන වී, බැත නමින් හ`දුන්වයි. එම බැත පසු දින කමත තුළම වේලා කුල්ලේ ආධාරයෙන් බොල් ඉවත් කරයි. එය බැත පාහිනවා ලෙස නම් කරයි. ඉන් පසු බැත ගෙට ගැනීම සිදු වේ. විශේෂයෙන් ග‍්‍රාමීය කෘෂිකර්මාන්තය තුළ ගැමියන් අනුගමනය කරන ප‍්‍රධානම චාරිත‍්‍රය වන්නේ පරිභෝජනයට ප‍්‍රථමයෙන් මුල්ම වී කොටස බුද්ධ පූජාව ස`දහා වෙන් කිරීමත් අළුත් සහල් මංගල්‍ය ස`දහා වෙන් කිරීමත්ය. 

මෙහිදී ඉතිරි වන පිදුරු නිවෙස් වල වහලවල් සෑදීමට, හරකුන්ගේ ආහාර ස`දහා මෙන්ම වෙනත් බොහෝ කටයුතු ස`දහා ද ප‍්‍රයෝජනයට ගනියි. ගැමියන් වී තැන්පත් කරනු ලබන්නේ වී බිස්සකය. නමුත් මෙම ප‍්‍රදේශයේ වී බිස්ස සකස් කරන්නේ නිවසින් පිට ස්ථානයක නොවේ. බොහෝ විට වී බිස්ස ලෙස නිවස තුළම විශාල ලී වලින් සකසා ගත් පෙට්ටියක් භාවිත කරයි.

 ශ‍්‍රම හුවමාරුව හා මුත්තෙටිටුව

මෙම ග‍්‍රාමයේ කෘෂිකාර්මික කටයුතු වලදී ශ‍්‍රම හුවමාරුව සිදු කරන ලද්දේ අත්තම් ක‍්‍රමය යටතේය. එනම් ගැමි සමාජයන් විසින් කෘෂි කටයුතු වලදී ශ‍්‍රමය හුවමාරු කිරීම හා ශ‍්‍රමය කළමනාකරණය කරයි. එනම් ගැමියන් තම ශ‍්‍රමය සපයා ගනු ලැබුවේ ශ‍්‍රම හුවමාරුව ම`ගිනි. බොහෝ විට අතීතයේ මෙම ප‍්‍රදේශයේ කෘෂිකර්මාන්තයේ එක් අංගයකි ශ‍්‍රම හුවමාරුව. එහිදී ස්ත‍්‍රී හා පුරුෂ ශ‍්‍රමය භාවිතයට ගනු ලැබිණි. විශේෂයෙන්ම මෙම ගමේ ශ‍්‍රම හුවමාරුව ක‍්‍රම කිහිපයක් යටතේ සිදු විය. එනම්, පවුලේ ශ‍්‍රමය, සහයෝගී ශ‍්‍රමය හා කුලී ශ‍්‍රමයයි. බොහෝ විට හේන් ගොවිතැනේදී පවුලේ ශ‍්‍රමය භාවිත කළ අතර වී ගොවිතැනේදී අත්තම් ක‍්‍රමය හා කයිය භාවිත කරන ලදී. අත්තම යනු තමන්ගේ ගොවිතැන ස`දහා පිරිස් ශ‍්‍රමය ලබා ගැනීමයි. එනම් කෙනෙක්ගේ ගොවිතැන් කටයුතු වලදී උපකාර කිරීමයි. නමුත් මෙහිදී මුදල් ගෙවීමකින් තොරව ශ‍්‍රමය සපයන අතර ශ‍්‍රමයට ශ‍්‍රමයක් ලෙස අන් අයගේ ගොවිතැන් කටයුතු වලදී ද සහාය විය යුතුය. බොකන්ඔරුව ගමේ බොහෝ විට කෘෂිකර්මාන්තයේදී යොදා ගනු ලැබුවේ අත්තම් ක‍්‍රමයයි. එහිදී ගමේ සියළුම පිරිස් හ‍්‍රමයෙන් දායක වෙයි. කයියේ දී සිදු වන්නේ කෘෂිකටයුතු ස`දහා කන්ඩායමක පුළුල් ශ‍්‍රමය හුවමාරු කර ගැනීමයි. ඊට අමතරව අද වන විට බහුලව සිදු වන්නේ කුලී ශ‍්‍රමය ලබා ගැනීමයි. ඊට හේතුව වන්නේ අද වන විට කෘෂිකර්මාන්තය මෙම ප‍්‍රදේශයේ මූලික අර්ථ රටාව නොවන බැවින්ය. වර්තමානයේ කෘෂිකර්මාන්තයේ යෙදෙන්නේ සීමිත පිරිසකි. 

ශ‍්‍රම හුවමාරුවේදී ශ‍්‍රමය පමණක් නොව ගොවිතැන් කටයුතු ස`දහා අවශ්‍ය උපකරණ වන න`ගුල, වියගහ, උදළු, පෝරුලෑල්ල, කුණු දැත්ත, බෝලත්ත, උකුණු ගහ, අම්බරුවන් ආදිය ද සපයාගනු ලබයි. අතීතයේ නම් ගමේ සෑම නිවසකටම පාහේ මෙම කෘෂි උපකරණ පැවති අතර ඒවා අඩුපාඩු අවස්ථා වලදී හුවමාරුව සිදුවිය. එමෙන්ම අතීතයේ බොහෝ නිවසකටම පාහේ හරකුන් සිටි අතර මී හරකුන් සිටියේ අතලොස්සකට පමණි. එවැනි අවස්ථා වලදී මී හරකුන් අයිතිකරුවන්ගෙන් සුළු මුදලකට මිලදී ගැනීමට ගොවීන්ට සිදුවිය.

මීළ`ගට ග‍්‍රාමීය කෘෂිකර්මාන්තයේ ඉතාමත් වැදගත් අංගයක් වන්නේ ඇඹුල හුවමාරු කිරීමයි.  එම ප‍්‍රදේශයේ එය හ`දුන්වන්නේ ඇඹුල ලෙසය. අත්තම් ක‍්‍රමය යටගේ ශ‍්‍රමය සපයන පිරිසට ආහාර ලබා දීම සිදු කරන්නේ ගොවිතැන් සිදු කරනු ලබන නිවසෙන්ය. එහිදී ගමේ කාන්තාවන් එම නිවසට රැුස්වී ආහාර සකස් 

කිරීමටත් ඇඹුල ගෙන යාමටත් සහාය වෙති. ඇඹුල කමත වෙත ගෙන ගොස් එහිදී ආහාර ගැනීම සිදු කරයි.

ඇඹුල කුඹුර වෙත ගෙන යනු ලබන්නේ කුරුණි පෙට්ටිය නම් පෙට්ටියක කෙසෙල් කොළ මත අතුරාය. කුරුණි පෙට්ටිය පන් කොළ වලින් වියන ලද පෙට්ටියකි. ඇඹුල ලබා දීමේ දී එය අතුල් පත නමින් හ`දුන්වන පන් කොළ වලින් වියන ලද පි`ගානක් වැනි සෙයක් මත කෙසෙල් කොළ අතුරා බෙදනු ලබයි. ඇඹුල බෙදීමේ කාර්යයේදී ගමේ කාන්තාවන්ගේ සහාය ලැබේ. 

උදෑසන ආහාරය ලෙස බොහෝ විට ඉඹුල් කිරිබත්, කුරහන් රොටී සම`ග කහට තේ පිළිගන්වයි. දහවල් ඇඹුල ලෙස තම්බපු හාලේ බත් සම`ග බොහෝ විට වට්ටක්කා, ගෝවා කොළ මැල්ලූම්, කරවල, බටු, කැකිරි මාළුව වැනි වෑංජන සම`ග පිළිගන්වයි. සවස් වරුවේ අග්ගලා සම`ග තේ පිළිගන්වයි. 

 බීජ සපයා ගැනීම හා හේන් ගොවිතැන

බීජ සපයා ගැනීමේ දී අතීතයේ බොහෝ දුරට වී ගොවිතැන මෙන්ම හේන් ගොවිතැන ස`දහා ද බීජ සපයා ගන්නා ලද්දේ ගොවියන් විසින්මය. එසේත් නැතිනම් බීජ හුවමාරුව සිදු විය. විශේෂයෙන් වී ගොවිතැන ස`දහා බිත්තර වී  සපයා ගත් අතර මෑත කාලීනව ගොවි ජන සේවා ආයතනය යටතේ ගොවින්ට බීජ ලබා දෙයි. හේන් ගොවිතැනේ දී ශ‍්‍රමය පවුල තුලින්ම සපයා ගන්නා ලදී. එහිදී කාන්තාව විශාල කාර්යයක් ඉටු කරයි. රූපසටහන 7 තුළින් දක්වා ඇත. හේනේ බිම සකස් කිරීම, බීජ සිටුවීම, ජලය සැපයීම, බෝග ආරක්ෂා කර ගැනීම, අස්වනු නෙලීම ආදී කටයුතු වලදී පුරුෂයා හා සමාන කාර්යයක් කාන්තාවන් ඉටු කරයි. 

මෙම ප‍්‍රදේශයේ පවතින හා පැවති හේන් ගොවිතැන දෙස අවධානය යොමු කිරීමේදී මීට පෙර ද ස`දහන් කළ පරිදි සෂ්‍ය මාරු ක‍්‍රමය යටතේ වසරේ එක් කන්නයක හේන් ගොවිතැන සිදු කරයි. විශේෂයෙන්ම මෙම ප‍්‍රදේශයේ ගොවීන් වී ගොවිතැනේදී ගොයම් සාදා නියර දිගට ද මෑකරල් වැනි බීජ වගා කරයි. ඊට අමතරව හේන් ගොවිතැන් වලදී වගා කරන බෝග අතර කරවිල, ගෝවා, තක්කාලි, බෝංචි, බටු, මිරිස්, වැටකොළු ආදී වගාවන් සිදු කරයි. එමෙන්ම එදිනෙදා ආහාරය ස`දහා මෙන්ම වෙළදාම් කිරීම ස`දහා ද අවශ්‍ය පලා වර්ග ද හේන් තුළින් සපයා ගනියි.

ඒ අනුව බොකන්ඔරුව ප‍්‍රදේශයේ කෘෂිකර්මාන්තය පිළිබ`ද අධ්‍යයනය කිරීමේ දී වසරේ යල හා මහ යන කන්න දෙක තුළ වී ගොවිතැන හා හේන් ගොවිතැන යන අංශ දෙකම සිදු කරන බව පැහැදිලියි. අතීතයේ මෙම ප‍්‍රදේශයේ සාම්ප‍්‍රදායිකව පැවති පාරම්පරික කෘෂිකර්මාන්තය නම් මීට දශක තුනක් පමණ කාලයක සිට යම් පරිහානියකට පත් වූ අතර අද වන විට එහි බොහෝ අංග අභාවයට ගොස් නවීකරණයේ ලක්ෂණ වල බලපෑමට ලක් වී තිබේ. එහෙත් සාම්ප‍්‍රදායික කෘෂිකර්මාන්තය හා පැවති සමාජ, ආර්ථික, සංස්කෘතික අංගයන් බොකන්ඔරුව ප‍්‍රදේශයෙන් ගිලිහී ගිය ද තව දුරටත් කෘෂිකර්මාන්තය හා කුඹුරු, හේන් ශේෂව පවතී. නමුත් බොහෝ කුඹුරු පුරන් වී යාමේ තර්ජනයට හා කැලෑ වීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇත.  

  

ආශ‍්‍රිත ග්‍රන්ථ 

අත්තනායක, එම්. එම්, (2003* ග‍්‍රාමීය ආර්ථික ක‍්‍රියාකාරිත්වයන් මූල්‍යකරණය පිළිබ`ද ඇතැම් ප‍්‍රශ්න, ආර්ථික විමසුම.

අමරසේකර, දයා, (1988* ශ‍්‍රි ලංකා සමාජය, දිවුලපිටිය, සරස්වතී ප‍්‍රකාශකයෝ.

එපිටවත්ත, එස්, (2006* ඇඹුල්අඹේ ගම, පන්නිපිටිය, ස්ටැම්පර්ඞ් ලේක් ප‍්‍රකාශනයකි.

ඒකනායක, ජී, (1998* ගමක ජීවය, කොළඹ 07, එස්. ගොඩගේ ප‍්‍රකාශකයෝ.

වෛද්‍යනාත, ඩබ්. ජී. එස්, (2003* ග‍්‍රාමීය ආර්ථිකයේ වැදගත්කම, ආර්ථික විමසුම.

ග‍්‍රාම නිළධාරි වාර්තාව (2013*

කේ. එම්. පනික්කාර්ගේ ආසියාව හා බටහිර ආධිපත්‍යය කෘතියේ පළමු පරිච්ඡේද තුන පිළිබඳ සාරාංශයක් හා විචාරයක්..

 

 හැදින්වීම ii

1. ව්‍යාප්ති යුගය.(1498-1750)

1.1. ඉන්දියාව සහ ඉන්දියා සාගරය.

1.2. චීනය සහ ජපානය.

2. විජයග්‍රහණය පිළිබඳ යුගය.(1750-1858)

2.1. ඉන්දියාව සහ දූපත්.

2.2. චීනය.

3. අධිරාජ්‍යවාදී යුගය.(1158-1914)

3.1. ඉන්දියාව.

3.2. චීනය.

3.3. ජපානය.

3.4. අග්නිදිග ආසියාව.

3.5. සියමය.

4. සමාලෝචනය.

 ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නාමාවලිය.

හැදින්වීම.

සර්දාර් කේ. එම්. පනික්කාර් හෙවත් කාවලම් මාධව පනික්කාර් (Kavalam Madhava Panikkar)1895 ජුනි 3 වන දා කේරළයේ දී උපත ලැබීය. ඔහු ඉන්දීය විද්වතෙකු, පුවත්පත් කලාවේදියෙකු, පරිපාලකයෙකු, රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු මෙන් ම ඉතිහාසඥයෙකු ද වූ අතර මදුරාසියේ හා එංගලන්තයේ ඔක්ස්ෆර්ඩ් හී අධ්‍යාපනය ලබා ඇත. තවද කේ. එම්. පනික්කාර් මහතා මහාචාර්යවරයෙකු ලෙස Aligarh Muslim University හී හා කල්කටා යන විශ්ව විද්‍යාල වල සේවය කොට ඇත. 1924දී ඔහු Hindustan Times පුවත් පතේ සංස්කාරක වශයෙන් ද සේවය කරුණු ලැබීය. ඉන්දියාව නිදහස ලැබීමෙන් අනතුරුව ඔහු 1947 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ සභාවේ දී ඉන්දියාව නියෝජනය කරමින් සහභාගී වූ අතර 1948 දී චීනයේ ඉන්දියානු තානාපතිවරයා ලෙස ද, ප්‍රංශයේ ඉන්දීය තානාපතිවරයා ලෙස ද කටයුතු කරනු ලැබීය. ඊට අමතරව කේ. එම්. පනික්කාර් මහතා කාශ්මීර හා මයිසෝර් යන විශ්ව විද්‍යාල වල උප කුලපති ලෙස ද කටයුතු කර ඇත.

ඔහුගේ අධ්‍යයනයන් බොහෝ විට ආසියාවේ යුරෝපීය ආධිපත්‍ය ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ සිදු විය. විශේෂයෙන්ම ඔහු මලබාර් ප්‍රදේශයේ පෘතුගීසි හා ලන්දේසි බල ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ වැඩි අවධානයක් යොමු කරන ලදි. එම අධ්‍යයනයන් හා තමා ලබා ගත් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික දැනුම මාර්ගයෙන් ඔහුගේ විශිෂ්ටතම කෘතීන් වූ ආසියාව හා බටහිර ආධිපත්‍ය (Asia and Western Dominance) යන කෘතිය 1953 දීත්, In Two Chinas යන කෘතිය 1955 දීත් රචනා කරන ලදි. ඔහු 1963 දෙසැම්බර් 10වන දින වයස අවු: 68දී අභාවප්‍රාප්ත විය.  

මෙම පැවරුමේ දී අවධානයට ගැනෙන්නේ ඔහුගේ ආසියාව හා බටහිර ආධිපත්‍ය (Asia and Western Dominance) යන කෘතිය සම්බන්ධවයි. මෙම කෘතියෙන් 15 වන සියවසෙන් පසුව පෙරදිග යුරෝපීයයන් විසින් යටත් විජිත ව්‍යාප්ත කළ ආකාරය සම්බන්ධයෙන් ඉතා විශ්වසනීය හා ප්‍රබල කරුණු රාශියක් අනාවරණය කර ගත හැකි වේ. විශේෂයෙන්ම ඔහු පෞද්ගලිකව ම අදාල රටවල සංචාරය කරමින් හා සේවය කර තිබීම එම කෘතියේ ප්‍රබලත්වයට හේතු වේ. තවද යුරෝපීය ඉතිහාසඥයන් බොහෝ විට යුරෝපීය දෘෂ්ටි කෝණය අනුව ඉතිහාස රචනයේ දී තම ජාතිය උසස් කරමින් හා අනෙකුත් පෙරදිග ජාතීන් පහත් කරමින් තම රටට හා කලාපයට අපකීර්තිමත් තොරතුරු වසන් කරමින්, අසත්‍ය මෙන් ම ව්‍යාජ කරුණු ඉදිරිපත් කරමින්  විකෘති ඉතිහාසයක් නිර්මාණය කරනු දැකිය හැක. නමුත් පනික්කාර් මහතා ආසියාතිකයෙකු ලෙස තම කලාපය බටහිර බලවතුන් විසින් නිර්ලජ්ජිත සුරා කෑ අකාරය ඉතා විවෘත ලෙස ඉදිරි පත් කරයි. ඒ අනුව සැබෑ යටත් විජිතවාදී ‍ඉතිහාසය අධ්‍යනයේ දී මෙම කෘතිය ඉතාමත් වැදගත් වේ.

මෙම මගින් කේ. එම් පනික්කාර් මහාතාගේ ආසියාව හා බටහිර ආධිපත්‍ය (Asia and Western Dominance) කෘතියේ පළමු කොටස් තුන ඒ හා සමාන ලෙස ම දක්වමින්, සංක්ෂිප්ත ලෙස පළමු පිටු 09 ට ගොනු කිරීමට උත්සහ කල අතර සමාලෝචනය මඟින්, ඊට අදාලව විචාරයක් ඉදිරිපත් කිරීමට උත්සහ කරන ලදි.

1. ව්‍යාප්ති යුගය

(1498-1750)

1.1. ඉන්දියාව සහ ඉන්දියා සාගරය.

15වන සියවස පමණ වන විට ලෝකය පිළිබඳ කුතුහලය වර්ධනය වීම, යුරෝපයට කුළු බඩු හා අත්‍යාවශ්‍ය වෙළඳ භාණ්ඩ ලැබීම ඇණ හිටීම හේතුවෙන් ඇති වූ වෛරය, රාජ්‍ය අනුග්‍රහය නොමසුරුව ලැබීම, නව සොයා ගැනීම් හා නව නිපදවීම්, ත්‍රාස ජනක අත්දැකීම් ලැබීමට තිබූ කැමැත්ත, රටවල් අල්ලා ගැනීමෙන් කීර්තියට පත්වීමට තිබූ ආශාව, ආගම ප්‍රචාරය කිරීමට පාප් වහන්සේගෙන් ලැබුණු පෙළඹවීම් යනාදිය හේතුවෙන් පෙරදිගට මුහුදු මාර්ගයෙන් පැමිණීමේ අවශ්‍යතාව යුරෝපීයයන්ට තදින් ම දැනෙන්නට විය. ක්‍රි.ව. 1494 දී ට්‍රොඩ්සිලාස් ගිවිසුම මඟින් බටහිර දේශාංශ 50°න් බටහිර කොටස ස්පාඤ්ඤයටත්, නැගෙනහිර කොටස පෘතුගීසීන්ටත් පවරා දෙ ලදි.

දියුණු වෙමින් පැවති තාක්ෂණය හා විද්‍යාත්මක දැනුම දේශ ගවේශනයට ප්‍රබල හේතුවක් විය. කතෝලික පල්ලියේ දිරි ගැන්වීම මත නව ලෝකය සොයා යාමට පළමු වෙන් ම ඉදිරිපත් වූවේ අයිබීරියන් අර්ධද්වීපයේ රාජ්‍යයන් වූ ස්පාඤ්ඤය හා පෘතුගාලයයි. මෙලෙස ස්පාඤ්ඤයන් හා පෘතුගීසීන් දේශගවේශණයට ඉදිරිපත් වූ ප්‍රබලතම සාධකය වූවේ පෙරදිග හා අපරදිග ලෝකය අතර වෙළඳ ගනු දෙනු සිදු වූ වෙළඳ මාර්ගය ඔටෝමන් තුර්කිවරුන්ගේ ග්‍රහණයට නතු වීමයි. ක්‍රි.ව. 10 හා 11 වන සියවස් වල දී ආරම්භ වූ කුරුස යුද්ධ 15 වන සියවස වන විට වැනීසිය හා ජිනෝවාවට හිමි වී තිබුණි. 1453 දී තුර්කිවරුන් කොන්ස්තන්තිනෝපලය අල්ලා ගැනීමත් සමඟ යුරෝපයට මෙන් ම ජිනෝවාවරුන්ට ද සම්පූර්ණයෙන්ම වැසී යන ලදි. නමුත් පෙරදිග භාණ්ඩ යුරෝපයට සැපයීමේ ඒකාධිකාරය තවදුරටත් තබා ගැනීමට වෙනීසියට හැකි විය.

ඉන්දියාවේ සිට ‍ගෙන්වනු ලැබූ ගම්මිරිස්, අමු ඉඟුරු, මුතු-මැණික්, අබිං හා අලි ඇතුන් නොලැබී යාමත්, ඉන්දියාවේ සිට හා ඉන්දුනීසියානු දූපත්වල සිට ගෙන්වනු ලැබූ කුළු බඩු වෙළදාමෙන් වැනීසියට  හා ආරාබීන්ට විශාල ලාබයක් ලැබීම, ජිනෝවාවරුන් හා අනෙකුත් යුරෝපීය ජාතීන් ප්‍රකෝප කරවන්නක් විය. පෙර සඳහන් කළ ආකාරයට ම 10වන සියවසේ සිට ඇති වූ කුරුස යුද්ධවලට සැබෑ ලෙස ම ආගමික මුහුණුවරකට අමතරව ආර්ථික මුහුණුවරක් ද තිබූ බව පොදු පිළිගැනීමයි. කුරුස යුද්ධවලින් ලත් පරාජය මකා ගැනීම, යුරෝපීයයන් පෙර දිගට බලා දියත් කළ දේශගවේශනයන්ගේ අරමුණ විය. ඒ අනුව පෘතුගීසීන් පෙරදිගට පැමිණීමේදී අරාබිවරුන් සමඟ යුද්ධ කිරීමේ සූදානමිනුත්, ඔවුන් සතු කුළු බඩු ආධිපත්‍ය ලබා ගැනීමේ අභිප්‍රායෙනුත් හා පෙරදිග කතෝලික ආගම ප්‍රචාරය කිරීමේ උද්යෝගයෙනුත් යුතු ව පැමිණෙන්න විය.

වෙළදාම සඳහා ඇති වූ තරගයේ දී ලෙවන්ට් , කැලිකට් හා මලක්කාව වැනි ප්‍රදේශවලට පෘතුගීසීන්ගේ ප්‍රබල අවධානය යොමු විය. ඒ අනුව පෘතුගීසීන්, පෙරදිග මුස්ලිම් ග්‍රහණයෙන් මුදවා ගැනීම සඳහා 15වන සියවස අවසාන වන විට අප්‍රිකානු වෙරළේ නව ප්‍රදේශ ගවේෂණය කරමින් ඉන්දියානු උප මහද්වීපය කරා ප්‍රවේශ වන ලදි. පාප් රාජ්‍යයේ දිරි ගැන්වීම මත ස්පාඤ්ඤය අත්ලාන්තික් හා පැසිෆික් සාගරවල ඉන්දීය දූපත් සොයද්දී පෘතුගීසීන් අප්‍රිකානු වෙරළ ඔස්සේ ඉන්දීය ප්‍රදේශ සෙවීම ආරම්භ කරනු ලැබීය . 

රත්තරන් හා කීර්තිය සඳහාත්, දෙවියන් වහන්සේගේ අනුගාමිකයන් ලෙසත් පෘතුගීසීන් ගෙන ගිය සටන කුරුස යුද්ධය ඉදිරියට ගෙන යාමක් ලෙස ද සලකනු ලැබේ. පෘතුගීසි දේශගවේශණ ව්‍යාපාරයට නාවික හෙන්රිගෙන් ලැබුණු දායකත්වය ඉතා ප්‍රබල වේ. අප්‍රිකානු වෙරළ ඔස්සේ සිදු කෙරුණු ගවේෂණ වලට එක් පුද්ගලයෙකු විසින් කරන ලද විශාල ම දායකත්වය කරන ලද්දේ ඔහු විසිනි. ඔහු පෘතුගාලයේ සාග්‍රේස් තුඩුවේ නාවික පර්යේෂණ ආයතනයක් පිහිටුවීය. එමගින් ගණිතය හා තාරකා ශාස්ත්‍රය ගැන දැනුමක් ලබා දෙමින් මුහුදු ගමන් සඳහා නාවිකයන් පුරුදු පුහුණු කරන ලදි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1433 වන විට අප්‍රිකානු වෙරළේ බොර්දෝර් තුඩුව දක්වා ගවේෂනය කෙරිණ. නාවික හෙන්රිගෙන් පසුව ද දිගටම ගවේෂණ කටයුතු සිදුවිය.

මේ කාලයේ දී පෙරදිග ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් නැමැත්තෙකුට අයත් ක්‍රිස්තියානි රාජ්‍යයක් තිබේ යයි විශ්වාසයක් යුරෝපීයයන් සතුව පැවති අතර එය සොයා ගැනීමේ අරමුණ ද පෘතුගීසීන් සතු විය. 1488 දී  බර්තොලමියුදියස්ගේ නායකත්වය යටතේ අප්‍රිකාවේ දකුණු කෙළවරට ලගා වීමට පෘතුගීසීන්ට හැකි විය. ඔහු එය කුණාටු තුඩුව ලෙස නම් කළ නමුත් II ‍ජෝන් රජු විසින් එය සුබ පැතුම් තුඩුව (Cape of Good) ලෙස නම් කරනු ලැබීය. කේප් තුඩුව පසු කල වස්කෝදගාමා මොසැම්බික් වරායට පැමිණ එහි සුල්තාන්වරයාගේ මැදිහත් වීම මත ගුජරාට් නැවියෙකුගේ ආධාර ඇති ව 1497 දී ඉන්දියාවේ මලබාර් වෙරළේ පිහිටි කැලිකට් වරාය වෙත සම්ප්‍රාප්ත විය.

පෘතුගීසීන් 15 වන සියවසේ කරන ලද දේශගවේෂණ ව්‍යාපාරය ෆ්‍රැන්සිසකූ ද අල්මේදා හා අපෝනසෝ ද අල්බ්‍යුකර්ගේ ප්‍රතිපත්තිවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අප්‍රිකානු වෙරළ තීරයේ සිට දකුණු ආසියාව හරහා මලක්කාව පසු කර නැගෙනහිර ඉන්දියානු දූපත් වන බණ්ඩා දූපත් දක්වා පැතිර යන්නට විය. 16 වන සියවස වන විට ගෝව කේන්ද්‍ර කර ගනිමින් තම යටත් විජිත පාලනය කිරීමට පෘතුගීසීන්ට හැකිවිය. නමුත් එම සියවස අවසාන වන විට පෘතුගීසි සිහසුන ස්පාඤ්ඤයේ II වන පිලිප් රජුගේ යටතට පත් වීමත් හා යටත් විජිත පරිපාලනය අතිශයින් ම දූෂණය වීම මත පෙරදිග පෘතුගීසි කටයුතු අඩපණ විය.

මේ වකවානුවේ දී නැගෙනහිර රටවල නිෂ්පාදන ලිස්බන් නුවර සිට උතුරු යුරෝපය දක්වා ප්‍රවාහනය කලේ ලන්දේසීන් ය. පෙරදිග රටවල් ආශ්‍රිතව සිදු වූ ආක්‍රමණකාරී ක්‍රියා සහ වෙළඳාම සඳහා තම විශාල නැව් සියල්ල ම පාහේ යොදවා තිබීම හේතුවෙන් යුරෝපීය රටවල් අතර භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය සඳහා ප්‍රමාණවත් නැව් ප්‍රමාණයක් පෘතුගීසීන් සතුව නොවූ අතර ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන්ට ද එය පොදු විය. මේ හේතුවෙන් ම ලෝක ව්‍යාප්ත බඩු ගෙන යාමේ වෙළඳ පදනමකට පිවිසීමට ලන්දේසීන්ට හැකි විය. 1580දී දෙවන පිලිප් රජු ස්පාඤ්ඤය හා පෘතුගාල රාජ්‍යයේ පාලකයා වීමත් එම හේතුවෙන් ම පෘතුගාලය හා ස්පාඤ්ඤය අතර අභ්‍යන්තර ආරවුල් ඇති වීමත් හේතුවෙන් පෙරදිග පෘතුගීසි බලය අර්බුදයකට ලක් විය. මෙය අවස්ථාවක් කර ගත් ඕලන්දවාසීන්, ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස ලබා ගැනීම සඳහා කැරලි ගැසූ අතර එයට ප්‍රතිචාර දක්වනු වස් දෙවන පිලිප් රජු ලන්දේසීන්ට, ස්පාඤ්ඤය හා පෘතුගාලයේ ලිස්බන් වැනි වරායන් වලට ඇතුළු වීමට ඉඩ නොදෙන්නට විය.

ලන්දේසීන් එම වෙළඳාමෙන් ඉවත් කළ පසු නැගෙනහිර රටවල නිෂ්පාදන ඔවුන් ම ආනයනය කිරීමේ අදහස ලන්දේසීන් තුළ වර්ධනය විය. ඔවුන් ප්‍රථමයෙන් උතුරු යුරෝපය හා ආසියාව හරහා මාර්ගයක් සොයා ගැනීමට උත්සාහ කළහ. එය අසාර්ථක වීම හේතුවෙන් ඒ වන විටත් පෘතුගීසීන් අල්ලා ගෙන තිබූ සුබ ප්‍රාර්ථනා තුඩුව හරහා වු මාර්ගයට බලහත්කාරයෙන් ඇතුළු වීමේ අවශ්‍යතාව ඕලන්දයන්ට වැටහෙන්නට විය. ඒ සඳහා ඔවුන්ට යොන් හව්හන් ලින් ෂෝටන්  නම් ඕලන්ද යාත්‍රා කරුවාගේ වාර්තා ඉමහත් ප්‍රයෝජනවත් විය. ඔහු පෘතුගාලයේ ආච් බිෂොප්වරයා යටතේ අවුරුදු 4ක්ද, ගෝවේ හි වසර 5ක්ද ගත කරමින් ආසියාවේ පෘතුගීසි බල ක්ෂේත්‍රය පිළිබඳ ව තොරතුරු එකතු කොට 1592දී නැවත ඕලන්දයට පැමිණ එම තොරතුරු අලලා 1595දී ග්‍රන්ථ පළ කරන ලදි. එමගින් පෘතුගීසීන්ට පමණක් සීමා වී තිබූ ආසියාව සම්බන්ධ තොරතුරු ඕලන්ද ජාතිකයන්ට දැන ගැනීමට හැකි විය. 

එම තොරතුරු ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් ලන්දේසි ජාතික කොර්නේලිස් හොට්මන්ගේ නායකත්වය යටතේ 1595 අප්‍රේල් මාසයේදී ඇම්ස්ටර්ඩෑම් වලින් නැව් 4ක් අග්නිදිග ආසියාව බලා ගමන් ඇරඹීය. එම යාත්‍රා 1596 ජූනි මාසයේ දී ජාවාහි වයඹ දිග වෙරළේ පිහිටි ගම්මිරිස් හා සාමාන්‍ය බඩු හුවමාරු කර ගන්නා වරාය වූ බැන්තම් වෙත ලඟා විය. පෘතුගීසීන් සහ ‍අග්නිදිග ආසියානු පාලකයන් අතර තිබූ සබඳතා එකල බෙහෙවින් නොසන්සුන්ව තිබීම හේතුවෙන් දේශීය පාලකයන් ලන්දේසීන් ඉතා සාදරයෙන් පිළිගන්නා ලදි.  පසුව එම නැව් කණ්ඩායම බැන්තම් වරායෙන් පිටත්ව ජකර්තාවටත්, මදුර හා බාලි දිවයින් වලටත් පැමිණ කුළු බඩු ලබාගෙන නැවත යුරෝපයට යාත්‍රා කරන ලදි. මෙම ගමන සම්පූර්ණ සාර්ථක එකක් නොවූව ද වටිනා බඩු තොගයක් රැගෙන ඒමට හැකි වීමත් හා බැන්තම් හි සුල්තාන්වරයා සමඟ ගිවිසුමක් ඇති කර ගැනීමට හැකි වීමත් අනාගත ආයෝජනයක් බඳු විය. 

ඉන් පසු 1598දී නැව් 22ක කණ්ඩායමක් කුළු බඩු දූපත් වලට ලඟා වීමේ අරමුණින් නෙදර්ලන්තයෙන් පිටත් විය. ජකොබ් වෑන් නෙක් අද්මිරාල් ලෙස යෙදුණු ගමන ඉතාමත් ම සාර්ථක වූ අතර ඔවුන් මුරුසි දිවයින් වලට හා බැන්තම් වරාය වෙත ලඟා වෙන ලදි. පෘතුගීසිගෙන් බාධා එල්ල වුවත් දේශීය පාලකයන්ගේ අනුග්‍රහය මත බැන්තම් ප්‍රදේශයේ වාණිජ කටයුතුවල නිරත වීමට ලන්දේසීන්ට හැකි වූ අතර ගම්මිරිස් ලබා ගෙන නැවත නෙදර්ලන්තය‍ වෙත පැමිණි ෆන් නෙක්ගේ කණ්ඩායමට 100%ක ලාභයක් ලබා ගැනීමට හැකි විය.  

මෙම වෙළඳ ග‍මන් සමඟ කුළු බඩු දූපත් වෙත ගමන් කිරීමේ අපේක්ෂාව ලන්දේසීන් තුළ වර්ධනය විය. ඒ අනුව ඕලන්ද වාණිජ සමාගම් අග්නිදිග ආසියාවේ කුළු බඩු දූපත් වූ සුමාත්‍රා, ජාවා හා මොලුක්කා දිවයින් කරා යාත්‍රා කිරීම සඳහා යාත්‍රා කරන ලදි. ඒ අනුව 1595 සිට 1601 දක්වා අතර ගමන් වාර 15දී නැව් 65ක් කුළු බඩු දූපත් කරා යාත්‍රා කරවීය. 

ලන්දේසීන් අග්නිදිග ආසියාවට පැමිණීමේ මූලික අභිප්‍රාය වූයේ වෙළඳාම් කිරීම වුවත් තම ප්‍රබලතම විරුද්ධවාදියා වූ පෘතුගීසීන් සමඟ යුද ඇති කර ගැනීමට ද ඔවුන්ට සිදු විය. වෙළඳ වාසි ලබා ගැනීම හා පෘතුගීසීන්ට විරුද්ධව සටන් කරමින් මුස්ලිම් ආගමට සහන සැලසීමේ පොරොන්දුව මත දේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ සබඳතා ක්‍රමයක් ගොඩනගා ගැනීමට ලන්දේසීන්ට හැකි විය. 1602දී බැන්තම් අසල දී පෘතුගීසීන් පරදවා ලබා ගත් තීරණාත්මක ජයග්‍රහණය හේතුවෙන් එම ප්‍රදේශ වල හා සුණ්ඩා සමුද්‍ර සන්ධියේ තම අණසක පිහිටුවීමට ලන්දේසීන්ට හැකි වූ අතර මොලුක්කා දිවයින් වලට යාත්‍රා කිරීමේ ඉඩ ප්‍රස්ථාව ද හිමි විය. 1605දී ඇති වූ සටනකින් පසුව ඇම්බොයිනාවේ තිබූ පෘතුගීසි කොටුව යටත් කර ගැනීමට ලන්දේසීන්ට හැකි වූ අතර එය අග්නිදිග ආසියාවේ පළමු ලන්දේසි යටත් විජිතයද විය. එහි නායකයෝ 1605 අගෝස්තු මාසයේදී ඇති කර ගන්නා ලද ගිවිසුමෙන් ලන්දේසි ආධිපත්‍ය පිළිගන්නා ලදි. 

1.2. චීනය හා ජපානය.

අතීතයෙ සිට ම චීනය බාහිර ප්‍රදේශ සඟ සම්බන්ධතා පැවැත්වුවත් එම සම්බන්ධතා බොහෝ පරීක්‍ෂාකාරී විය. මිං යුගයේ සිට මැංචූ රාජ වංශ වල දී පවා යුරෝපීය රටවල් සමඟ පවත්වන සබඳතා ඉතාමත් ම සීමිත වූ අතර ආරක්‍ෂාකාරී විය. චීනය තුළ වටිනා වෙළඳ ද්‍රව්‍යය වන තේ, සිල්ක්, පිඟන් භාන්ඩ හා කලාකෘති යුරෝපයට අපනයනය කරන ලැබීය. නමුත් කල්යත්ම මැංචූ බලය දුර්වල වීමට පටන් ගත් අතර යුරෝපීය මිෂනාරීවරු චීනය තුළට පැමිණ චීන ජනතාව කතෝලික ආගමට හැරවීමත් හා විදේශීය වෙළඳුන්, යුධ සෙබළුන් නිරතුරුව ගැටුම් ඇතිකර ගැනීම හේතුවෙන් චීනය තුළ අර්බුදකාරී තත්වයන් ඇතිවන්නට විය. එය අවස්ථාවක් කර ගත් පෘතුගීසි, ලන්දේසි හා ඉංග්‍රීසි ජාතික වෙළඳුන් චීනය තුළ තම කටයුතු වර්ධනය කරනු ලැබීය . 

ජපානය චීනයටත් වඩා ලෝකයෙන් හුදකලා ව සිටීමේ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරන ලද රටකි. නමුත් 16වන සියවසේ දී පමණ එරටට පැමිණි ෆ්‍රැන්සිස් ක්‍ෂේවියර්ගේ කාලයේ දී යම් තාක් දුරට බටහිර ජාතීන් සමඟ සම්බන්ධතා ආරම්භ කිරීමට අඩිතාලම දමනු ලැබීය . ඒත් සමඟ යුරෝපීය වෙළදුන්ට ඉතා සුළු වශයෙන් ජපානය තුළ වෙළදාම් කිරීමට ඉඩ ප්‍රස්තාව ලබා දුන්නත් ඔවුන්ගේ දැඩි මිෂනාරි ප්‍රතිපත්තිත්, ස්පාඤ්ඤය හා පෘතුගීසි ජාතිකයන්ගේ රෞද්‍ර ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ව අනාවරණය වීමත් සමඟ ඔවුන් ව 1615 දී ජාපානයෙන් පිටමන් කරන ලද අතර ජපානය සමඟ ඉතා සුළු වශයෙන් සබඳතා පවත්වා ගැනීමට ලන්දේසීන්ට පමණක් ඉඩ ලබා දෙ ලදි.

 

2. විජයග්‍රහණය පිළිබඳ යුගය.

(1750-1858)

2.1. ඉන්දියාව සහ දූපත්

අග්නිදිග ආසියාවේ අභ්‍යන්තර ආරවුල් උපයෝගී කොට ගනිමින් සිය බලය වර්ධනය කර ගැනීමට ලන්දේසීන්ට හැකි වූ අතර නිරායාසයෙන් ම අග්නිදිග ආසියානු කොදෙව් වූ නැගෙනහිර දූපත් රැසක ඉන්දුනීසියානු ස්වාධීනතාව නැති කරමින්, ලන්දේසි අධිරාජ්‍ය ව්‍යාප්ත කිරීමට හැකි විය.

නමුත් කල්යත්ම දේශියන් සමඟ නිතර නිතර යුද්ධ ඇතිවීමත්, වැඩි ලාබයක් ලබාගැනීමේ අභිප්‍රායත් හේතුවෙන් ලන්දේසි බලය අධිරාජ්‍යයක් දක්වා ව්‍යාප්ත වන ආකාරයක් පසුව දැකිය හැකිය. මෙලෙස ලන්දේසි අරමුණු වෙනස් වන්නට ඇත්තේ තම ආධිපත්‍ය බලය ස්ථාවර කර ගැනීමටත් හා අනෙකුත් යුරෝපීය රාජ්‍යයන්ගේ ආගමනය වැළැක්වීමටත් විය හැකිය. කෙසේ වුවත් පසුකාලීනව වෙනස් වූ එම ප්‍රතිපත්තිය හේතුවෙන් ‍ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගමේ පරිහානිය ද ආරම්භ වූ බව පෙනී යයි. එයට ප්‍රධානතම හේතුව වූයේ දීර්ඝ කාලීන මෙන් ම අධික ධනයක් වැය කිරීමට සිදු වූ යුද්ධත්, යටත් ප්‍රදේශ වැඩි වීම හේතුවෙන් ඒ සඳහා අවශ්‍ය නිලධාරීන් අධික වීමත් ය.

ප්‍රධාන වශයෙන් ලන්දේසි ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ ව සලකා බැලීමේ දී පෙනී යන කරුණක් වන්නේ මුල්කාලීන ලන්දේසි සමාගමේ අරමුණ වූවේ වෙළඳ කටයුතු සඳහා මිස දිවයින්වල අභ්‍යන්තර පාලනයට මැදිහත් නොවිය යුතු බවයි. යුද්ධ කිරීම අත්‍යාවශ්‍ය නම් පමණක් කළ යුතු බව ලන්දේසි සමාගමේ අරමුණ විය. ආර්ථික කටයුතුවල දී නිරායාසයෙන් ම දේශපාලන කටයුතුවලට මැදිහත් වීමට සිදුවුවත් දේශපාලන වගකීම් පිළිබදව ලන්දේසීන් අවදානය යොමු නොකරන ලදි. 

බ්‍රිතාන්‍යන්ගේ පෙරදිග ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ විමසීමේ දී පෙනී යන්නේ ඔවුන්ගේ අස්වාමිකවාදය හා ප‍්‍රදේශ ඈඳා ගැනීම මුළු ඉන්දියාව පුරාම දැඩි නොසන්සුන්තාවයක් හා සැකයක් ඇති කරන ලද බවයි. අස්වාමිකවාදය යනු උරුමක්කාරයෙකු නොමැතිව ප‍්‍රාදේශීය නායකයා මියගියේ නම් ඔහු හදාවඩා ගත් කුමාරයෙකුට සිහසුන හෝ රජයන විරුදය හිමිනොවන්නේය යන්නයි. මෙබª අවස්ථාවලදී එම ප‍්‍රදේශ ඉන්දියාවේ බි‍්‍රතාන්‍යය අධිරාජ්‍යය පාලනයට හිමිවන බව ඩැල්හවුසි පෙන්වා දුන්නේය. මෙම න්‍යාය අනුව ජාන්සි මහාරාණිට දරුවෙකු හදාවඩා ගැනීමට ඉඩ නොදුන්නේය. තවද පෙෂ්වාහී දෙවන බාජී රා ඕගේ හදාවඩා ගත් පුතු වූ නා නා සහිබ් රාජ්‍ය උරුමක්කරු ලෙස නොපිළිගන්නා ලදී.

      ප‍්‍රදේශ ඈඳා ගැනීමේදී බ්‍රිතාන්‍යයන් සතාරා, ජාන්සි සහ නාග්පූර් යන ප‍්‍රදේශ බි‍්‍රතාන්‍යය පාලනයට ඈඳා ගත්තේ ඉතාමත් වංචාකාරී ලෙසය. මෙලෙස වෙළඳ සමාගමේ පාලකයින් එම සමාගමට අයත් භූමි ප‍්‍රමාණය පුළුල් කරගැනීමේ හා බි‍්‍රතාන්‍යය පාලනය තහවුරු කරගැනීමේ අභිප‍්‍රායෙන් ගෙනගිය ප‍්‍රදේශ ඈඳා ගැනීමේ ව්‍යාපාරය කෙරෙහි එම ප‍්‍රදේශවල පාරම්පරික පාලකයන් මෙන්ම සාමාන්‍යය ජනතාවද කිසිසේත්ම ප‍්‍රසාදයක් නොදැක්වීය. මරාත දේශය, සින්ඞ් රාජ්‍යය, නාග්පූර්, සතාරා වැනි ප‍්‍රදේශ සේම ඉතා ප‍්‍රබල ජාතියක් වූ සික්වරු පරදවා පන්ජාබයද අල්ලා ගැනීමටද බි‍්‍රතාන්‍යයන් සමත් වූහ. 

           විශේෂයෙන්ම අස්වාමිකවාදය යටතේ රාජ්‍යයකට උරුමක්කරුවෙකු තේරීමේදී බි‍්‍රතාන්‍යය පාලකයින්ගේ අවසරය ලබාගතයුතු වූ අතරම එවැනි කොන්දේසියක් පනවන ලද්දේ බි‍්‍රතාන්‍යයන්ට පක්ෂපාතී අයෙකු හෝ සිය හිතවතෙකු පත් කිරීමේ අරමුණෙනි. එසේම එමඟින් එම ප‍්‍රදේශ කෙලින්ම බි‍්‍රතාන්‍යය පාලනයට යටත් කරගත හැකිබව සිතීය. මේ අනුව මෙම අස්වාමිකවාදය යටතේ හින්දු රාජ්‍යය විශාල ප‍්‍රමාණයක් අල්ලා ගත්හ. මේ අතරම නවාබ් හා රාජා යන පදවි අහෝසි කිරීමත් කලින් සිටි අධිරාජ්‍යයාගේ විශ‍්‍රාම මුදල අහිමි කිරීමත් සිදු කරන ලදි.

       තවද 1856දී මෝගල් අධිරාජ්‍යයාවන බහ¥ර් ෂාගේ මරණින් අනතුරුව එතෙක් නාමිකව පැවති මෝගල් අධිරාජ්‍යය පාලනය අවසන් කිරීමට බි‍්‍රතාන්‍යයන් තීරණය කළහ. බි‍්‍රතාන්‍යයන් විසින් ඉක්මන්කාරීව ගන්නාලද තීරණයෙන් හින්දූන් මෙන් ම මුස්ලිම්වරුන් අතර මහත් අප‍්‍රසාදයක් ඇති කරවූ අතරල 1857-1858 අතර කාලයේදී බි‍්‍රතාන්‍යය විරෝධී ව්‍යාපාරයකට පදනම වැටීමෙහිලා එයද සාධකයක් විය. 

වාණිජ අධිරාජ්‍යවාදී කටයුතු හේතු කොට ගෙන බුරුමයෙහි කටයුතු වලට මැදිහත් වීම වඩාත් සාර්ථක විය. 1826 ප්‍රථම බුරුම යුද්ධයේ ප්‍රතිඵලය වූයේ අරකන් හා තෙනසෙරිම් යටත් කර ගැනීමට බ්‍රිතාන්‍යයන්ට හැකි විය. 1852 දෙවෙනි යුද්ධය මඟින් පේගු ප්‍රදේශය යටත් කර ගැනීමට හැකි විය.

2.2. චීනය.

චීනයේ මැංචූ අධිරාජ්‍ය පිරිහීම අවස්ථාවක් කර ගත් යුරෝපීය ජාතීන් චීනයට ප්‍රබල  ලෙස මැදිහත් වීමට කටයුතු කරන ලදි. ඒ අනුව ඉංග්‍රීසි පෙරදිග ඉන්දියා සමාගම ද, 1833දී සමාගමේ ඒකාධිකාරය අහෝසි කිරීමෙන් පසු යුරෝපීය වෙළෙන්දෝ ද, ඉන්දියාවෙන් අබිං ලබාගෙන චීනයට ගෙන ගොස් චීන භාණ්ඩ සමඟ හුවමාරු කරන ලදි. අබිං හේතුවෙන් චීනය තුළ සිදු වන පරිහානිය දුටු චීන අධිරාජ්‍යයා අබිං චීනය තුළට ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදි. නමුත් එම තහනම නොතැකූ ඉංග්‍රීසි වෙළඳුන් හොර රහසේ ම රට තුළට අබිං ගෙන එන ලදි. මෙය වැළැක්වීමට චීන රජය තදින් ම කටයුතු කිරීම හේතුවෙන් බ්‍රිතාන්‍ය හා ප්‍රංශ හමුදා ඇමරිකාවේ ද අනුදැනුම මත 1839 දී චීන වරායන් වලට පහර දුන් අතර එය පළමු වන අබිං යුද්ධය ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. 

එම යුද්ධයෙන් පරාජයට පත් වූ චීනයට, බ්‍රිතාන්‍ය සමඟ නැන්කිං ගිවිසුම අත්සන් කිරීමට සිදු වූ අතර එයට අනුව හොංකොං දිවයින ඉංග්‍රීසීන්ට පවරා දීමට සිදු වූ අතර තවත් වරායන් පහක් බ්‍රිතාන්‍ය සමඟ වෙළඳ කටයුතු සඳහා විවෘත කිරීමට සිදු විය. නමුත් මෙය ද කල්යත් ම ප්‍රමාණවත් නොවූ ඉංග්‍රීසීන්ට, තමන්ට අපහාස කිරීම හා ප්‍රංශ මිෂනාරීන්ට කරදර සිදු කිරීම යන හේතු සාධක මත 1857 දී යළිත් වරක් බ්‍රිතාන්‍ය හා ප්‍රංශ ඒකාබද්ධ හමුදාවල පහර දීමකට චීනය ලක් විය. එම ආක්‍රමණය හමුවේ ද අසරණ වූ චීන රජයට පරාධීන කොන්දේසි රැසකට එකඟ වීමට සිදු විය. තවත් වරායන් හයක් බ්‍රිතාන්‍ය, ප්‍රංශ, රුසියානු හා ඇමරිකානු වැනි විදේශීය ජාතීන්ට වෙළඳාම සඳහා විවෘත කිරීම, ප්‍රංශ මිෂනාරීන්ට පහසුකම් සැපයීම යන කොන්දේසි ඒ අතර විය. මෙම හේතුවෙන් චීනයේ ස්වාධිපත්‍ය උල්ලංඝනය වූ අතර චීනය බටහිර රටවල තිප්පොළක් බවට පත් විය.

 

3. අධිරාජ්‍යවාදී යුගය

(1858-1914)

3.1. ඉන්දියාව.

1857 ඉන්දියාවේ ඇති වූ හමුදා කැරැල්ලෙන් පසු බ්‍රිතාන්‍යයන් ඉන්දියාව තුළින් තමන්ට නැවතත් අභියෝග එල්ල නොවන ආකාරයට තම ප්‍රතිපත්ති නිර්මාණය කර ගන්නා ලදි. එහි පළමු පියවර වූයේ බ්‍රිතාන්‍ය සමාගම සතු ව තිබූ ඉන්දියානු ප්‍රදේශ බ්‍රිතාන්‍ය කිරීටය යටතට පවරා ගැනීමයි. එමගින් සාර්ථක යටත් විජිත පාලනයක් ඉන්දියාව තුළ ගෙන යාමට බ්‍රිතාන්‍යයට  හැකි වූ අතර ඉන්දියාවෙන් පිටතට ද තම අවධානය යොමු කිරීමට ද  හැකි විය.

මෙම කාලය වන විට බ්‍රිතාන්‍යයන් සතු ඉන්දියානු ප්‍රදේශ වලට බාහිරින් අභියෝග හා තර්ජන එල්ල වෙමින් පැවතිනි. 1858ට පෙර සිට ම බ්‍රිතාන්‍යයන් යටතේ වූ ඉන්දියාව තම දේශසීමාබද අසල්වැසි රාජ්‍යයන් වූ ඇෆ්ගනිස්ථානය,  භූතානය, බුරුමය හා ටිබෙටය වැනි රටවල කටයුතු වලදීද සැලකිය යුතු මැදිහත් වීමක් සිදු කරන ලදි. 1857 කැරැල්ලෙන් පසු ඇති කරන ලද කාර්යක්ෂම පාලන තන්ත්‍රයත්, ගොඩනඟා ගත් විශාල හමුදාවත් හේතුවෙන් ආසියාවේ කටයුතු වල දී ප්‍රබල බලපෑමක් එල්ල කිරීමට ඔවුන්ට හැකි විය. 1858න් පසු ඉන්දියාව කේන්ද්‍ර කොටගත් බ්‍රිතාන්‍ය බලය  “යාකුබ් බෙග්ගේ” කැරැල්ල ඇති වූ කාලයේ දී “සිංකියෑං” පළාතට හා ඇෆ්ගනිස්ථානයට කෙමෙන් එල්ල වෙමින් පැවතින. උතුරින් එල්ල වූ රුසියානු බලපෑම හේතුවෙන් ඇෆ්ගනිස්ථානය ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක තත්වයට පත් කිරීමට උත්සාහ කරන ලදි. තවද නැ‍‍‍ගෙනහිරින් එල්ල වූ ප්‍රංශ ආධිපත්‍යයට විරුද්ධව බුරුමය ද ආක්‍රමණය කර ඈඳා ගන්නා ලදී. ඉරානයේ (පර්සියාව) අභ්‍යන්තර කටයුතු වලට මැදිහත් වීමට බ්‍රිතාන්‍යයන් උත්සාහ කළ අතර අරාබි වෙරළෙහි හා පර්සියානු බොක්කෙහි ද ටිබෙටයේ හා භූතානයේ ද බ්‍රිතාන්‍ය බලය ව්‍යාප්ත කර ලීය. 1875න් පසු බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාව දකුණු ආසියාවේ දේශපාලන ක්‍රමයක මධ්‍යස්ථානය බවට පත් විය.

3.2. චීනය.

20 වන සියවස වන විට වරින් වර බ්‍රිතාන්‍ය, ප්‍රංශ, ජර්මන්, ඇමරිකන්, රුසියන්, පෘතුගීසි, ජර්මන්, ඉතාලි යන යුරෝපා ජාතීන්ට චීනයේ වරායන්, නගර, ගංගා විවෘත කිරීමට සිදු විය. චීනය තුළ ඇමරිකා වෙළඳුන්ට, වෙළඳ කටයුතුවල නියැලීමට හා අනෙක් රටවලට මෙන් චීනයේ ප්‍රදේශවලට විශේෂිත අයිතිවාසිකම් නොදීමත්, බටහිර රටවල බලපෑම උත්සන්න වී චීනය බටහිර රටවලට අවශ්‍ය ලෙස කොටස් කිරීමට සැරසෙන බවත් දුටු ඇමරිකාවේ රාජ්‍ය ලේකම් වූ ජෝන් හේස් විසින් 1899 දී විවෘත ද්වාර ප්‍රතිපත්තිය හෙවත් විවෘත කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිය හඳුන්වා දෙනු ලැබීය. ඒ අනුව චීන වරායන් වල රේගුව බටහිර රටවලට පැවරුණු අතර බටහිර රටවල අභිමතය අනුව බටහිර භාණ්ඩ වලට අඩු තීරු බදු පනවා, බටහිර නිලධාරීන් විසින් ම වරායන් පාලනය කරන ලදි. නිදහස්, විවෘත වරායන් වලට චීන නීති අදාළ නොවූ අතර අදාළ ප්‍රදේශය අයිති බටහිර රටේ නීතිය පමණක් පිළිගැණින. එමගින් චීනය බරපතළ ලෙස සූරා කෑමකට ලක් වුවත් චීනය මුළුමනින්ම යටත් කර ගැනීම හා චීනයේ සමස්ත ස්වාධිපත්‍ය අහිමි කිරීමෙන් බොහෝ දුරට බේරා ගැනීමට හැකිවිය. 

මිෂනාරීවරු චීනය පුරා කතෝලික ආගම හා බටහිර සංස්කෘතිය ව්‍යාප්ත කරන ලදි. මෙම ක්‍රියාකාරකම් වලට ප්‍රකෝප වූ චීන ජනයා අවසානයේ ඉවසිය නොහැකි තැන බටහිර වෙළදාමට, බටහිර සිරිත් විරිත් වලට, කතෝලික මිෂනාරිවරුන්ට හා ‍කතෝලික ආගම වැළඳ ගත් චීන ජනයාට විරුද්ධව ප්‍රචණ්ඩත්වය මුදා හරින ලද අතර එය 1900 දී ඇති වූ ‍බොක්සර් කැරැල්ල ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. එම බොක්සර් කැරැල්ල තුළ සංස්කෘතික හා ආර්ථික විරෝධතාවක ලක්‍ෂණ තිබුණි. කැරලි කරුවෝ කතෝලික පල්ලි, විනාශ කරමින් බටහිර තානාපති කාර්යාලයන් දෙමසක් පමණ වටලා සිටින ලදි. මෙම අවස්ථාව හේතුවක් කර ගනිමින් බටහිර රටවල් චීනයට සම්බාධක පැනවූ අතර රුසියාව මැන්චූරියාව ආක්‍රමණය කල අතර ජර්මනිය ෂැංටුන් අර්ධද්වීපයත්, බ්‍රිතාන්‍යයන් වේහායිවෙයි වරාය හා යැංසි මිටියාවතටත් අයිතිවාසිකම් ඉදිරිපත් කරන ලදි. තවද බටහිර ඒකාබද්ධ හමුදා පීකිං හී චීන රජ මාලිගය ආක්‍රමණය කරමින් කොල්ල කා නින්දිත ගිවිසුමකින් චීනයේ වරායන්වල හා ප්‍රදේශවල පාලන බලය ලබා ගන්නා ලදි.

චීනයේ දුර්වල කම දුටු ජපානය ද චීනයට නාමික වශයෙන් යට හත් බව දැක්වූ කොරියාව කෙරෙහි අයිතිවාසිකම් ඉදිරිපත් කරමින් 1895 දී ආක්‍රමණයක් දියත් කල අතර නවීන අවි ආයුධ වලින් සමන්විත වූ ජපාන හමුදා හමුවේ සාම්ප්‍රදායික චීන හමුදා අන්ත පරාජයක් ලැබීය. ඒ අනුව ඇති කර ගත් ගිවිසුමෙන් කොරියාව පිළිබඳ ඇති අයිතිය අතහැර දැමීමටත්, විශාල යුද වන්දියක් ද ජපානයට ගෙවමින්, සිය වෙරළබඩ ප්‍රදේශ රැසක හිමිකාරත්වය ද ජපානයට පවරා දීමට චීනයට සිදු විය. ඒ අනුව ජපානය 1910 දී කොරියාව ඈඳා ගන්නා ලදි.

චීනයේ බටහිර අධිරාජ්‍ය ගැති ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් තම රට විනාශ වන බව දුටු චීන ජනයා ජාතිවාදී ව්‍යාපාර සමග එකතු වී වැඩ වර්ජන කිරීම හා විදේශීය භාණ්ඩ වර්ජනය කිරීම වැනි ක්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කරන ලදි. මෙයට බිය වූ බටහිර රටවල් වල බලපෑම යටතේ මැන්චූ රජය පුළුල් මර්දනයක් දියත් කරන ලදි. නමුත් එහි ප්‍රතිඵලය වූවේ බටහිර අධිරාජ්‍ය ගැති මැන්චූ රජයට විරුද්ධව 1911 දී කැරැල්ලක් ඇති වී රජ පරපුර බලයෙන් පහ කිරීමයි.

3.3. ජපානය.

19 වන සියවසේ අඟ බාගය පමණ වන තෙක් ම ජපානය බටහිර ජාතීන්ට විවෘත නොවීය. මෙය බටහිර රටවලට නුරුස්සනා කාරණයක් වූ අතර අවසානයේ පැසිෆික් සාගරයේ ප්‍රබලයන් ‍ලෙස වර්ධනය වූ ඇමෙරිකාවේ බල පෑම යටතේ තම හුදකලා භාවය අත හැර දැමීමට ජපානයට සිදුවිය. ඒ අනුව 1853 ජූලි මස 8 දා ඇමරිකානු ජනාධිපති වූ ෆිල්මොර්ගේ ලිපියක් රැගෙන, කොමදෝරු පෙරී ජපානයේ උරගා අසල යොකොහමා වරායට පැමිණ, එම ලිපියට සතුටුදායක පිළිතුරක් ලබා ගැනීමට නැවත පැමිණෙන බව දන්වන ලදි. එමගින් ජපාන ජනතාව හා රජය බිය ගැන්වීමට ඇමරිකානුවන්ට හැකි විය. එම ලිපියට අනුව ජපානය සහ ඇමරිකාව අතර වෙළඳ ගිවිසුමක් අති කර ගැනීමට බලපෑම් සහිත යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කර තිබූ අතර එයට කැමති වීමට ජපානයට සිදු විය. පෙරීගේ පැමිණි ම ජපානය තුළ දිගු කාලීන ප්‍රතිඵල ඇති කිරීමට සමත් වූ බව ජපාන ඉතිහාසය අධ්‍යනයේ දී පෙනී යයි.

මෙම ගිවිසුම් හේතුවෙන් විදේශිකයන්ට රට තුළ පදිංචි වීමට ද, නිදහසේ රට තුළ සංචාරය කිරීමට ද, නිදහස් වෙළඳ කටයුතු කිරීමට ද ඉඩප්‍රස්ථාව ඇති විය. රට අනවශ්‍ය ලෙස බටහිර ග්‍රහණයට ලක් වෙන බව දුටු ජපාන ජනතාව රටේ පාලන බලය ඉසිලූ ෂෝගුන්වරුට විරුද්ධව පෙළ ගැසුණු අතර ඒ හමුවේ ෂෝගුන්වරුගේ බලය බිඳ වැටී මෙයිජිවරුන්ට බලය ලැබෙන ලදි. මෙය මෙයිජි විප්ලවය නැතහොත් මෙයිජි පුනරුත්තාපනය ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. 

මෙයිජිවරු සාම්ප්‍රදායික ජපාන සමාජයේ තිබූ දුර්වලතා අවබෝධ කර ගත් අතර බටහිර රටවල තිබෙන්නා වූ දියුණුව ලබා ගැනීමේ අදහසින් රට තුළ දේශපාලන, ආර්ථික හා සමාජීය ප්‍රතිසංස්කරණ රැසක් සිදු කරන ලදි. තම අධිරාජ්‍යයාගේ පූර්ණ අධිකාරි බලය පවරා ගත් මෙයිජිවරු ජපානය නවීකරණය කරන ලදි. සුළු වෙනස්කම් කීපයකින් පසුව පූර්ණ අධිකාරි බලය අධිරාජ්‍යයා වෙත පැවරුණු බටහිර දේශපාලන ක්‍රමයට සමාන (එංගලන්තයේ ආණ්ඩුක්‍රමයට) ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් 1889දී ඇති කරන ලදි.

බටහිර යුරෝපා රටවල දියුණුව රඳා ඇත්තේ එ රටවල් සතු විද්‍යාත්මක හා තාක්ෂණික දියුණුව මත බව තේරුම් ගත් මෙයිජිවරු ජපාන සිසුන්ට බටහිර රටවල අධ්‍යාපනය ලැබීමට අවස්ථාව ලබා දී එම රටවල දැනුම ජපානය තුළට ගෙන ඒම කටයුතු කළ අතර විදේශීය කාර්මිකයන් හා විද්‍යාඥයන් ද ජපානයට ගෙන්වමින් දැනුම ලබා ගන්නා ලදි. තවද බටහිර රටවලින් ආදර්ශ හා තාක්ෂණය ලබාගෙන ජපාන හමුදාව ද නවීන යුධ උපකරණවලින් සමන්විත හමුදාවක් ලෙස ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදි. ජපානය නවීකරණය කිරීමෙන් අනතුරුව සෙසු බටහිර බලවතුන් මෙන් අධිරාජ්‍යයක් ඇති කිරීමේ අශාවක් ජපානයට අති වූ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස කොරියාව අක්‍රමණය කරමින් චීනයට ද, මැන්චූරියාව ආක්‍රමණය කරමින් රුසියාවට ද තම ප්‍රබලත්වය පෙන්නුම් කිරීමට ජපානයට හැකි විය. මේ හේතුවෙන් 20 වන සියවස ආරම්භ වන විට ලෝක බලවතෙකු ලෙස ජපානය පිළිගැනීමට බ්‍රිතාන්‍ය හා ඇමරිකාව ඉදිරිපත් වූ අතර 1902දී ඇති කරගත් ආංගල-ජපන් ගිවිසුම මගින් එය ස්ථීර විය. තම රට කෙතරම් බටහිර කරණයට ලක් කරමින් නවීනත්වයට පත් කළ ද තම දේශීය අනන්‍ය තා තව දුරටත් ආරක්‍ෂා කර ගැනීමට ද මෙයිජවරු උනන්දු විය.

3.4. අග්නිදිග ආසියාව.

අතීතයේ සිට ම අග්නිදිග ආසියානු ප්‍රදේශ වල චීන ආධිපත්‍ය එම ප්‍රදේශවල බොහෝමයක් රාජ්‍ය පිළිගන්නා ලදි. ලාඕසය, කාම්බෝජය, අනෑමය, කොචින් චීනය වැනි ප්‍රදේශ ඉන් ප්‍රමුඛ විය. නමුත් බටහිර රටවල බලපෑම හමුවේ චීනය ක්‍රමයෙන් දුර්වල වූ අතර එය ප්‍රයෝජනයට ගත් ප්‍රංශය, 3වන නැපෝලියන්ගේ කාලයේ දී කොචින් චීනය, කාම්බෝජය, ලාඕසය හා ඒ අවට ප්‍රදේශ වල තම බලය ව්‍යාප්ත කරන ලදි. 1848-1870 අතර කාලයේ දී අග්නිදිග ආසියාවේ ප්‍රංශ අධිරාජ්‍ය ව්‍යාප්තිය ඉතා ප්‍රබලව සිදු විය. ඒ අනුව ඇනෑමය හා ටොන්කිනය චීනයෙන් ලබා ගැනීමටත්, සියම් දේශයට අයත් ප්‍රදේශ ආක්‍රමණය කරමින් තම ඉන්දු චීන ප්‍රදේශ ව්‍යාප්ත කර ගැනීමටත් ප්‍රංශයට හැකි විය.

නමුත් අධිරාජ්‍යවාදී ප්‍රංශය ගෙන ගිය ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් ඉන්දු චීනය තුළ අසහනකාරී තත්වයක් උද්ගත විය. මෙය තේරුම් ගත් ප්‍රංශය, ඉන්දු චීනයට දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ ලබා දෙමින් තත්වය සමනය කිරීමට උත්සහ කරන ලදි. නමත් එය ප්‍රමාණවත් නොවූ අතර ජපානය විසින් රුසියාව පරාජයට පත් කිරීමත් සමඟ ඉන්දු චීන වැසියන්ගේ ජාත්‍යාලය තව දුරටත් වර්ධනය වන්නට විය. මේ හේතුවෙන් ඉන්දු චීනයේ තරුණ ප්‍රජාව වැඩි වශයෙන් ජපානයේ අධ්‍යාපනය ලැබීමට ඉදිරිපත් වූ අතර නැවත තම රටට පැමිණීමෙන් පසු ප්‍රංශ විරෝධී ව්‍යාපාර ආරම්භ කරන ලදි. 

දෙවන ලෝක යුද්ධ වකවානුව වන විට යුරෝපයේ ප්‍රංශ බලය අභියෝගයට ලක් වී තිබුණු අතර ඉන්දු චීනය තුළ ද ප්‍රංශ බලය ජපාන බල ව්‍යාප්තිය හමුවේ ක්ෂය වී යන ලදි. 1941 වන විට ජපානය ප්‍රංශය සතු ප්‍රදේශ ආක්‍රමණය කරමින් තම ග්‍රහණයට ගන්නා ලදි.

3.5. සියම.

සියම හෙවත් තායිලන්තය අතීතයේ සිට ම චීන අධිරාජ්‍ය සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන ලදි. ඒ හේතුවෙන් ම අග්නිදිග ආසියානු ප්‍රදේශ වල බටහිර යුරෝපා රටවල බලපෑම වර්ධනය වීමේ දී පවා තම ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කර ගැනීමට හැකි විය. නමුත් චීනය දුර්වල වීමත් සමඟ අග්නිදිග ආසියාව තුළ සියම් ආධිපත්‍ය අභියෝගයට ලක් විය. විශේෂයෙන් ම අග්නිදිග ආසියාවේ ප්‍රදේශ වලට ප්‍රංශය දැක්වූ ගිජුකම මීට හේතු විය. ප්‍රංශය විසින් කාම්බෝජයට තම බලපෑම යොමු කිරීමත්, කාම්බෝජ රජු සියමෙන් ආධාර පැතීමත් සමග සියම හා ප්‍රංශය අතර අර්බුද කාර තත්වයක් ඇති විය. නමුත් සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් ගිවිසුමකට එළඹීම මගින් තාවකාලික ගිවිසුමකට පැමිණියත් ප්‍රංශය තම ආක්‍රමණික ප්‍රතිපත්ති අත් නොහරින ලදි. 

එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ප්‍රංශය සියම සතු දකුණේ විශාල ප්‍රදේශයක් ආක්‍රමණය කරන ලද අතර සියමට ඉතා පරාධීන කොන්දේසි රැසකට එකඟ වීමට සිදු විය. ප්‍රංශය සමස්ත සියම ම ආක්‍රමණය කිරීමට උනන්දු වුවත් බ්‍රිතාන්‍යයන්. ප්‍රංශය සමඟ අග්නිදිග ආසියාව තුළ සෘජු දේශ සීමාවකට අකමැති වීම මත තව දුරටත් සියම, බ්‍රිතාන්‍යයන් හා ප්‍රංශය අතර ආරක්‍ෂිත රාජ්‍යයක් ලෙස පවතින ලදි. තවද එකල සියමේ රජු වූ  චූලාලන්කෝන් රජුගේ දක්ෂතාව මත සියම තුළ ජපානයේ මෙන් දේශපාලන, ආර්ථික හා සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණ ඇති කරමින් නවීන රාජ්‍යයක් ලෙස ගොඩ නංවන ලදි. තවද ඔහු විසින් 1895 දී සියම තුළ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවක් හා කැබිනට් මණ්ඩලයක් ද, දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයක් ද ඇති කරන ලදි. 

නවීන රාජ්‍යයකට අවශ්‍ය වන දුම්රිය මාර්ග පද්ධතියක්, විදුලි පද්ධතියක්, තැපැල් ක්‍රමයක් විදුලි හා දුරකතන පද්ධතියක් හා නවීන මුදල් ක්‍රමයක් ද රට තළ ඇති කරන ලද්දේ චූලාලන්කෝන් රජු ය. බ්‍රිතාන්‍යන්ගේ හා ප්‍රංශයන්ගේ බලලෝභී ප්‍රදේශ ව්‍යාප්තිය හමුවේ විශාල ලෙස ප්‍රදේශ අහිමි කර ගනිමින් පවා සියමේ ස්වාධීනත්වය රැක ගැනීමට ඔහුට හැකි විය. 1වන ලෝක යුද්ධයේ දී යුරෝපය තුළ බ්‍රිතාන්‍ය හා ප්‍රංශ බල අභියෝගයට ලක් වීම මගින් පෙරදිග ඔවුන්ගේ ව්‍යාප්තිය අඩාල වීම ද සියමේ වාසියට කරුණක් විය. මෙය තවදුරටත් වර්ධනය කළ 3වන රාම රජු 1917 දී ජර්මනියට විරුද්ධව යුද්ධ ප්‍රකාශ කිරීම මඟින් වර්සෙලස් සම්මේලනයේදී සියමට ජාත්‍යන්තරය තුළ පිළිගැනීමක් හිමි කර දීමට සමත් විය.

 

4. සමාලෝචනය.

මානව කටයුතු අතරින් යුරෝපීය ජාතීන්  15 වන සියවසේ දී ඉමක් කොනක් නොපෙනෙන මහ සයුර තරණය කරමින් තමන් නොදන්නා නොයෙකුත් ප්‍රදේශ ගවේෂණය කරමින් ආසියාවට පැමිණි ම එක්තරා අකාරයකට මානව ඉතිහාසය වෙනස් කල සාධකයක් විය. මෙම සොයා ගැනීම හේතු කොට ගෙන මිනිසාගේ ගමන් මඟ නොසිතූ අයුරින් පරිවර්තනයකට ලක් විය. මුල් කාලයේ දී එක් එක් ජාතීන්ට අවශ්‍ය වූවේ වාණිජ බලය තම තම තමන්ගේ රාජ්‍යවලට අයත් කර ගැනීමයි. පසුව මෙම දේශපාලන හා ආගමික බලය ව්‍යාප්ත කර ගැනීම දක්වා වර්ධනය විය.

දේශ ගවේෂණය හෝ සංචාරය යන කුමන අංශයක දී වුවද එම පරමාර්ථය බොහෝ විට මුදුන් පත් කර ගනු ලැබුවේ ඝාතන, පැහැර ගැනීම්, ගිනි තැබීම් මාර්ගයෙනි. බටහිර ජාතීන් ආසියාවට පැමිණියේ දේශ ගවේශනය හේතුවෙන් වන බව ද පසුව එම ව්‍යාපාරය පිළිවෙළින් පෘතුගීසි, ලන්දේසි, ප්‍රංශ හා ඉංග්‍රීසීන් යන ජාතීන්ට අයත් වූ බව පිළි ගැනීමයි. සැබෑ ලෙස ම දේශ ගවේෂකයන් ලෙස හැඳින්වුව ද මෙම සියලු ම ජාතීන්ගේ අරමුණ වූවේ ආසියාවේ වස්තුව කොල්ලකා තම රටවලට ගෙන යාමයි. පෙරදිගට පැමිණි පෘතුගීසි, ලන්දේසි, ප්‍රංශ හා ඉංග්‍රීසි ජාතිකයෝ කුළුබඩු හා නොයෙක් වටිනා භාණ්ඩ වෙනුවෙන් මිනිස් ජීවිත දහස් ගණනක් බිලි ගත් බව ඉතා ප්‍රසිද්ධ කරුණකි. බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ දී ආනෝලඩ් නැමැති පුවත් පත් කලා වේදියා විසින් රැන්ගූන්හීදී පලකරන ලද “බ්‍රිතාන්‍යය යුක්තිය විහිළුවක් බවට පත් කල අවස්ථාවක්” නැමැති ලිපිය මඟින් හෙලි කරන ලද බ්‍රිතාන්‍ය අධිකරණ විනිශ්චයකාර වරයෙකුගේ නොමානා හැසිරීමත්, එයට විරුද්ධව කිසිදු අධිකරණ ක්‍රියාමාර්ගයක් නොගෙන එය වාර්තා කළ ආනොල්ඩ් නම් මාධ්‍යවේදියාට දඬුවම් කිරීමත් එක් උදාහරණයක් පමණි. 

මුල්කාලීන ආසියාවට පැමිණි දේශගවේෂකයන්ට වඩා 15 වන සියවසෙන් පසුව පැමිණි වාර්තාකරුවන් හා ඉතිහාසඥයන් ඉතා විකෘති තොරතුරු දක්වා ඇති බව පෙනී යයි. බොහෝ විට පසු කලෙක බොහෝමයක් යුරෝපීය ග්‍රන්ථ රචකයන්  ස්වදේශිකයන් හඳුන්වා ඇත්තේ ම්ලේච්ඡයන් හා නොදියුණු ජනතාවක් ලෙසිනි.

‍ආසියාතික රටවල බලය ලබා ගැනීමේ දී එම රටවල ජනතාවගේ අසමගිය හා එකිනෙකාට එරෙහි කටයුතු කිරීම, යුරෝපීයයන්ට එම රටවල බලය ලබා ගැනීමටත් එම බලය තහවුරු කර ගැනීමටත් උදව් වූ බව පනික්කාර්ගේ ආසියාව හා බටහිර ආධිපත්‍ය නැමති කෘතියෙන් ඉතා පැහැදිලි වේ. පෘතුගීසීන් ඉන්දියාවේ බලය ලබාගැනීමේ දී මුස්ලිම් රාජ්‍යය වලට විරුද්ධව කටයුතු කිරීමට හින්දු රාජ්‍යවල සහයෝගය ලබා ගන්නා ලදි. වස්කොද ගාමා ඉන්දියාවේ කැලිකට් වරායට පැමිණ “අප කුළු බඩු සහ ක්‍රිස්තියානීන් සොයා පැමිණියෙමු” බව ප්‍රකාශ කල බව ප්‍රකට ය. සැබෑ ලෙස ම යුරෝපීය ජාතිකයන් පෙරදිගට පැමිණියේ එක් අතකින් කඩුවක් හා අනෙක් අතින් බයිබලය ගෙන බව ප්‍රසිද්ධ කියමනකි. පෙරදිග ප්‍රෙස්ටර් ජෝන් නම් ක්‍රිස්තියානි රජෙක් සිටින බවට බටහිර ජාතිකයන් විශ්වාස කල අතර ඔහුත් සමඟ සබඳතා ඇති කර ගතහොත්, පෙරදිග වූ ඉස්ලාම් ආධිපත්‍ය විනාශ කළ හැකි බව පිළිගන්නා ලදි. 

‍

පෙරදිග ලෝකයේ තිබෙන බවට විශ්වාස කල රත්තරන්, මුතු මැණික් හා කුළුබඩු පිළිබඳ යුරෝපා ජාතීන් උමතු වී සිටි බව පෙනී යයි. බොහෝ විට එලෙස සිදු වන්නට ඇත්තේ මාර්කෝ පෝලෝගේ ගමන් විස්තරය හේතුවෙන් විය හැක. තවද ලෝකය ගෝලාකාර බව ප්‍රසිද්ධියේ පිළිනොගත්තත් වැඩි දෙනෙක් ලෝකය ගෝලාකාර බව විශ්වාස කරන ලදි. එසේ ලෝකය ගෝලාකාර නම් බටහිරට යාත්‍රා කිරීමෙන් චීනයට හා ඉන්දියාවට පැමිණිය හැකි බවට යුරෝපීය ජනතාව කල්පනා කරන්නට විය. තවද ජොහැන්නස් කෙප්ලර් විසින් පෘථිවිය ගෝලාකාර බවත්, සූර්යයා වටා පෘථිවිය භ්‍රමණය වන බවත් සොයා ගැනීමත් සමඟ නාවික ගමනා ගමනය සඳහා යුරෝපීයයන් තුළ නව බලාපොරොත්තු ඇතිවන්නට ද විය.

අභිනව නාවික ගමන් හේතුවෙන් ලෝක ඉතිහාසය නව පරිච්ඡේදයකට අවතීර්ණ විය. මධ්‍යධරණි සමුද්‍රාසන්න රාජ්‍යවල අභිවෘධියට හේතු වූ යුරෝපීය ශිෂ්ටාචාරය උතුරු හා අපරදිග ප්‍රදේශ කරා ක්‍රමයෙන් ප්‍රවිෂ්ට විය. තවද සාගර සමුද්‍ර මාර්ගය ආධාරයෙන් විශාල පෘථිවි තලයේ ඉතාමත් දුර බැහැර ප්‍රදේශවලට පවා ලගාවීමට හැකි බව අවබෝධ විය. ආසියා, අප්‍රිකා හා ඇමරිකා මහද්වීපවලට මහා මාර්‍ගයක් බදු වූ සාගරයට මුහුණ ලා ඇති ස්පාඤ්ඤය, පෘතුගාලය, නෙදර්ලන්තය, ප්‍රංශය හා එංගලන්තය ආදී බටහිර යුරෝපීය රාජ්‍යයන්වලට එම රටවල ස්වාභාවික පිහිටීමෙන් ඉමහත් ප්‍රයෝජන ලබා ගැනීමට හැකි විය.

17වන සියවස ආරම්භ වන විට යුරෝපීය යටත් විජිතවාදයේ නව අදියරක උදාවක් දැකිය හැකි විය. සම්ප්‍රදායික අධිරාජ්‍යය බලවතුන් වූ ස්පාඤ්ඤය හා පෘතුගාලය වෙනුවට සමාගම් ආකාරයෙන් සංවිධානය වූ ඉංග්‍රීසි, ලන්දේසි හා ප්‍රංශ ජාතික බල ව්‍යාප්තියක් ආසියානු ප්‍රදේශවල මෙන් ම ලෝකය පුරාම ඇති වන ආකාරයක් දැකිය හැකිය. මාක්ස්වාදයට අනුව ඉහතින් දැක්වූ පැරණි යටත් විජිතවාදය පූර්ව ධනවාදී වන අතර නූතන යටත් විජිත වාදය බටහිර යුරෝපයේ ධනවාදයට සමාන්තරව පිහිටුවා ගන්නා ලැබූවකි. නූතන යටත් විජිතවාදය තමන් විසින් යටපත් කර ගන්නා ලද ප්‍රදේශවලින් පඬුරු, භාණ්ඩ හා ධනය සූරාකෑමට අමතරව එය යටත් විජිතවල ආර්ථිකය ප්‍රතිව්‍යුහගත කරමින් වඩාත් සංකීර්ණ ලෙස සම්බන්ධතාවක් ගොඩනඟා ගන්නා ලදි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස යටත් විජිත ස්වාමිවරු සහ යටපත් කරන ලද රටවල් අතර මානව සහ ස්වාභාවික සම්පත් ගලා යාමක් සිදුවේ. 

“ආක්‍රමණයන්ගෙන් තොරව අධිරාජ්‍යයක් ගොඩ නැගීම කිසිවිටකත් නුපුළුවන. එම අධිරාජ්‍යවාදීන් මහගු යැයි සිතන තම ශිෂ්ටාචාරය, බලයෙන් යටත් කර ගත් ප්‍රදේශ වල වූ දුබල ජාතීන්ට වදෙන් පොරෙන් දීමට තැත් කරති”  යනුවෙන් බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ලිමේතුවේ මන්ත්‍රී කෙනෙකු වූ ද, බ්‍රිතාන්‍ය යටත් ප්‍රදේශවලට නිදහස ලබදීම සම්බන්ධයෙන් ප්‍රබලව හඩ නැගූ එංගලන්ත කම්කරු පක්ෂයේ සාමාජිකයෙකු හා සුප්‍රසිද්ධ ග්‍රන්ථ කර්තෘ වරයෙකු ද වන ජේ. ඇෆ්. හොරබින්  මහතා ප්‍රකාශ කර තිබේ. ඒ අනුව සැබෑ ලෙස ම පෙරදිග යුරෝපීය ජාතිකයන්ගේ ප්‍රතිපත්ති බොහෝ විට විනාශකාරී වූ බව පෙනී යයි. ඔවුන්ට අවශ්‍ය වූවේ කෙසේ හෝ පෙරදිග වස්තුව මංකොල්ල කෑම පමණි. ඒ සඳහා ඕනෑම ම්ලේච්ඡ ක්‍රියාවක් කිරීමට ඔවුන් සැදී පැහැදී සිටින්නට විය. යුරෝපීය ඉතිහාසඥයන් සඳහන් කර ඇති ආකාරයට “පෙරදිග වාසය කර අත්තේ නොදියුණු ම්ලේච්ඡයන් වන අතර ඔවුන් ශිෂ්ට කර වීම සිදු වූවේ යුරෝපා ජාතීන් අතින්ය.” නමුත් පෙරදිග වැසියන් ශිෂ්ට කර වීමේ දී යුරෝපීය ජාතිකයන් අනුගමනය කළ අශිෂ්ට හා ම්ලේච්ඡ ක්‍රියා ඔවුන් සාධාරණීකරණය හෝ අමතක කර දමා ඇත. 

කෝටිපතියෙක්, මූල්‍ය රජෙක් හා ඉංග්‍රීසි-බූවර් යුද්ධයට වගකිය යුත්තා වූ සිසිල් රෝඩ්ස් 1895දී පල කරන ලද අධිරාජ්‍යවාදී අදහස්, ඔහුගේ ම කිට්ටු මිතුරෙකු වූ පුවත් පත් කලාවේදි ස්ටෙඩ් විසින් දක්වා ඇත. එය සිසිල් රෝඩ්ස්ගේම වචනයෙන් මෙසේය:, “ඊයේ ලන්ඩන් නගරයේ ඊස්ට් එන්ඩ් පෙදෙසේ සිටි මම විරැකියා ගත වූවන්ගේ රැස්වීමක් දුටුවෙමි. මම ඒ උමතු කතා වලට සවන් දුනිමි. ඒවා හුදෙක් පාන්! පාන්! කියමින් කරන හඬ නැගීමක් විය. මා ආපසු නිවසට යන ගමන් මෙම දර්ශනය මෙනෙහි කළෙමි. අධිරාජ්‍යවාදයේ වැදගත්කම වෙන කවරදාකටත් වඩා හොඳින් මට එවිට අවබෝධ විය....මා අගේ කරන අදහස, සමාජ ප්‍රශ්නයට විසඳීමකි. එක්සත් රාජධානියේ 4,00,00,000ක් ජනතාව ලේ වගුරන සිවිල් යුද්ධයකින් මුදා ගැනීම සඳහා, යටත් විජිතවාදී රාජ්‍යය පාලකයන් වන අපි අතිරික්ත කරන ජනගහනය පදිංචි කර වීමටත්, ෆැක්ටරි හා ආකරවල නිෂ්පාදනය කරන භාණ්ඩ සඳහා අළුත් වෙළඳ පොළවල් සැපයීමටත්, අළුත් රටවල් අත්පත් කර ගත යුත්තෙමු. මා නිතරම කියා තිබෙන පරිදි අධිරාජ්‍යය යනු පාන් සහ බටර් පිළිබඳ ප්‍රශ්නයකි. සිවිල් යුද්ධයක් ඇතිවීම වැළැක්වීම ඔබ අපේක්‍ෂා කෙරේනම්, ඔබ අධිරාජ්‍යවාදීන් විය යුතුය”.  මෙම ප්‍රකාශය තුළින් මනාව පැහැදිලි වන්නේ ද බටහිර යටත් විජිත බලවතුන්ගේ තිබූ අධිරාජ්‍යවාදී අපේක්‍ෂාවන්ය. 

‍පෙරදිග රාජ්‍යයන්වල ඉතා වටිනා කලා කෘති රැසක් වර්තමානයේ දී පවා පවතින්නේ බටහිර රටවල කෞතුකාගාරවල ය. ලංකාවේ විශිෂ්ටතම නිර්මාණයක් වන මහායානික සම්ප්‍රදායට අයත් තාරා දේවියගේ ලෝකඩ ප්‍රතිමාව ඇත්තේ බ්‍රිතාන්‍යයේ ය. ඉන්දියාවේ සාංචි විහාරයේ ඉතිරි ව ඇති පාෂාණයෙන් නිම කළ තොරණ් දෙකෙන් සම්පූර්ණ පාෂාණ තොරණක් ම ඇත්තේ ද බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයක ය. නයිල් නිම්න ශිෂ්ටාචාරයට අයත් පිරමීඩවල තිබූ පාරාවෝ රජවරුන්ගේ මමී හා අනෙකුත් වස්තුව වැඩිපුර ඇත්තේ ඊජිප්තුවේ නොව ප්‍රංශයේ, බ්‍රිතාන්‍යයේ හා ඇමරිකාවේ කෞතුකාගාරවල ය. එසේ මංකොල්ල කන ලද වස්තුව නැවත බාර දීම ශිෂ්ට සම්පන්න යැයි පවසන යුරෝපීයයෝ තවමත් ප්‍රතික්ෂේප කරයි.

ඉන්දියාවේ බ්‍රිතාන්‍ය බලය දීර්ඝ කරනුවස් බෙදා පාලනය කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිය (Divide and Rule) හඳුන්වා දෙන ලද අතර පළමු ව ජාතීන් අණුව හින්දු හා මුස්ලිම් ලෙස මන්ත්‍රී කොට්ඨාශ ඇති කරන ලදි. ඒ හේතුවෙන් ම අනාගතයේ දී බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාව, ඉන්දියාව, පකිස්තානය හා බංග්ලාදේශය ලෙස බෙදී වෙන් වීමට අවශ්‍ය අඩිතාලම ද සකස් විය. මෙම පසුබිම සෑම යටත් විජිතයක ම දැකිය හැකි විය.(ලංකාවේදී ද එය මනාව පැහැදිලි වේ) මෙම සෑම කරුණක් ම ඉතා හොඳින් කේ. එම්. පනික්කාර්ගේ ආසියාව හා බටහිර ආධිපත්‍ය යන කෘතියෙන් අවබෝධ කර ගත හැක.

කේ. එම්. පනික්කාර් යනු ඉන්දියාවේ සිටි ඉතා විශිෂ්ට ගණයේ රාජතාන්ත්‍රිකයෙකු මෙන් ම ඉතිහාසඥයෙකි. ඔහු ඉන්දියාවට නිදහස ලබා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කළ පිරිස අතරේ සිටි ප්‍රමුඛයෙක් වන අතර ඉන්දියාව නිදහස ලබා ගත් පසු තම විදේශ ප්‍රතිපත්ති කෙසේ සකස් කළ යුතු දැයි අවධාරණය කරන ලද අනාගත වක්තෘවරුන්ගෙන් කෙනෙකි. ඉන්දියාව නිදහස ලබා ගැනීමට පෙර සිට ම, ඉන්දියාව නිදහස ලබා ගත් පසු කුමක් අනුගමනය කළ යුතු දැයි නිශ්චය කිරීමට තරම් දැනුමක් හා තීක්‍ෂණ බුද්ධියක් ඔහු සතු විය. ඉන්දියාව නිදහස ලබා ගැනීමේ දී ලංකාව ඉන්දියාවේ තවත් එක් ප්‍රාන්තයක් විය යුත් බව ඔහුගේ මතය විය. මන්ද යත් ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම අනුව එය ඉන්දියන් සාගරයේ මර්මස්ථානයක පිහිටා තිබීමත්, එහි බලපෑම ඉන්දියාවට සෘජු වම එල්ල වන බවත් ඔහුගේ මතය විමයි. එය සැබෑවක් බව අතීතයේ සිට ම පෙනී යයි. මන්ද යත් ඉන්දියාව යටත් නර ගත් සෑම යටත් විජිත බලයක් ම ඉන්දියාවේ බලය තහවුරු කර ගැනීම සඳහා ලංකාවේ පිහිටීම යොදා ගත් ආකාරය ඉතා පැහැදිලිව පෙනී යාමයි. 

තවද යම් ආකාරයකට ලංකාව නිදහස ලබා ගන්නා විට ඉන්දියානු රාජ්‍ය, ඉන්දියාව හා පකිස්ථානය ලෙස නොබෙදී, වාර්ගික ආරවුල්වලින් තොර ව ශක්තිමත් ව තිබුණේ නම් ලංකාවේ හිමිකාරිත්වය ඉන්දියාවට හිමි වීමට ඉඩ ප්‍රස්ථාවක්ද තිබුණු බව උපකල්පනය කල හැකි ය. මන්ද යත් හොංකොං දේශය නිදහස ලබා ගන්නා විට(1997දී) චීනය කලාපීය බලවතකු ලෙස ප්‍රබලව සිටීම මත එය(හොංකොං) චීනයට පවරා දීමට බ්‍රිතාන්‍යයට සිදු වීමයි. (හොංකොං දේශය බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් 99ව වර්ෂයකට බදු පදනම මත ලබාගෙන තිබුනත්, එම අවස්ථාව වන විට(1997) චීනය දුර්වල රාජ්‍යයක් වූවා නම් මෙම තීරණය බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් අනිවාර්යයෙන් ම පැහැර හරින බව ඔවුන්ගේ පෙර ක්‍රියාකාරකම් හා සසඳන විට උපකල්පනය කළ හැකි ය.)

පනික්කාර්ගේ ආසියාව හා බටහිර ආධිපත්‍ය කෘතියේ පළමු වන කොටස් තුනේ දී ඔහු වැඩි අවධානයක් යොමු කර ඇත්තේ ඉන්දියාව, චීනය හා ජපානය වෙතට ය. ඔහු මෙම කෘතිය රචනා කරන කාලය එනම් 1953 දී මෙම රාජ්‍යයන් තුන ම එතරම් ප්‍රබල රටවල් නොවීය. නමුත් පනික්කාර් විසින් එම රටවල් වල තිබෙන වැදගත්කම ඉතා හොඳින් දැක තිබීම මත තම කෘතියේ දී එවා පිළිබඳ අවධාරණය කර තිබෙන ආකාරයක් දැකිය හැක. එය නිවැරදි බව වර්‍තමානයේ දී හොඳින් ම පෙනී යයි. මන්ද යත් වර්‍තමානය වන විට ලොව ආර්ථික ශක්තිය අතින් ලොව ප්‍රබලතම රාජ්‍යයන් වන්නේ ද මෙම රටවල් ය. එනම් එම රාජ්‍යයන් අනාගතයේ දී ප්‍රබලව නැගී සිටින ආකාරයක් පනික්කාර් විසින් දැක ඇති බව ඔහුගේ ආසියාව හා බටහිර ආධිපත්‍ය කෘතියෙන් පෙනී යයි.

තවද ඔහු විසින් අග්නිදිග ආසියාවේ පිහිටි ඉතා වැදගත් රාජ්‍යයන් වන සියම හා බුරුමය පිළිබඳවද ඉතා වැදගත් තොරතුරු පනික්කාර් විසින් තම කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කරයි. සියමේ සාර්ථකත්වයට හා බුරුමයේ අසාර්ථකත්වයට හේතු වූ කරුණු ඉතා පැහැදිලිව තේරුම් ගැනීමට පාඨකයාට මෙම කෘතිය මගින් හැකිවේ. විශේෂයෙන් ම මෙම කලාපවල තිබෙනා වැදගත්කම හා ඒවාට බටහිර යටත් විජිත බලවතුන් කළ කුළල් කා ගැනීම ඔහු තම කෘතිය තුළින් මනාව පැහැදිලි කරයි.  

වර්තමානයේ දී අප්‍රිකාවේ, ආසියාවේ හා දකුණු ඇමරිකාවේ සිට ගමන් බලපත්‍ර(Visa) නොමැතිව යුරෝපීය රාජ්‍යයන් වෙත පැමිණෙන අනවසර සංක්‍රමණිකයන් තම රටවලට ඉමහත් කරදරයක් බව යුරෝපීය රාජ්‍යයන් චෝදනා කරයි. නමුත් 15වන සියවසෙන් පසුව යුරෝපීය රාජ්‍යයන් විසින් අප්‍රිකාවට, ආසියාවට හා ඇමරිකාවට කිසිදු ගමන් බලපත්‍රයක් හෝ නොමැතිව අනවසරයෙන් කඩා වැදී සිදු කළ විනාශය හා සූරා කෑම පිළිබඳ ඔවුන්ට කිසිවක් මතක නැත. එම සරණාගතයන් පැමිණෙන රටවල් එසේ අසංවර්ධිත, දිළිඳු රාජ්‍යයන් බවට පත් වී ඇත්තේ ද තමන්ගේ අතීත ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් බව ලෝකයේ මානව හිමිකම් රකින ශිෂ්ට සම්පන්න රාජ්‍යය යැයි පවසගන්නා යුරෝපීය රාජ්‍යයවලට තවමත් අවබෝධ වී නොමැත.

අප බොහෝමයක් දෙනා ඉතිහාසය ඉගෙන ගනු ලබන්නේ ඉහතින් දැක් වූ ආකාරයට තොරතුරු වසන් කරමින්, විකෘති කරමින් හා ඒක පාර්ශවිකව වාර්තා කරන ලද යුරෝපීය මුලාශ්‍රයන්ගෙන් හෝ ඒවායේ පරිවර්තන තුලිනි. ඒ හේතුවෙන් ම ඉතිහාසය පිළිබඳ 100%ක් සත්‍ය තොරතුරු ලබා ගැනීමට යුරෝපීය ග්‍රන්ථ කරුවන්ගෙන් අපහසුය. කේ. එම්. පනික්කාර් මහතා වැනි ආසියාතිකයන්ගේ දෘෂ්ටි කෝණය සත්‍ය හා අපක්ෂපාතී ඉතිහාසයක් ගොඩ නැගීමට ඉතාමත් ප්‍රයෝජනවත් වන බව ආසියාව හා බටහිර ආධිපත්‍ය කෘතිය පරිශීලනයෙන් පැහැදිලි වේ. මෙම කෘතිය රචනා කිරීමේ දී පනික්කාර්ගේ අත්දැකීම් මෙයට බලපා ඇති බව ඉතා හොඳින් පැහැදිලි වේ. මන්ද යත් ඔහු ඉන්දියාවේ දී උපත ලබා තිබීමෙන් ඔහුගේ මතවාදවලට පෙරදිග චින්තනයේ බලපෑම තිබීමත්, බටහිර රටවල අධ්‍යාපනය ලබා තිබීම මගින් එම රටවල චින්තනය හොඳින් තේරුම් ගැනීමට හැකි වීමත් හා ප්‍රංශයේ හා චීනයේ තානාපතියෙකු ලෙස කටයුතු කර තිබීම තුළින් අධිරාජ්‍යවාදී ආකල්ප තේරුම් ගැනීමට හැකි ව තිබීමත්, හා එම තොරතුරු ඔහුගේ කෘතීන්හි අන්තර්ගත වීමත් ය.

 විශේෂයෙන් මෙම කෘතිය මඟින් යුරෝපීයයන් කීමට අකමැති පෙරදිග ජාතීන්ගේ වික්‍රමයන්, යුරෝපීයයන්ගේ නොහොබිනාකම් හා ඔවුන්ගේ අසාර්ථකත්වය ප්‍රකාශ කර තිබීම ඉතා වැදගත් වේ. එය සැබෑ ඉතිහාසයක් ගොඩනැගීමට ඉතාමත් ම මහෝපකාරී වේ. තවද පාඨකයාට තම රටවල් වල තිබෙන අසාර්ථකත්වය අවබෝධ කර ගැනීමටත්, එය කෙසේ නිවැරදි විය යුතුද? යන අවබෝධය ලබා ගැනීමටත් මෙම කෘතියෙන් හැකිවේ.  

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නාමාවලිය.

ගුණවර්ධන, වී. ඩී. එස්., යුරෝපා ඉතිහාසය, සීමාසහිත ඇස්. ගොඩගේ සහ සමාගම, ‍කොළඹ, 2012.

දිසානායක, විජය., ගෝලීය ප්‍රවණතා(අතීතය-වර්ථමානය-අනාගතය), අනුරාධා ප්‍රකාශකයෝ, දෙල්ගොඩ, 2014.

නේරු, ජවහර්ලාල්., ලෝක ඉතිහාස සිහිවටන, අනුවාදය- ‍ඩේවිඩ් කරුණාරත්න, සීමාසහිත ඇම්. ඩී. ගුණසේන සහ සමාගම. කොළඹ, 2008.

පනික්කාර්, කේ. එම්., ආසියාව හා බටහිර ආධිපත්‍ය, අධ්‍යාපන ප්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව, බත්තරමුල්ල, 2005.

රාවෝ, බී. වී., ලෝක ඉතිහාසය, පරිවර්තනය- මාලිනී ඇඳගම, අධ්‍යාපන ප්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව, බත්තරමුල්ල, 2003.

ලෙනින්. වී. අයි., පෙරදිග ලෝකයේ විමුක්ති ව්‍යාපාරය, ප්‍රගති ප්‍රකාශක මන්දිරය, මොස්කව්, සෝවියට් සංගමය. 1978.

සෙනවිරත්න, චාමින්ද., ජගත් දේශාටකයෝ, දයාවංශ ජයකොඩි සමාගම, කොළඹ. 2014.

සූරයප්පෙරුම, ජේ. අර්. පී., ලෝකයට කවුළුවක්, සරසවි ප්‍රකාශකයෝ, නුගේගොඩ, 2012.

‍හොරබින්, ජේ. ඇෆ්., මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගේ ඉතිහාසය, කුරුලු පොත් ප්‍රකාශකයෝ, රාජගිරිය, 2009.

http://en.wikipedia.org/wiki/K._M._Panikkar -

“ලන්දේසීන් හා සමකාලීන උඩරට පාලකවරු අතර ඇති කරගත් ගිවිසුම්, ලන්දේසි ඉන්දියන් සාගර ප්‍රතිපත්තිය අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා කවුළුවක් සපයයි.”

ලන්දේසීන්ගේඉන්දියන් සාගර ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ ව සලකා බැලීමේ දී පෙනී යන්නේ වෙළඳාම තම ප්‍රධානතම පරමාර්ථය වූ බවයි. ආරම්භයේ දී වෙනත් පරමාර්ථයන් කොතෙක් වුවත් ඒ සෑම දෙයක් ම වෙළඳාමට දෙවනි වූ බව කිව හැකි ය. තම ආගම සම්බන්ධයෙන් පෘතුගීසීන් මෙන් ලන්දේසීන් ද දැඩි සිත් ඇති ව සිටියත් පෘතුගීසීන් මෙන් ආගම පතුරවා හැරීම හා අන් ආගමිකයන් හරවා ගැනීමේ චේතනාවෙන් ඔවුන් ආසියාවට පැමිණියේ නැත. පෘතුගීසීන් තම ආරම්භක පරමාර්ථයන් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දී බොහෝ දුරට ආසියාතික දේශපාලන අරගලවලට මැදිහත් වූ අතර ඒ සඳහා එම රටේ අභ්‍යන්තර දේශපාලන බලය ලබා ගැනීමට ද උත්සහ කරන ලදි. තවද කතෝලික ආගම වැළඳ ගත් අය ස්වදේශික පාලකවරුන්ට නොව පෘතුගීසීන්ට ළැදි වීමත්, පෘතුගීසීන් තම ආරක්‍ෂකයන් ලෙස සැලකීමත් පසුකාලීනව පෘතුගීසි බලයට අහිතකර ව බලපාන්නට විය. වසර 100කට අධික කාලයක් පෙරදිග කුළුබඩු වෙළදාමේ වැදගත්කමක් පෘතුගීසීන්ට හිමි ව තිබුනත් පසුව එම වැදගත්කම ලන්දේසීන්ට හිමි වීමට ඉහත කරුණු ප්‍රබලව බලපාන ලදි. 

පෘතුගීසීන් මෙන් නොව ලන්දේසීන් දිගු දුර බලා කටයුතු කරන ලද ජාතියක් විය. ඔවුන්ගේ පරමාර්ථය වූවේ අඩු ම වියදමකින් වැඩි ම ලාභ ලබා ගැනීමයි. මේ නිසා ඔවුන් හැකි තාක් දුරට යුද්ධවලින් වැළකී සිටීමට වෑයම් කළහ. ඔවුහු ඇතැම් අවස්ථාවල තමන් සබඳකම් දැක්වූ රටවල ප්‍රධානීන්ට සුහදකම් දැක්වූහ. නැතහොත් ඔවුන් ඉදිරියේ නියාලු වීමට තරම් ඇතැම් විට උපායශීලී වූහ. ඔවුන් යුද්ධ කිරීමට ඉදිරිපත් වූයේ මේ සියලු දේ ව්‍යර්ථ වූ විට පමණි. ලන්දේසීන් අප රටේ රජවරුන් සමඟ ද මෙවැනි ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරන ලද බව උඩරට පාලකයන් සමඟ ඔවුන් ඇති කර ගත් ගිවිසුම් හා සබඳකම් මගින් පැහැදිලි වේ. 

ලන්දේසීන් ලංකාවේ රජවරුන් සමඟ සබඳතා ඇති කර ගැනීම සඳහා බලපාන ලද ප්‍රබලතම සාධක කීපයක් යුරෝපීය පසු බිම තුළින් හඳුනා ගත හැක. 15 වන හා 16 වන සියවස්වල දී සෑම ප්‍රබල යුරෝපීය ජාතියක ම ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ පෙරදිග වෙළදාම සියතට ගැනීමයි. පෙර අපර දෙදිග වෙළදාමෙන් පෘතුගීසි ලැබූ විශාල ලාභ තමන්ට ද ලබා ගැනීම සඳහා පෙරදිගට පැමිණීමේ අපේක්‍ෂාව ලන්දේසීන් සතු විය. එතෙක් ඔවුන් පුරුදු ව සිටියේ පෘතුගීසීන් විසින් ගෙන එන වෙළඳ ද්‍රව්‍ය ලිස්බන් නගරයේ දී මිලට ගෙන අනෙකුත් යුරෝපා රටවලට ගෙන ගොස් වෙළදාම් කිරීමටයි. 16 වන සියවස වන විට සෙසු යුරෝපා ජාතීන්ට වඩා ආර්ථික අතින් ප්‍රබල තත්වයක සිටි ඔවුහු පෙරදිගට පැමිණීමේ අවශ්‍යතාවෙන් සිටින්නට විය. නමුත් වස්කෝ ද ගාමා ඉන්දියාවට පැමිණි අවස්ථාවේ සිට පෙරදිගට පැමිණීමට අවශ්‍ය විද්‍යාත්මක දැනුම මෙන් ම ගමන් මාර්ග පිළිබඳ තොරතුරු සහ සිතියම් සෙසු යුරෝපා ජාතීන්ගෙන් වසන් කොට තබා ගැනීමට පෘතුගීසීන් උත්සහ කරන ලදි. එහෙත් පෘතුගාලයේ අවුරුදු 4ක් ද ගෝවේ අවුරුදු 5ක් ද ගත කළ ලින්ෂෝටන් නමැති ලන්දේසි ජාතිකයා 1595දී (Reyserch) හා 1596දී (Itineraio)  යන පෙරදිග පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් කෘති දෙකක් පළ කිරීමත් සමඟ ලන්දේසීන්ට පෙරදිගට පැමිණීමට අවශ්‍ය තොරතුරු ලබා ගැනීමට හැකි විය. නාවික කටයුතු සඳහා සුදුසු වූ ඇම්ස්ටර්ඩෑම්, වෙළඳාමට ප්‍රසිද්ධියක් ඉසිලූ ෆ්ලාන්ඩර්ස් වැනි ප්‍රදේශ නෙදර්ලන්තයේ පිහිටා තිබීම ද ලන්දේසීන්ට පෙරදිගට පැමිණීමට උපකාරී විය. ලන්දේසීන්ගේ ප්‍රථම ආසියාතික ගමන 1595දී කොරනෙලිස් ද හවුස්මාන් යටතේ සිදු විය. යාත්‍රා හතරකින් යුත් එම කණ්ඩායම මැඩගස්කර දූපත තෙක් සාමාන්‍ය පෘතුගීසි නාවික මාර්ගය අනුගමනය කළේ ය. මැඩගස්කාර් දූපතේ සිට උතුරු දෙසට අප්‍රිකානු වෙරළ දිගේ ගමන් කරනවා වෙනුවට ඉන්දියන් සාගරය හරහා නැගෙනහිරට යාත්‍රා කිරීමෙන් ඕස්ට්‍රේලියාවට ඉදිරියෙන් නැව් උතුරට ගමන් කොට සුන්ඩාස් සමුද්‍ර සන්දිය හරහා නැගෙනහිර ඉන්දියානු කොදෙව්වලට පිවිසෙන ලදි. එසේ පළමු අවස්ථාවේ දී ම ඉන්දියාවට ලන්දේසීන් නොපැමිණියේ, ලිංෂෝටන්ගේ හෙළිදරව්වට අනුව පෘතුගීසීන්ගේ ඉන්දියානු සාගර බලය ඉන්දියාව අවට ප්‍රබලව තිබීමත් හා අග්නිදිග ආසියාවේ බැන්තම් ආශ්‍රිතව පෘතුගීසි බලය අවම ව ව්‍යාප්ත ව පැවතීමත්ය.    

1601 වන විට ලන්දේසීන් විසින් ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගම (Vereenigde Oost-Indische Compagni), පිහිටුවා ගැනීමත් සමග පෙරදිග කටයුතු කෙරෙහි කාර්යක්‍ෂම නියැලීමට ඔවුන්ට හැකි විය. ක්‍රි.ව. 1602දී ජොරිස් ෆන් ස්පිල්බර්ජන් නැමැති ලන්දේසි ජාතික අද්මිරාල්වරයා ලංකාවට පැමිණි මුල් ම ලන්දේසි නියෝජිතයා වන අතර ඔහු එකල උඩරට පාලකයා වූ I වන විමලධර්මසූරිය රජු සමඟ සාකච්ඡා කරන ලදි. පෘතුගීසීන් පන්නා දැමීම සඳහා ලන්දේසීන්ගෙන් ආධාර ලබා ගැනීමට රජතුමා උනන්දු වූ නමුත් ලන්දේසීන් මෙරට වෙළඳ කටයුතුවල නියැලීම ගැන රජු කැමැත්තක් නොදැක් වූ බව පෙනේ. මේ බව තේරුම් ගත් ස්පිල්බර්ජන් තමා පැමිණියේ පෘතුගීසීන්ට විරුද්ධව යුද ආධාර දීම සඳහා බව උපායශීලී ව රජුට ඒත්තු ගන්වන ලදි. ඒ අනුව රජුගෙන් වෙළඳ ද්‍රව්‍ය හා තෑගි බෝග ලබා ගත් ඔහු යුද්ධාධාර රැගෙන එන බවට පොරොන්දු වී පිටත් ව ගියේ ය. එසේ යන අතර මඟ දී හෙතෙම තම ක්‍රියා මාර්ගයේ සත්‍යතාවය තහවුරු කිරීමට මෙන් පෘතුගීසි නැව් කීපයක් අල්ලා රජුට භාර දෙන ලදි. ඉන් අනතුරුව 1602දී විශාල ලන්දේසි නාවික හමුදාවක් සමඟ පැමිණි සී බෝලට් ද වාර්ට් ඇතුළු පිරිස උඩරට රජු හමු වී පෘතුගීසීන්ගේ ගාලු කොටුවට පහර දී එය රජුට අල්ලා දීමට පොරොන්දු වූ නමුත් එලෙස අල්ලා ගත් නැව් රජුට භාර නොදීම හා නෙමනා හැසිරීම නිසා ඔවුන් රජුගේ උදහසට ලක් විය.

I වන විමලධර්මසූරිය රජුගෙන් පසු උඩරට රජ වූයේ ඔහුගේ ඥාති සොහොයුරු සෙනරත් රජු ය. ඔහුගේ පාලන සමය අතර තුළ එනම් 1610දීත් ලන්දේසි දූත කණ්ඩායම් දෙකක් පැමිණි නමුත් ලන්දේසි හා උඩරට අතර ස්ථීර සම්බන්ධතාවක් ඇති නොවීය. ඊළඟ ලන්දේසි ආගමනය සිදු වූවේ 1612දීය. මාසෙල්ස් ඩි. බොස්චෝවර් නම් ලන්දේසි ජාතික නැවියා විසින් නෙදර්ලන්තයේ රාජකීය ජෙනරාල්වරයාගේ ලියුම් රැගෙන පැමිණ උඩරට රජු සමඟ ගිවිසුමක් ඇති කර ගන්නා ලදි. එම ගිවිසුමට අනුව පෘතුගීසීන් පන්නා දැමීමට ලන්දේසීන් සිංහල රජුට සහය දීමට නියමිත විය. ඒ සමඟ ලන්දේසීන් දෙදෙනෙකුට රජුගේ රාජ සභාවේ ආසන හිමි වීමට නියමිත විය. ඒ අනුව බොස්චොවර් මීගමුවේ රාළ ලෙස රාජ සභාවේ අසුන් ගන්නා ලදි.

1635 දී සෙනරත් රජු මිය යාමෙන් පසුව උඩරට රජ වූ II වන රාජසිංහ රජු විසින් පෘතුගීසීන් මෙරටින් පන්නා දැමීමට සඳහා වඩා ශක්තිමත් නාවික බලයක් සහිත ලන්දේසීන්ගේ සහය ලබා ගැනීමට බලාපොරොත්තු විය. මේ වන විට ලන්දේසීන් ද අග්නිදිග ආසියාව තුළ ස්ථාවර වෙමින් පැවති අතර එය උපකාරී කර ගනිමින් හා ලංකාවේ විදේශ වෙළඳාම පිළිබඳ ආධිපත්‍ය ලබා ගැනීමේ අරමුණින්, ඔවුන් කටයුතු කරන්නට විය. ඒ සඳහා 1638 දී ලංකාවට පැමිණි අද්මිරාල් වෙස්ටර්වෝලඩ් 1638 මැයි 23 වන දා රාජසිංහ රජු සමඟ ගිවිසුමකට එළඹෙන ලදි. එහි දී II රාජසිංහ රජු මූලික වශයෙන් ම බලා පොරොත්තු වූවේ පෘතුගීසීන් ලංකාවෙන් පන්නා දැමීම සඳහා ලන්දේසි නාවික ආධිපත්‍යයේ සහය ලබා ගැනීමටයි. පෘතුගීසීන් මෙරටින් නෙරපීම සඳහා කරන යුද්ධවල දී ලන්දේසීන්ට දැරීමට වන වියදම රාජසිංහ රජු විසින් ගෙවිය යුතු බවත්, රජු විසින් යුද්ධ වියදම් ගෙවූ පසු ලන්දේසීන් විසින් අල්ලා ගත් බලකොටු රජුට පවරා දිය යුතු බවත්, පෘතුගීසීන් සතු ව පැවති විදේශ වෙළඳාමේ ඒකාධිකාරය ලන්දේසීන්ට පැවරිය යුතු බවත් එම ගිවිසුමේ ප්‍රධාන කොන්දේසි විය. තවද රජු කැමති නම් පමණක් ලන්දේසි හමුදා කණ්ඩායමක් නිදහස් කර ගනු ලබන කොටුවල ස්ථාන ගත කළ යුතු බවට ද කොන්දේසියක් එහි අඩංගු විය. මෙම ගිවිසුම ඕලන්ද හා පෘතුගීසි යන භාෂා දෙකෙන් ම සකස් කෙරිණි. මන්ද යත් රාජසිංහ රජු පෘතුගීසි භාෂාව හොඳින් දැන සිටි ම නිසා ය.

ගිවිසුමෙන් පසු 1639දී ත්‍රිකුණාමලය සහ මඩකලපුව ලන්දේසීන් විසින් යටත් කර ගෙන ගිවිසුමේ ප්‍රකාර ව උඩරට රජුට භාර දෙන ලදි. නමුත් 1640 දී අල්ලා ගත් මීගමුව හා ගාල්ල බලකොටු රජුට භාර නොදෙන ලදි. එයට හේතු වශයෙන් ඔවුන් දැක්වූවේ බලකොටු අල්ලා ගැනීමේ දී ගිය වියදම උඩරට රජු විසින් පොරොන්දු වූ පරිදි නොගෙවීමයි.

ලන්දේසීන් හා උඩරට රජු අතර අමනාප කම්වලට මූලික හේතුව වූයේ 1638 දී ඇති කර ගත් ගිවිසුමේ පැවති එම ව්‍යාකූලත්වයයි. ලන්දේසීන් විසින් අල්ලා ගන්නා ලද බලකොටු, ලන්දේසීන් වෙත තබා ගැනීම රජුගේ කැමැත්ත ඇති ව පමණක් කළ යුතු බව, පෘතුගීසි භාෂාවෙන් වූ රජුගේ පිටපතේ ඇතුළත් කර තිබුණි. එහෙත් රජු කැමති නම් පමණක් යන කොටස ලන්දේසීන්ගේ පිටපතේ නොතිබුණි. එය ලන්දේසි විසින් යෙදූ උපක්‍රමයක් වන බව පෙනේ. සත්‍ය වශයෙන් ම ලන්දේසීන් ගාල්ල හා මීගමුව යන බලකොටු රජුට පවරා දීමට කටයුතු නොකලේ එම බලකොටු කුරුඳු බහුලව නිපදවූ ප්‍රදේශවල පිහිටා තිබීමත් හා තම ඉන්දියන් සාගර ප්‍රතිපත්තිය මූලීක වශයෙන් එම අරමුණු අනුව සකස් ව තිබීමත් ය. බලකොටුවල සිටින සේවකයන්ගේ පඩිනඩි ගෙවීම ගිවිසුමේ ප්‍රකාර රජුගේ කාර්යයක් නොවන බව රජු කියා සිටියේ ය. එහෙත් තමන් ඉල්ලන යුධ වියදම් පියවන තෙක් බලකොටු රජුට පවරා දිය නොහැකි බව කියමින් ලන්දේසීන් ඒවා තමන් වෙත තවදුරටත් තබා ගන්නා ලදි.

1658 සිට ලන්දේසීන් උඩරට රජුන් සමඟ පැවැත් වූ සබඳතා සංකීර්ණ ස්වභාවයක් ඉසිලීය. ඔවුහු වරක ආක්‍රමණිකයන් ලෙස ද තවත් වරක මිතුරන් ලෙස ද ක්‍රියා කල බව පෙනී යයි. ලන්දේසීන්ගේ ප්‍රධාන පරමාර්ථය වූවේ මෙරට වෙළඳ බලය අල්ලා ගෙන ඉන් උපරිම ලාභ ලබා ගැනීමයි. මේ අතර රෙපරමාදු ධර්මය මෙරට ප්‍රචාරය කිරීම කෙරෙහි ද ඔවුහු අමතරව ද උනන්දු වූහ. නමුත් එය පෘතුගීසීන් මෙන් ප්‍රබල නොවීය. අනවශ්‍ය යුද්ධවල පැටලීමෙන් තමන්ගේ ආර්ථික ලාභ විනාශ කර ගැනීමට අකමැති වූ ලන්දේසීන් හැකි තරම් දුරට උඩරට සමඟ මිත්‍රශීලී ව කටයුතු කිරීමට උත්සුක වූහ. ඒ හේතුවෙන් ලංකාවේ සිදු කල වෙළඳාමෙන් උපරිම ලාභ ලබා ගැනීමට නම් උඩරට රජුගේ සහය ඔවුන්ට අතිශයින් ම වැදගත් විය. ලංකාවේ වෙළඳ කටයුතු අවහිරයකින් තොර ව කරගෙන යාමටත් කුරුඳු, ගම්මිරිස්, පුවක්, මුතු, මැණික් ආදිය උඩරටින් ලබා ගැනීමටත්, උඩරට හරහා යාපනයට අලි ඇතුන් ගෙන යාමටත් උඩරට රජුගේ ආධාර අවශ්‍ය විය. එසේ ම වෙළඳාම සම්බන්ධයෙන් ද වැදගත් වූ වරායන් බොහෝමයක් ඔවුන් සතු ව පැවතීම නිසා උඩරට රජු සමඟ යුද්ධයකට පැටලීමට ඔවුන්ට අවශ්‍ය නොවීය.  

මෙයට ප්‍රධානතම හේතුවක් වන්නට ඇත්තේ ලන්දේසීන්, 17 වන සියවසෙන් පසුව පෙරදිග දී සමාගමක් ආකාරයෙන් සංවිධානය වී කටයුතු කිරීම බව උපකල්පනය කළ හැක. මන්ද යත් සමාගමක මූලික අභිප්‍රාය වන්නේ අඩු වියදමකින් වැඩි ලාභ ඉපයීමයි. එම සමාගම වෙත නෙදර්ලන්තයේ ව්‍යාපාරිකයන් හා පුරවැසියන් මුදල් ආයෝජනය කළ තිබූ අතර ඔවුන් නිතර ම බලා පොරොත්තු වූයේ තම ලාබය කුමන අවස්ථාවේ හිමිවේ ද යන්න පිළිබඳවයි. තවද නෙදර්ලන්තය යනු ‍යුරෝපයේ කුඩා රටක් වන අතර මෙම කාලයේදී එහි ජනගහනය ද අනෙකුත් යුරෝපීය රාජ්‍යයන්ට සාපේක්‍ෂව ඉතා අඩු විය.

එසේ වුවත් රාජසිංහ රජු ලන්දේසීන් කෙරෙහි විශ්වාසයක් තැබුවේ නැත. 1638 කොන්දේසි ලන්දේසීන් විසින් ඉටු නොකිරීම ගැන රජු ලන්දේසීන් කෙරෙහි බලවත් කලකිරීමෙන් සිටියේ ය. රාජසිංහ රජුගේ ක්‍රියාව ඉඟුරු දී මිරිස් ගත්තා වැනිය යන ප්‍රස්තා පිරුළේ ක්‍රියාවට සමාන යැයි අදහසක් ජනතාව තුළ ඇති වූ බව කියනු ලැබේ. ලන්දේසීන්ට විරුද්ධව යුද්ධයක් ආරම්භ කිරීමට රජු බලාපොරොත්තු නොවීය. ඔහු ඒ වෙනුවට කළේ උඩරට රාජ්‍යයට යාබදව පැවති ලන්දේසීන් සතු ප්‍රදේශවල අවුල් වියවුල් තත්ත්වයක් ඇති කිරීමට කටයුතු කිරීමයි. මේ සඳහා ඔහු හදිසි ප්‍රහාර මෙන් ම ලන්දේසීන්ට විරුද්ධව ජනතාව උසි ගැන්වීම් වැනි උපක්‍රම අනුගමනය කරන ලදි. මෙම ක්‍රියා ඉතාමත් ම සාර්ථක වූ අතර ලන්දේසි වෙළඳාමට ප්‍රබල අකුල් හෙළීමක්ද විය. රජුගේ මෙම ක්‍රියා කලාපය තව දුරටත් නො ඉවසූ ලන්දේසි ආණ්ඩුකාරවරයා වූ ෆන් හූන්ස් 1659 දී උඩරට රාජ්‍යයට අයත් වරායක් වූ කල්පිටිය අල්ලා ගන්නා ලදි. සබරගමු ප්‍රදේශයට යටත් කර ගැනීමට ද ඔහුට උවමනා විය. එහෙත් මේ සඳහා ලන්දේසි පෙරදිග මූලස්ථානය වූ බතාවියාවෙන් අවසර ලබා නොදීය.

II වන රාජසිංහ රජුගේ මෙම කඩාකප්පල්කාරී ක්‍රියා සෑම විට ම සාර්ථක නොවීය. දෙපක්ෂය අතර  අකමැත්තෙන් හා අපහසුවෙන් වුවද යම් කිසි සාමයක් පවත්වා ගැනීම දෙපක්ෂයේ ම යහපතට හේතු වන බව රජු විසින් මෙන් ම ලන්දේසීන් විසින් ද අවබෝධ කරගෙන තිබූ බව පෙනේ. ලන්දේසීන්ට අවශ්‍ය වූයේ තම පාලනයට ඒ වන විට නතු ව තිබූ ප්‍රදේශවලින් උපරිම ආර්ථික ඵල ප්‍රයෝජන ලබා ගැනීමයි. එහෙත් පහත රට ප්‍රදේශවල සිංහල ජනතාව උසි ගන්වා ලන්දේසීන්ට එරෙහිව කැරලි ඇති කිරීමට උඩරට රජුට හැකි වූ බැවින් උඩරට රජු සමඟ මිත්‍රත්වය ආරක්‍ෂා කර ගැනීමට ලන්දේසීන් උත්සහ කරන ලදි. 

1638 ගිවිසුම අත්සන් කළ අවස්ථාවේ දී උඩරට රජු මුළු දිවයිනට ම අගරජු වශයෙන් ලන්දේසීන් විසින් පිළිගෙන තිබුණි. මේ අනුව රජුගේ බලයට අභියෝග කිරීමට අයිතියක් තමන් සතු ව නොවූ බව ලන්දේසීන්ගේ අදහස විය. රජු ද මේ බව ලන්දේසීන්ට යැවූ සිය ලිය කියවිලිවලින් අවධාරණය කරන ලදි. උඩරට රාජ්‍යයට ද ලන්දේසීන් සමඟ සාමයෙන් සිටීම වඩා වාසිදායක විය. උඩරට නිපදවූ  දෑ ඉන්දියාවේ වෙළඳ පොළවලට යැවීමේ දීත්, බුද්ධාගමේ කටයුතු සඳහා බුරුමය හා සියමය සමඟ සබඳතා පැවැත්වීමේ දීත් ලන්දේසීන්ගේ නාවික සහය උඩරට රජුට වැදගත් විය. මේ කරුණු නිසා දෙපක්ෂය අතර 1673-1703 අතර කාලයේ සාමකාමී වාතාවරණයක් පැවතිණ. II වන රාජසිංහගෙන් පසුව රජ බවට පත් වූ II වන විමලධර්මසූරිය රජුගේ කාලයේදී (1687-1707) මෙම ප්‍රතිපත්තිය දිගටම ගෙන යන ලදි

මේ කාලය තුළ උඩරට හා ලන්දේසීන් අතර පැවති සබඳතාවල කැපී පෙනුණු කරුණු දෙකක් විය. ලන්දේසීන් විසින් නතර ම උත්සහ කරනු ලැබූයේ උඩරට රජු සමඟ වඩා වාසි දායක ගිවිසුම් ඇති කර ගැනීමට ය. එමගින් තමා යටතේ තිබුණු ප්‍රදේශවල නීත්‍යනුකූල පාලකයන් තමන් බවට උඩරට රජුගෙන් පිළිගැනීමක් ලබා ගැනීමට ද ඔවුන් බලාපොරොත්තු විය. උඩරට රජු නිතරම අවධාරණය කොට සිටියේ රාජසිංහ රජතුමාගේ කාලයේදී ලන්දේසීන් විසින් අල්ලා ගෙන තිබූ උඩරට රාජ්‍යයට අයත් වරායවල් ආපසු දෙන ලෙස ය. දෙපක්ෂයේ ම පරමාර්ථ අතර එකඟතාවක් ඇති කර ගැනීමට නොහැකිවීම මත ස්ථීර මිත්‍රත්වයක් දෙපාර්ශවය අතර ඇති නොවීය.  

II වන විමලධර්මසූරිය රජුගෙන් පසු රජ බවට පත් වූ ශ්‍රී වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ (1707-1739) රජුගේ කාලයේදී තත්ත්වය නැවතත් අයහපත් විය. උඩරට ප්‍රධානීන් විසින් විදේශ වෙළදාම සඳහා කල්පිටිය හා පුත්තලම වැනි වරායන් විවෘත කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියත් ලන්දේසීන් එය ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදි. මේ නිසා ලන්දේසීන්ගේ අලි ඇතුන් වෙළඳාමට බාධා පැමිණ වීමේ ක්‍රියා පිළිවෙතක් උඩරට විසින් අනුගමනය කරන්නට විය. පුවක්, ගම්මිරිස් වැනි කුළු බඩු මෙන් ම උඩරට නිපදවූ ආහාර ද්‍රව්‍ය ද ලන්දේසීන්ට විකිණීම රජු විසින් තහනම් කරන ලදි. ලන්දේසීන් ද සියලු වරායන් වසා දමමින් උඩරට රාජ්‍ය ආර්ථික අපහසුතාවකට පත් කිරීමට කටයුතු කරන ලදි. 

මෙම කාලයේ ලන්දේසි ප්‍රදේශවල සිටි සිංහල ජනතාව ද ලන්දේසි පාලන ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳව කලකිරී සිටින්නට විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ලන්දේසීන්ට විරුද්ධව මුහුදු බඩ ප්‍රදේශවල කැරලි ගණනාවක් ඇති වූ අතර 1757 දී ඇති වූ කුරුඳු තළන්නන්ගේ කැරැල්ල ඉතා ප්‍රබල විය. මෙම කැරලි කරුවන්ට කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජුගේ හා උඩරට ප්‍රධානීන්ගේ උපකාර ද හිමි විය. ලන්දේසීන් මෙම කැරලි පහසුවෙන් මර්දනය කරනු ලැබූවත් උඩරට රජු කැරලි කරුවන්ට උදව් කිරීම හේතුවෙන් නැවතත් දෙපක්ෂය අතර ගැටුම් ඇති විය. මුලදී උඩරට සේනාවන්ට ලන්දේසීන් සතු වූ හංවැල්ල හා මාතර බලකොටු අල්ලා ගැනීමට හැකි වූ නමුත් පසුව ලන්දේසීන් උඩරට සේනාවලට ඉතා ප්‍රබල ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කරන ලදි. මේ සිදුවීම් උඩරට හා ලන්දේසීන් අතර මෙතෙක් පැවති සම්බන්ධතාවල ස්වරූපය සම්පූර්ණයෙන් ම වෙනස් කිරීමට සමත් විය.

මේ සම්බන්ධතා වෙනස් කිරීමට බලපෑ ප්‍රබල බාහිර සාධකයක් වූ‍වේ උඩරට රජවරු ලන්දේසීන් පලවා හැරීමට විදේශ ආධාර පැතීමයි. පළමුව රජතුමා මදුරාසියේ මුස්ලිම් පාලක ‍නවාබ්වරයාගෙන් උදව් ඉල්ලුමුත් එය සාර්ථක නොවීය. දෙවනුව මෙකල පෙරදිග රටවල තම බලය ව්‍යාප්ත කිරීමට කටයුතු කරමින් සිටි ඉංග්‍රීසීන්ගෙන් ආධාර පැතීය. ඒ අනුව 1762 දී ජෝන් පයිබස් නැමැති නැවියා ඉංග්‍රීසි පෙරදිග ඉන්දියා වෙළඳ සමාගම නියෝජනය කරමින් උඩරට රජු වෙත ගමන් කරන ලදි. මෙම දූත ගමන අසාර්ථක වුවද ඉංග්‍රීසීන්ගේ ආධාර ලබා ගෙන තමන් පලවා හැරීමට උඩරට රජුට හැකි බවත් ලන්දේසීන්ට අවබෝධ විය. මෙය ලන්දේසින්ගේ ඉන්දියන් සාගර ප්‍රතිපත්තිය දැඩි ලෙස අභියෝගයට ලක් කරන ලද අවස්ථාවක් විය. එම නිසා ලන්දේසීන් උඩරට රාජ්‍ය සම්බන්ධයෙන් මෙතෙක් අනුගමනය කල ප්‍රතිපත්තිය වෙනස් කොට එම රාජ්‍ය යටත් කර ගැනීමේ අරමුණින් ක්‍රියා කරන්නට විය. මෙවැනි ක්‍රියා මාර්ගයක් තුළින් තමන් මෙතෙක් පාලනය කළ ප්‍රදේශවල නීත්‍යනුකූල අයිතිය ලබා ගැනීමටත්, උඩරට රජු විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ සම්බන්ධතා ඇති කර ගැනීම වැළැක්වීමටත් හැකි වෙතැයි ලන්දේසීන්ගේ බලාපොරොත්තුව විය. මෙම නව ප්‍රතිපත්තිය සඳහා බාතාවියාවේ අනුමැතිය ද හිමි විය.

ඒ අනුව ෆන් නෙක් නම් ලන්දේසි ආණ්ඩුකාරවරයා යටතේ 1765 දී උඩරටට ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවන ලදි. තම තත්ත්වය අවදානම් බව තේරුම් ගත් රජු ලන්දේසින් සමග සාමදානයක් ඇති කර ගැනීමට කැමති විය. රජු, උඩරට කිරීටය තමන්ට පවරා දී වාර්ෂිකව කප්පම් ගෙවන පාලකයෙකුගේ තත්ත්වයට පත් විය යුතු බව ලන්දේසීන්ගේ ප්‍රධාන කොන්දේසිය විය. කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජු මෙම කොන්දේසි ප්‍රතික්‍ෂේප කරමින් අගනුවර අතහැර පසු බසින ලදි. උඩරට රාජ්‍ය එමගින් ලන්දේසීන්ට අයත් වුවත් සිංහල හමුදා විසින් එල්ල කරන ලද ගරිල්ලා ප්‍රහාර හමුවේ අසරණ වූ ලන්දේසි සේනා පසු බසින්නට වූ අතර ටික කලකින් ෆන් නෙක් ආණ්ඩුකරුද මරණයට පත් විය.

ඉන් පසු ලන්දේසි ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස පත්වූවේ විලෙම් ෆල්ක් (1765-85) නැමැත්තාය. එහු උඩරට වෙළඳාමට අවහිරතා ඇති කරමින් එම රාජ්‍ය විදේශයන් සමග පැවැත් වූ සම්බන්ධතාවලට බදා එල්ල කරන්නට විය. මෙමගින් ලන්දේසීන්ගේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ තම ඉන්දියන් සාගර ප්‍රතිපත්තියට ඇති අභියෝගයන් තුරන් කරලීමයි. තවද ලන්දේසීන් තම හමුදා යොදවා උඩරට ප්‍රදේශවල වගාවන් විනාශ කරන්නට ද විය. මෙම ක්‍රියා මාර්ගවල අරමුණ වූයේ උඩරට ආර්ථිකය දුර්වල කිරීමයි. තවද මෙකල උඩරට රජු, රාජ සභාවේ දේශීය ප්‍රධානීන් සමග මතභේද ඇති කරගෙන තිබූ බැවින්, විලෙම් ෆල්ක් ආණ්ඩුකරුගේ උපක්‍රමශීලී ක්‍රියාමාර්ගවලට මුහුණ දීමට රජු අපොහොසත් විය. රජු අසරණ තත්ත්වයක සිටින බව අවබෝධ කර ගත් ආණ්ඩුකාරවරයා ලන්දේසීන්ට වාසි සහගත කොන්දේසි ඇතුළත් ගිවිසුමක් සකස් කොට රජු වෙත යැවීය. 1766 දී ලන්දේසීන් හා උඩරට රජු අතර ඇති කෙරුණේ මෙම ගිවිසුම ය. මෙම ගිවිසුම උඩරට ‍රාජ්‍යයට ඉතා ම අවාසි සහගත වූ අතර මෙය වටහා ගත් රජු හා රඳල ප්‍රධානීන්, මෙයට අකමැත්ත ප්‍රකාශ කරන්නට විය. එසේම එම ගිවිසුම තමන් වෙත බලයෙන් පවරන ලද්දක් බව ද ප්‍රකාශ කරන්නට ද විය. නමුත් ගිවිසුම ලිහිල් කිරීමට ලන්දේසීන් අකමැති විය. දෙපක්ෂය අතර බරපතළ ප්‍රතිවිරෝධතා මේ හේතුවෙන් ඇති වූ අතර උඩරට රාජ්‍ය ගිවිසුම උල්ලංඝනය කරන්නට විය. මේ කාලය වන විට ඉංග්‍රීසීන් පෙරදිග වෙළඳාම සම්බන්ධයෙන් සිය ආධිපත්‍ය පුළුල් කරගෙන තිබූ බැවින් ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ලන්දේසි වෙළඳ සමාගමට තිබූ බලය පිරිහෙමින් පැවතුණි. ඒ හේතුවෙන් ම උඩරට රජු ගිවිසුමට පටහැණි ව කටයුතු කිරීම සම්බන්ධයෙන් කිසිවක් කිරීමට වෙළඳ සමාගම අපොහොසත් විය. වැඩිකල් යාමට පෙර උඩරට රාජ්‍ය විසින් ගිවිසුම සම්පූර්ණයෙන්ම අමතක කරන ලදි.

ලංකාවේ මුහුදුබඩ ප්‍රදේශවල පැවති ලන්දේසි බලය තුරන් වීමට බලපාන ලද ප්‍රධානතම සාධක කීපයක් විය. ඉන් පළමුවැන්න නම් 1766න් පසුව උඩරට හා ලන්දේසීන් අතර තිබූ සම්බන්ධතා අයහපත් තත්වයට පත් වීමයි. ඒ හේතුවෙන් ම ලංකාවෙන් ලන්දේසීන් පලවා හැරීමට උඩරට රජු විදේශ බලයක ආධාර ලබා ගැනීමට උත්සුක විය. උඩරට රාජ්‍යය විසින් දැඩි ලන්දේසි විරෝධී ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීම හේතුවෙන් ලන්දේසීන්ගේ ආදායම් මාර්ගවලට ද දැඩි පහරක් එල්ල විය. 18 වන සියවස වන විට ඉන්දියන් සාගරයේ ඇති වූ තරගයේ දී ඉංග්‍රීසීන් හා ප්‍රංශ ජාතිකයන් ලන්දේසීන් අබිබවා සිටියහ. ඉන්දියාවේ ආධිපත්‍ය ලබා ගැනීම සඳහා මෙකල ඉංග්‍රීසීන් හා ප්‍රංශයන් අතර දැඩි තරගයක්ද පැවතුණි. ඉන්දියාවේ තමන් සතු ප්‍රදේශවල ආරක්‍ෂාව සඳහා ලංකාවේ ත්‍රිකුණාමල වරාය ඉතා වැදගත් බව දෙපක්ෂය ම වටහාගෙන තිබුණි. ප්‍රංශ ජාතිකයන්ට පක්‍ෂපාතී වූ ලන්දේසීන් යටතේ වූ ත්‍රිකුණාමල වරාය ප්‍රංශයට අයත් වේ යැයි බිය වූ ඉංග්‍රීසින් ත්‍රිකුණාමලය පමණක් නොව 1796 වන විට ලන්දේසීන් සතු වූ ලංකාවේ සියලු ම ප්‍රදේශ ද තමන් යටතට ගැනීමට කටයුතු කරන්නට විය. මෙසේ යුරෝපයේත්, පෙරදිගත් ඇති වූ විවිධ වෙනස්කම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ලන්දේසි ආධිපත්‍ය ලංකාවෙන් මෙන් ම ඉන්දියන් සාගරයෙන් ද තුරන් විය. 

ප්‍රධාන වශයෙන් ලන්දේසි ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳව සලකා බැලීමේ දී පෙනී යන කරුණක් වන්නේ මුල්කාලීන ලන්දේසි සමාගමේ අරමුණ වූවේ වෙළඳ කටයුතු සඳහා මිස දිවයින්වල අභ්‍යන්තර පාලනයට මැදිහත් නොවිය යුතු බවයි. යුද්ධ කිරීම අත්‍යාවශ්‍ය නම් පමණක් කළ යුතු බව ලන්දේසි සමාගමේ අරමුණ විය. ආර්ථික කටයුතුවල දී නිරායාසයෙන් ම දේශපාලන කටයුතුවලට මැදිහත් වීමට සිදුවුවත් දේශපාලන වගකීම් පිළිබඳ ව ලන්දේසීන් අවදානය යොමු නොකරන ලදි. වසර කීපයක් පෘතුගීසීන් හා ලන්දේසීන් අතර ඇති වූ සටන්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1658 දී ලන්දේසීන් ලංකාවේ ඇතැම් මුහුදුබඩ ප්‍රදේශවල පාලනය ලබාගන්නා ලදි. 1638 ගිවිසුම අනුව එම ප්‍රදේශ උඩරට රාජ්‍යයට පවරා දිය යුතු වුවත් ලන්දේසීහු තම ඉන්දියන් සාගර ප්‍රතිපත්තිය සාර්ථක කර ගැනීමේ අරමුණින් එය මඟ හැරියහ. ලංකාවේ දී ලන්දේසීන් මුහුණ දුන් ප්‍රධානතම ගැටලුව වූවේ අග්නිදිග ආසියාවේ තම යටත් විජිත මෙන් ලංකාවේ තමන් පාලනය කළ ප්‍රදේශ සම්බන්ධයෙන් නීත්‍යනුකූල අයිතියක් නොතිබීම යි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනුත් හා තම ආර්ථික අරමුණු ඉටු කර ගැනීම සඳහා සාමය අත්‍යාවශ්‍ය වූ බැවිනුත් ලන්දේසීන් බොහෝ විට උත්සහ දැරුවේ රජු සමග සාමකාමී ව සිටීමටයි. මෙය මුල්කාලීන ලන්දේසීන්ගේ ඉන්දියන් සාගර ප්‍රතිපත්තියේ මූලික ලක්ෂණය ද විය. නමුත් 1760 පසු මෙම සාමකාමී ප්‍රතිපත්තිය වෙනස් වී උඩරට රාජ්‍ය සම්බන්ධයෙන් ආක්‍රමණික ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරන ආකාරයක් දැකිය හැකි ය. මෙයට ප්‍රධානතම හේතුව වූයේ ලංකාවේ අභ්‍යන්තර වශයෙන් මෙන් ම බාහිර වශයෙන් ද ලන්දේසි ඉන්දියන් සාගර ප්‍රතිපත්තිය අභියෝගයට ලක් වී තිබීමයි. 

වෙළඳාම පිළිබඳ ඒකාධිකාරය ලබා ගැනීම ලන්දේසි ප්‍රතිපත්තිය වූයෙන් එය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දී මීට පෙර තිබූ පෘතුගීසි පාලනයට වඩා වෙනස් විය. අල්බ්‍යුකර්ගේ පාලන සමයේ සිට ඉන්දියානු සාගරයේ සම්පූර්ණ වෙළඳාම තමන්ට ගෙන ගිය නො හැකි බව පෘතුගීසීන්ට ප්‍රත්‍යක්‍ෂ විය. විශේෂයෙන් ම ආහාර ද්‍රව්‍ය පිළිබඳව වෙළදාම ආසියාතිකයන්ට දීමට පෘතුගීසීන්ට සිදු විය. එහි දී සමහර කුළුබඩු පිළිබඳව වෙළදාම ද නොයෙකුත් කොන්දේසි අනුව ස්වදේශිකයන්ට පවරා දීමට සිදු විය. නමුත් ලන්දේසීන් ආහාර ද්‍රව්‍ය, රෙදි පිළි හා ලී බඩු සම්බන්ධයෙන් ඒකාධිකාරය ද තම යටතට ලබා ගන්නා ලදි. මීට කරුණු කීපයක් හේතු විය. ඉන් පළමු වැන්න වූයේ පෘතුගීසීන්ට වඩා හැකි තරම් වෙළදාම් කිරීමෙන් ලාබ ලබා ගත යුතු බවට, ලන්දේසීන් සතු වූ අරමුණයි. තව ද එක් පෙදෙසක වෙළදාම අනිත් පෙදෙස් වෙළදාමෙන් වෙන් කොට සැලකිය නොහැකි බවත් හුවමාරුව සඳහා හෝ තව පෙදෙසක වෙළඳ බලය ක්‍රියාත්මක කිරීම වැදගත් බවත් ඔවුහු පිළිගත්හ. මෙයින් ආසියාතික ද්‍රව්‍යයන් සඳහා ගෙවීමට යුරෝපයෙන් රත්‍රං ගෙන ඒම වැළැක්විය හැකි බවත් පෙනුණි. රාජ්‍යයක බලය එහි ඇති රත්‍රං ප්‍රමාණයෙන් මිනිය යුතු බවත්, රත්‍රං පිට කිරීම රාජ්‍ය දුර්වල වීමට හේතු වන බවත් මෙකල යුරෝපීය ආර්ථික දර්ශනය විය. තවද ස්වදේශිකයන්ට වෙළදාමට අවසර දීමෙන් ලන්දේසි ඒකාධිකාරයට පිටස්තර ව හොර වෙළදාම ඇති විය හැකි බව ඔවුන්ගේ විශ්වාසය විය.

නමුත් කල්යත්ම දේශියන් සමඟ නිතර නිතර යුද්ධ ඇතිවීමත්, වැඩි ලාබයක් ලබාගැනීමේ අභිප්‍රායනුත් හේතුවෙන් ලන්දේසි බලය අධිරාජ්‍යයක් දක්වා ව්‍යාප්තවන ආකාරයක් පසුව දැකිය හැකිය. මෙලෙස ලන්දේසි අරමුණු වෙනස්වන්නට ඇත්තේ තම ආධිපත්‍ය බලය ස්ථාවර කරගැනීමටත් හා අනෙකුත් යුරෝපීය රාජ්‍යන්ගේ ආගමනය වැළැක්වීමටත් විය හැකිය. කෙසේ වුවත් පසුකාලීනව වෙනස් වූ එම ප්‍රතිපත්තිය හේතුවෙන් ‍ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දීය වෙළඳ සමාගමේ පරිහානිය ද ආරම්භ වූ බව පෙනී යයි. එයට ප්‍රධානතම හේතුව වූයේ දීර්ඝකාලීන මෙන්ම අධික ධනයක් වැය කිරීමට සිදු වූ යුද්ධත්, යටත් ප්‍රදේශ වැඩි වීම හේතුවෙන් ඒ සඳහා අවශ්‍ය නිලධාරීන් අධික වීමත්ය. තවද එමගින් ලන්දේසීන්ගේ ඉන්දියන් සාගර ප්‍රතිපත්තිය ද විනාශ වී යන අකාරයක් දැකිය හැකිය.