ඉන්දියාවේ සාම්ප‍්‍රදායික සමාජය ප‍්‍රතිසංස්කරනය කිරීමට, 1858 පෙර බි‍්‍රතාන්‍යයන් විසින්ගත් පියවරයන් සැකෙවින්..

        පුනරුදයෙන් පසු ඉන්දියාවේ බලය ලබාගත් ප‍්‍රථම යුරෝපීය ජාතිය පෘතුගීසීන් වේ. නමුත් පෘතුගීසීන්ට ඉන්දීය කටයුතු දිගටම කරගෙන යාමට නොහැකි වූ අතර එයට හේතු වූයේ ලන්දේසි, ඉංගී‍්‍රසි හා ප‍්‍රංශ ආදී වෙනත් යුරෝපීය ප‍්‍රබල පිරිස් ඉන්දියාවේ වෙළඳ ඒකාධිකාරය හා බලය වෙනුවෙන් අරගල කිරීමයි. විශේෂයෙන්ම ලන්දේසීන් කුළුබඩු දිවයින්වල බලය තහවුරු කරගැනීමට තැත්කිරීම නිසා ඉතා පහසුවෙන් බි‍්‍රතාන්‍යය බලය ඉන්දියාව තුළ ව්‍යාප්ත කිරීමට හැකිවිය. 

       ඒ අනුව ඉන්දියාව තුළ වෙළඳාම් කිරීම සඳහා 1600දී එලිසබත් රැුජිනගෙන් අවසරය ලබා ගැනීමට බි‍්‍රතාන්‍යය වෙළඳ සමාගම සමත්විය. කෙසේ වුවත් 1612 පමණ වෙද්දී බි‍්‍රතාන්‍යයන්ට ඉන්දියාවේ සුළුකොටසක් අල්ලා ගැනීමට හැකිවිය. 1616 පමණ වනවිට සුරාට්, අග‍්‍රා, අහමදාබාද්, බ්‍රෝච් යන ස්ථානවල ඉංග‍්‍රීසි බලකොටු ඉදිවිය. මේ අකාරයට වරින්වර නොයෙක් කටයුතු වලින් සියබලය වර්ධනය කරගත් බි‍්‍රතාන්‍යයන් 1699-1700 පමණ වනවිට ඉන්දියාව පුරාම සිය බලය ව්‍යාප්ත කිරීමට සමත් විය.

        19වන සියවස පමණ වනවිට ඉන්දියාවේ බලය තහවුරු කරගත් බි‍්‍රතාන්‍යයන් ඉන්දියාවේ සාම්ප‍්‍රදායික සමාජය ප‍්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේදී අනුගමනය කරන ලද ප‍්‍රතිපත්ති හා ක‍්‍රමෝපායන් පිළිබඳව විමර්ශනය කිරීම වැදගත්ය. බි‍්‍රතාන්‍යය සමාගම ඉන්දියාවේ ප‍්‍රදේශ අල්ලා ගැනීමෙන් පසු ඉන්දියා ආණ්ඩුක‍්‍රමයේ මූලික පදනම පිළිබඳ කිසිදු සැළකිය යුතු වෙනසක් 1784-1813 අතර කාලයේදී සිදුනොවිණි. ඊට හේතුව ලෙස දැක්විය හැක්කේ බි‍්‍රතාන්‍යයන් ඉන්දියාව තුළ තම පාලනය ව්‍යාප්ත කිරීමට උත්සාහ කරනවා විනා අනෙකුත් කටයුතු සඳහා අවධානයක් යොමුකිරීමට කාලයක් නොතිබීමයි.

      ඉන්දියාව තුළ ප‍්‍රථමයෙන්ම සමාජීය ප‍්‍රතිසංස්කරණ ඇතිකිරිමෙහිලා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළ පුද්ගලයෙක් ලෙස හේස්ටින් සාමි හැඳින්විය හැකිය. 1813දී පමණ සිදු වූ සමාගමේ බලපත‍්‍ර අළුත් කිරීමේ සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් පැන නැගුණු අර්බුදකාරී තත්වය හේතුවෙන් ඉන්දියානු පරිපාලන ප‍්‍රශ්න පිළිබඳව අවධානයක් එංගලන්තය තුළ ඇතිවිය. ඒ අනුව 1812දී ඉන්දියාවේ බි‍්‍රතාන්‍යය පරිපාලනය පිළිබඳව තොරතුරු අන්තර්ගත කරමින්  ර්‍ණපස්වන වාර්තාව” නම් සම්භාවිත කෘතියක් ප‍්‍රසිද්ධියට පත්කරන ලදී. එයට අනුව බි‍්‍රතාන්‍යය විනිශ්චයකරුවන්ගේ ප‍්‍රධානත්වයෙන් පැවැත්වුණු ස්ථිර උසාවිවලට ඉසිලීමට වූ කාර්යභාරයෙන් සහනයක් ලබාගැනීම පිණිස සුළු නඩු විසඳාලීම සම්බන්ධයෙන් පැරණි පංචායත් ක‍්‍රමය නැවත නඟාලිය යුතුයැයි පාලක මණ්ඩලය යෝජනා කළේය. බොම්බාය හා මදුරාසි ආණ්ඩු මෙම ක‍්‍රමය පිළිගන්නා ලදී. 

        හේස්ටින් සාමිට පසුව අධිකරණ ක්ෂේත‍්‍රයේ වැදගත් ප‍්‍රතිසංස්කරණ කරනු ලැබූවේ බෙන්ටින්ක් සාමිය. කෝන්වෝලිස් විසින් වඩා උසස් වගකීම් භාරයක් පිළිගැනීම සඳහා නුසුදුසුයැයි සැළකුණු අධිකරණ සේවාබඩ සේවකයින්ට නවාතැන් පොළවල් පමණක් වශයෙන් පිහිටවන ලද ප‍්‍රාදේශික ඇපල් උසාවි හා සංචාරක උසාවි බෙන්ටින්ක් විසින් අවලංගු කරන ලදී. මෙමඟින් සිදු වූ ප‍්‍රධානතම වාසිය වන්නේ යුක්තිය ඉටුවීම හා පිරිමැස්මක් ඇතිවීම යන සාධකයන් එකවරම සිදුවීමයි. තවද ඔහු විසින් අධිකරණ නිළතලවල ඉන්දියානුවන් නියුක්ත කරවීමේ ක‍්‍රමයද විස්තීරණය කරමින් ඔවුන්ගේ වේතන හා කාර්යභාරය දියුණුකරවීමයි. මහේස්ත‍්‍රාත්වරු හා බදු එකතු කරන්නෝ ආදායම් හා සංචාරක කොමසාරිස්වරුන්ගේ පරීක්ෂාව යටතේ තබනු ලැබීය. මහජනයා හා නිරතුරුව සම්බන්ධතා පැවැත්වීම සඳහා මෙම කොමසාරිස්වරු සංචාරයේ නිරත වූහ. අධිකරණයේ මෙතෙක් ව්‍යවහාර කෙරුණු පර්සියානු භාෂාව වෙනුවට ප‍්‍රාදේශික භාෂා භාවිතය ආරම්භ කරන ලද්දේද බෙන්ටින්ක් සාමිගේ කාලයේදීය. 

      වහලූන්ගේ තත්වය දියුණු කරලීම හා වහල් මෙහෙය සම්පූර්ණයෙන්ම නැතිකිරීම පිණිස අවශ්‍යය කටයුතුද මෙකල යොදන ලදී. ඉන්දියාවේ වහල් මෙහෙය නීත්‍යානුකූලව තහනම් කරන පනතක් 1843දී එලන්බරෝ සාමි විසින් සම්මතකරන ලදී. ඔරිස්සාවේ කªකර ප‍්‍රදේශයන්හි පැවති පුරුෂමේධය නම් ඉතා මිලේච්ඡු බිලිපූජා විධිය නැතිකරලීම සඳහා හාඩින්ඡ් සාමිද ඉතා දැඩි පියවර ගන්නා ලදි. 

        ඉන්දියානුවන්ට අධ්‍යාපනයක් ලබාදීමට බි‍්‍රතාන්‍යය පෙරදිග වෙළඳ සමාගමට අවශ්‍යය නොවීය. ඉන්දියානුවන්ට අධ්‍යාපනයක් ලබාදීම කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වූ මුල්ම බි‍්‍රතාන්‍යය අග‍්‍රාණ්ඩුකාරයා වන්නේද වොරන් හේස්ටින්ස්ය. ඔහු විසින් 1781දී කල්කටා මද්‍රාසා ආරම්භකරන ලදී. තවද ජොනතන් ඩන්කන් නම් ඉංග‍්‍රීසි ජාතිකයා 1792දී බරණැස සංස්කෘතික විද්‍යාලය ආරම්භකරන ලදී. වොරන් හේස්ටින්ස් විසින් ප‍්‍රාචීන අධ්‍යාපනය දියුණු කරලීම සඳහා කටයුතු යෙදුවද මහජනයාගේ අධ්‍යාපනය සඳහා රජය සතු වගකීම 1813 බලපත‍්‍ර පනත :ක්‍ය්රඑැර  ්ජඑ* සම්මත වනතුරුම නොපිළිගන්නා ලද්දේය. එම පනත මඟින් සාහිත්‍යය නඟාසිටුවීම හා දියුණු කරලීම සඳහාද, ඉන්දියාවේ උගත් ස්වදේශිකයන් දිරිගන්වාලීම පිණිස හා ඉන්දියාවේ බි‍්‍රතාන්‍යය ප‍්‍රදේශවාසීන් අතර විද්‍යා ශාස්ත‍්‍ර පිළිබඳ දැනීමක් ඇතිකරලීමට හා දියුණු කරලීමටද අවුරුදුපතා රුපියල් ලක්ෂයකට නොඅඩු මුදලක් ...... වෙන්කළ යුතු බව හා වැයකළ යුතු බවද නියම කර තිබිණි. මේ මුදල් වෙන්කෙරුණේ ඉන්දියානුවන්ට සංස්කෘත, පර්සියන් හා අරාබි වැනි භාෂාවන් ඉගැන්වීම සඳහාය.

         මෙය ඉන්දියාවේ අධ්‍යාපන ඉතිහාසය පිළිබඳ තීරණාත්මක වැදගත්කමකින් යුක්ත පියවරක් විය. එහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස රාජා රාම්මෝහන් රෝයි හා ඬේවිඞ් හෙයාර් එක්ව ඉන්දියානුවන්ට බටහිර අධ්‍යාපනයක් ලබාදීමේ අරමුණින් පසුව ජනාධිපති විද්‍යාලය ලෙසින් හැඳින්වුණු කල්කටාවේ හින්දු විද්‍යාලය 1816දී පිහිටුවන ලදි. එමඟින් ඉංග‍්‍රීසි භාෂාව, විද්‍යාව හා දර්ශනය ඇතුළු බටහිර අධ්‍යාපනය ඉන්දියාව තුළ ප‍්‍රචලිතවීමට පටන් ගත්තේය. 

          ඉන්දියාවේ ඉංග‍්‍රීසි අධ්‍යාපනය වර්ධනය වීමෙහිලා සර් චාල්ස් වුඞ්ගේ අධ්‍යාපන ප‍්‍රතිපත්ති ප‍්‍රකාශනය :ෑාමජ්එසදබ ෘැිච්එජය* 1854දී ඉදිරිපත්වීම වැදගත් වේ. මෙම ප‍්‍රකාශනය මඟින් ප‍්‍රාථමික අවධියේ සිට විශ්ව විද්‍යාල තෙක් අධ්‍යාපනය ලබාදීමට මුදල් වෙන්කරන ලදි. එහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉන්දියාව පුරාම පාසල් හා විශ්ව විද්‍යාල ආරම්භ කරන ලදි. මෙම අධ්‍යාපන ආයතනවල කටයුතු සම්බන්ධීකරණය සඳහා බි‍්‍රතාන්‍යයන් විසින් මහජන අධ්‍යාපන අධ්‍යක්ෂකවරුන් පත්කරන ලදි. තවද රජය මඟින් ආධාර ලබාදීමේ ක‍්‍රමයක් ආරම්භ කිරීම හේතුවෙන් බොහෝ මහජන ආයතන හා සමිති සමාගම්වලට අධ්‍යාපන ආයතන ආරම්භ කිරීමට හැකිවිය. එමඟින් ක‍්‍රිස්තියානි මිෂනාරි සේවා, ආර්ය සමාඡ්, සනාතන ධර්මසභා හා වෙනත් ආගමික සංවිධානද බිහිවෙන ලදි.

        දුම්රිය හා විදුලිපණිවිඩ සේවා හªන්වාදීමට බි‍්‍රතාන්‍යයන් විසින් ගත් පියවරද ඉන්දියානු සමාජය ප‍්‍රතිසංස්කරණය වීමෙහිලා හේතු වූවක් ලෙස හැඳින්විය හැක. විශේෂයෙන්ම දුම්රිය හා මහාමාර්ගවල ඇති වූ දියුණුව නිසා කාර්මික අංශයන් කෙරෙහිද එය වාසිදායකව බලපාන ලදී. කර්මාන්ත හා වෙළඳාම ආදී ආර්ථික කටයුතු වලට මෙන්ම යුද කටයුතු, දුර්භීක්ෂ ආදියට සහනාධාර දීම ආදියටද දුම්රිය මාර්ග අතිශයින් වැදගත් විය. 1859 වනවිට සැතපුම් 5000ක දුම්රිය මාර්ග ආරම්භ කොට තිබුණි. දුම්රිය සේවය පිළිබඳව සොයාබැලීමට මණ්ඩලයක් පත්කළ අතර දුම්රිය ගමනාගමනය ලාභ ලබන ව්‍යාපාරයක් බවටද පත්කරන ලදි. තවද නවීන විද්‍යාවේ සොයාගැනීම් හªන්වාදීම ඉන්දියාව තුළ තිබූ නොදියුණු මතවාදයන් යාවත්කාලීන වීමටද හේතුවිය.  

      බි‍්‍රතාන්‍යය ඉන්දියාවේ සමාජ ප‍්‍රතිසංස්කරණයෙහිලා කැපීපෙනෙන කාර්යභාරයක් සිදුකළ පුදගලයෙක් ලෙස විලියම් බෙන්ටින්ක් ආණ්ඩුකාරතැන හැඳින්විය හැකිය. ඔහු විසින් කරනලද සමාජ ප‍්‍රතිසංස්කරණ අතර කැපීපෙනෙනම අවස්ථාව වූයේ  ර්‍ණසදාර් නිසාමත් අදාලත්” උසාවියේ විනිශ්චයකරුවන්ගේ ආධාරය හා රාම් මෝහන් රෝයි රාජා හා ද්වාර්ක නාත් තාගෝර් වැනි ප‍්‍රමුඛ හින්¥න්ගේ සහයෙන් සති හෙවත් විධවාවන් පිළිස්සීම 1829දී අත්හිටුවීමයි. ඊට අමතරව ළදැරියන් මරා දැමීම තහනම් කිරීම, වැන්ඳඹුවන්ට නැවත විවාහයට අවසර දීම, බහුභාර්යා සේවනය නැවැත්වීම වැනි දේ සඳහාද නීති සකස්විය. තවද ඔහු ඉන්දියානු සමාජය භීතියට පත්කළ සාමූහික දාමරික කණ්ඩායමක් වූ  ර්‍ණතග්”වරුන් සම්පූර්ණයෙන්ම මර්ධනය කරනලදී. 

        කෘෂිවගාව දියුණු කිරීමට නව බීජ වර්ග හªන්වාදීම, පොහොර හා වෙනත් රසායන වර්ග හªන්වාදීම ආදියට අමතරව වාරිමාර්ග කටයුතුද බි‍්‍රතාන්‍යයන් විසින් දියුණු කරන ලදි. ඉතා දිගු නියඟයක් ඇති වීමෙන් වර්ෂා ජලය ප‍්‍රමාණවත් නොවන බව දැනගත් බි‍්‍රතාන්‍යයන් ඉතා ඉක්මනින්ම වාරිකර්මාන්තය දියුණු කිරීමට කටයුතු යොදන ලදි.

        ඉන්දීය සමාජය ප‍්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේදී ඉංගී‍්‍රසීන් ප‍්‍රධාන වශයෙන්ම අවධානය යොමුකරනු ලැබුවේ නව බදු ක‍්‍රමයක් ක‍්‍රියාත්මක කරමින් තම ආදායම වර්ධනය කරගැනීමයි. මෝගල් පාලන කාලය තුළද මෙම බදු එකතුකිරීම සිදුවුවත් බි‍්‍රතාන්‍යය යුගය වනවිට එය තරමක් වර්ධනය විය. ඒ යටතේ ආදායම් බද්දක් අය කිරීමටත් ආනයනය කරන බඩුවලින් 10%ක තීරුබද්දක් අය කිරීමටත් තීරණය විය. නමුත් ඉතා ඉක්මනින් මෙම තීරණය වෙනස් කිරීමට සිදුවූයේ ඉන්දියාවට බාහිරින් පැවති ලෝකයේ ඇති වූ ආර්ථික පරිහානිය හේතුවෙනි. 

       මෙතෙක් ඉන්දියාවේ ආදායම රැුස්කිරීමේ බලය අත්පත්කරගෙන සිටි සමින්දාර්වරුන්ගෙන් 1765දී බි‍්‍රතාන්‍යයන් බලය ලබාගන්නා ලදි. ඉංග‍්‍රීසීන් සිය ආදායම රැුස්කිරීමේ කටයුතුවලට නව නිළධාරියෙකු පත්කළ අතර ඔහු කලෙක්ටර්වරයා :ක්‍දකකැජඑදර*  නම් වේ. එක් එක් අවස්ථාවේ රටේ ආර්ථික තත්වය සළකමින් අය කරගන්නා බදු ප‍්‍රමාණය අඩුවැඩි කළේය. උදාහරණයක් වශයෙන් 1760 වනවිට ආදායම් වශයෙන් බදු අයකලේ අවුරුදු පහකට වරකි. පසුව එම ප‍්‍රතිපත්තිය වෙනස් කරමින් වසර දහයකට වරක් බදු අය කිරීමට තීරණය කරන ලදි. 

       ගොවීන් හා රජය අතර බැඳීම වර්ධනය කිරීම සඳහා නව ආදායම් පාලන ක‍්‍රමයක් 1783දී පත්කරන ලද ආදායම් පාලන කටයුතු වලට විශේෂිත වූ මණ්ඩලය මඟින් නියමකරන ලදි. එයට අනුව අදාළ ඉඩම්වල නිෂ්පාදන ප‍්‍රමාණයන්ට අනුකූලව බද්දක් නියමකරන ලදි. එසේම අදාළ නිෂ්පාදන ප‍්‍රමාණය මත බද්දේ මුදල තීරණය විය.

        අනාදිමත් කාලයක් තිස්සේ දියුණුව පැවති ඉන්දියාවේ විවිධ කර්මාන්ත වෙළඳ සමාගම පාලනය කරන කාලය වනවිට මුළුමනින්ම බිඳවැටී තිබුණි. ලෝකයට අවශ්‍යය කපු නිෂ්පාදනය කළේ ඉන්දියාවේය. තවද ඉතා අලංකාර ලෙසට වියන ලද කපු හා සේද රෙදිද වෙඩි ලූණු හා අබින් ද ඉන්දියාවෙන් අපනයනය කරන ලදී. මේ ආකාරයට පූර්ව බි‍්‍රතාන්‍යය යුගයේදී තිබූ කර්මාන්ත බි‍්‍රතාන්‍යය ආගමනයත් සමඟ යම් යම් වෙනස්කම් වලට බªන්වී ඇත. විවිධ වෙළඳ භාණ්ඩ අපනයනයට මෙන්ම දේශීය වශයෙන් අළෙවි කිරීමටත් බි‍්‍රතාන්‍යයන් යටතේ අනුබල දී තිබුණි. එංගලන්ත ධනේශ්වර පන්තිය සිය රජයට බලපෑම් කළේ ඉන්දියාවේ කෘෂිකර්මාන්තයට අනුබල දීම මිස කාර්මික ක්ෂේත‍්‍රයට අනුබල නොදිය යුතු බවයි. ඉතා හොඳ වර්ගයේ කපුපිළි බි‍්‍රතාන්‍යයේ නිපදවන බැවින් එයට අවශ්‍යය අමුද්‍රව්‍ය ඉන්දියාවෙන් දීම හැර වෙනත් කරුණක් සඳහා ඉන්දියාවේ කපු නිෂ්පාදනය නොකළ යුතු බවත් තීරණය කළේය. තවද ඉන්දීය මුද්‍රිත කපු රෙදි එංගලන්තයට ගෙන්වීමත් තහනම් විය. කෙසේ හෝ ඉන්දීය දේශීය කර්මාන්ත අඩපණ කිරීම බි‍්‍රතාන්‍යය වෙළඳ පිළිවෙත විය.

       මෙමඟින් ඉන්දියාවේ දේශීය කර්මාන්ත ඉතා විශාල ප‍්‍රමාණයෙන් අඩපණ වූ අතර රැුකියා විරහිතභාවයක්ද සමාජය තුළ ඇතිවිය. 

        ඉඩකඩම් පිළිබඳ වූ තදබදය අඩු කිරීමට ජනතාව වඩවඩාත් ගෘහ කර්මාන්ත සඳහා නැඹුරු කරවීමට කටයුතු කරන ලදි. මේ ආකාරයට බි‍්‍රතාන්‍යයන් ඉන්දියාවට පැමිණ කාලයක් ගතවෙද්දී ඉන්දියාවේ පැවති සාම්ප‍්‍රදායික සමාජය ප‍්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට උත්සාහ කළ බව පෙනේ. නමුත් මේ සඳහා කළ කටයුතු බොහෝදුරට සාර්ථක වූ අතර එක්තරා දුරකට ජනතාවට පීඩා ගෙන දෙන්නක්ද විය. කෙසේ නමුත් 1858 පෙර සිදුකරන ලද මෙම සමාජීය ප‍්‍රතිසංස්කරණ පසුකාලීන ඉන්දියාව හැඩගැසීමෙහිලා ප‍්‍රබල සාධකයක් විය.

මෞර්ය පාලනය තුළ අශෝක විසින් ඇතිකරනු ලැබූ වෙනස්කම් කවරේදැයි පහදන්න.

 

 

        අශෝක රජුගේ පාලන තන්ත්‍රය හා සමකාලීන මෞර්ය පාලන තන්ත්‍රය පිළිබඳ විමසීමේදී ඔහු විසින් පිහිටවනු ලැබූ සියගණනක් වූ අභිලේඛණ වැදගත්වේ. අශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ කාලය එකල ඉන්දියාවේ මෞර්ය පාලන තන්ත්‍රයේ දීප්තිමත් අන්තර්කාලයක් ලෙස සලකනු ලැබේ. ජයග්‍රාහී විශාල යුධහමුදාවකුත් ක්‍රියාශූර නිළධාරී මණ්ඩලයකගෙනුත් සහයෙන් මෙම ශ්‍රේෂ්ට අශෝක අධිරාජ්‍යයාට ඉතා ලෙහෙසියෙන්ම ඉන්දියාවේ විශාල ප්‍රදේශයක් දිග්විජය කොට පාලනය කිරීමට හැකිවිය. එම විශාල අධිරාජ්‍යය පාලනය කරගැනීම සඳහා විවිධ ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කිරීමට මෙන්ම චිරාත්කාලයක් මෞර්ය පාලනය තුළ පැවති පාලන විධික්‍රම තම ප්‍රතිපත්ති හා කාලීන අවශ්‍යතාවය අනුව සංශෝධනය කිරීමටද අශෝක රජුට සිදුවිය.

          අශෝකට පෙර මෞර්ය පාලන තන්ත්‍රය නිර්මාණය වූයේ කෞටිල්‍යයගේ අර්ථශාස්ත්‍රය පදනම් කරගෙනය. ඒ අනුව අශෝක යුගය වනවිට ඉතා සාර්ථක පරිපාලන තන්ත්‍රයක් මගධය තුළ ගොඩනඟා ගැනීමට මෞර්ය පාලකයන්ට හැකිවිය. එමඟින්  දිග්විජය ප්‍රතිපත්තියට අවශ්‍යය පසුබිම සකසා තිබූ අතර ධර්මාශෝකගේ කාලයේදී ධර්මවිජය ප්‍රතිපත්තියට පරිවර්තනය වීමක් දැකිය හැකිය. එහිදී ධර්මාශෝක රජු පෙර පැවති පාලන තන්ත්‍රයේම සු¿ වෙනස්කම් කීපයක් සිදුකරමින් තම ප්‍රතිපත්තිවලට අදාළව නව තනතුරු ඇතිකළ බවද අශෝක අභිලේඛණ ආශ්‍රයෙන් අවබෝධකර ගතහැකිය.

          අශෝක රජුගේ පාලන තන්ත්‍රයෙහි ඉහළම තනතුර වූයේ මහරජුය. ව්‍යවස්ථාදායකය (Legislative), විධායක (Executive), සංග්‍රාමික (Military) හා අධිකරණ (Judicial) යන අංශ සියල්ලේම අසහාය නායකයා සහ කෘෂිකර්මය, ආගම, සංචාරය දියුණු කිරීම, යුක්තිය පසිඳලීම හා වැරදිකරුවන්ට දඩුවම් දීම ආදී අතිවිශාල වගකීම් සම්භාරයක් රජුට පැවරී තිබුණි. මෙම කටයුතු ඉටුකිරීමේදී රජතුමාට යුවරාජ, පුරෝහිත (උපදේශක), මහාමාත්‍ර (දෙපාර්තමේන්තු ප්‍රධානීහු), මන්ත්‍රී (අග්‍රාමාත්‍ය), මන්ත්‍රී පර්ෂද් (මන්ත්‍රී මණ්ඩලය), අන්තමහාමාත්‍ර (දේශසීමා භාර අමාත්‍යවරු) සහ ධර්මමහාමාත්‍ර (ධර්ම ප්‍රචාරය හා ආගමික කටයුතු භාර අමාත්‍යවරු) යන රාජ්‍ය නිළධාරීන්ගේ සහය ලැබිණි. මගධ අධිරාජ්‍යයේ අගනගරය වූ පාටලීපුත්‍රය රජු යටතේ වූ අධිකාරී මණ්ඩල (Authority Boards) සයකින් යුක්ත මහා මණ්ඩලයකින් පාලනය විය.

         මු¿  උතුරු ඉන්දියාවම හා දකුණු ඉන්දියාවේ විශාල ප්‍රදේශයක් ඇතුළත්වූ මහා අශෝක අධිරාජ්‍යය, පාලනයේ පහසුව උදෙසා ප්‍රාදේශීය ඒකක කීපයකට බෙදා ඒ එකිනෙකෙහි පාලනය ප්‍රාදේශීය රජෙකුට භාරකොට තිබුණි. ඔවුන්ටද මහාමාත්‍ර ආදී වූ නිළධාරී පැලැන්තියකින් අවශ්‍යය සහය ලැබුණි. පාටලීපුත්‍ර නගරයෙන් දුරබැහැර තිබූ උජ්ජේනි, තක්ෂිලා, කෝසලී සහ ස්වර්ණගිරි ආදී වැදගත් ප්‍රදේශවල පාලනය “ආර්යපුත්‍ර” සහ “කුමාර” යන නම් වලින් හැඳින්වුණු රජපවුලට ඥාති සම්බන්ඳතා තිබූ යුවරජුන්ට පවරා තිබීම වැදගත් ලක්ෂණයකි. තම අධිරාජ්‍යය තුළ ධර්ම ලිපි පිහිටුවාලීම, වසර පහකට වරක් රාජ්‍ය නිළධාරීන් රටපුරා ධර්ම චාරිකාවල යැවීම, අධිරාජ්‍යයේ පාටලීපුත්‍ර (අශෝකාරාමය) හා සාංචි (සාංචි විහාරය) බඳු නගරවල ආරාම සහ වෙහෙර විහාර ඉදිකිරීම අශෝක රජු ඉතා වැදගත් සේ සළකන ලද කාර්යයන් විය.

        අශෝක රජුගේ ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාවලියේ කේන්ද්‍රය වූයේ අභ්‍යන්තර පාලනයෙහිලා කරුණාව හා හිංසාකාරී යුද්ධ අතහැර දැමීම බව ඔහු‍ගේ අභිලේඛණ අධ්‍යයනයේදී පෙනීයයි. දිග්විජය පිළිබඳ පාරම්පරික ප්‍රතිපත්තිය වෙනුවට ඔහු ධාර්මිකත්වයෙන් ලබන ජයග්‍රහණය හෙවත් ධර්මවිජය ප්‍රතිපත්තිය යොදාගත් බව පෙනීයයි. මේ ක්‍රමයට අනුව තමන් බොහෝ ජයග්‍රහණ අත්පත්කරගත් බව අශෝකයන්ගේ අභිලේඛණ මූලාශ්‍රවලින් පෙනීයයි. තමාගේ ධර්මවිජය ප්‍රතිපත්තිය හේතුවෙන් තම රාජ්‍යයට බාහිරින් ආක්‍රමණ එල්ලවීම වැලැක්වීමේ අරමුණින් එම රාජ්‍ය වලටද ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා තානාපතීන් පිටත්කර යවන්නට ඇතිබව අනුමාන කළ හැකිය. එලෙස ධර්ම තානාපතීන් පිටත්කර යැවූ රාජ්‍යයන් අතර සිරියාවේ “ඇන්ටියෝකස් තියෙස්”, මිසරයේ “ටොලමි ෆිඩෙල්පස්”, මැසිඩෝනියාවේ “ඇන්ටිගනස් ගොනටස්”, සිරීනයේ (Cyrene) “මගස්” සහ එපිරූසයේ (Epirus) “ඇලෙක්සැන්ඩර්” යන රජවරුන් ප්‍රධාන වේ. මෙම රාජධානි හා රජවරුන් අශෝක අධිරාජ්‍යයේ දේශසීමාවල තිබූ ප්‍රබල හා ශක්තිමත් රාජධානි බැවින් ඒවා සමඟ තවදුරටත් සහයෝගය වර්ධනය කරගැනීමත් මෙහි අරමුණ වන්නට ඇති බව අනුමාන කළ හැකිය.

          ස්වදේශික කාර්යයන්හිදී අශෝකයන්ගේ අ¿ත් ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් පැරණි යුගයේදී පැවති අධිකරණ ක්‍රමයේ සු¿ ලිහිල්බවක් ඇතිවු බව පෙනීයයි. මෙම අධිකරණ කටයුතු වලදී නගර පරිපාලනය සඳහා පත්කර සිටි නගර ව්‍යවහාලක මහාමාත්‍රවරුන්ද එම ප්‍රදේශයේ අධිකරණ ක‍ටයුතු සඳහා යොදවාගත්බව අශෝක රජුගේ ධෞලි ගිරිලිපියෙහි සඳහන්වී ඇත. ගම්වල සිදුවන සු¿ අපරාධ විසදීම සඳහා ග්‍රාමකූට නමින් හැඳින්වූ විනිශ්චයකරුවෙකු හා ගමේ වැඩිහිටියන්ගෙන් සෑදුණු මණ්ඩලයකට බලය පැවරූ බව අශෝක රජු තමාගේ සිව්වන ටැම් ලිපියේ සටහන්කොට ඇත. එයට අනුව “යම් ප්‍රසාද දානයක් මෙන්ම දඬුවම් පැමිණවීමක් ඇතිද ඒ හැම ඉටුකිරීමේ බලය රාජුකයනට මාවිසින් පවරා දෙන ලදී.” මෙහි සඳහන්වන රජ්ජුක හෙවත් රාජුක යනුවෙන් හඳුන්වා ඇත්තේ “යටගසා (යෂ්ටි සිටුවා) කෙත් බෙදෙනවුන්” හෙවත් මිනින්දෝරුවන් බව ජාතක අටුවාගැට පදයේ දැක්වේ. එයින් අවබෝධවන්නේ ජනපදවල යම්යම් ස්ථානවල සු¿ අධිකරණ කටයුතු සඳහා ඔවුන්ගේ සහය ලබාගත් බවයි. උස්පහත් භේදයක් නොසළකා නීතිය හා දණ්ඩනය සෑම අයෙකුටම එකසේ සාධාරණ විය යුතු බව අශෝකයන්ගේ අදහස විය.

           අශෝක අභිලේඛණ වලින් පෙනීයන ආකාරයට සියලු වැසියන් තම දරුවන් ලෙස සළකා ඇති අතර ඔහුගේ නියෝග මැනවින් ක්‍රියාවෙහි යොදවන්නට නොහැකිවීම පිළිබඳව කීපවිටක්ම තම ප්‍රාදේශීය ආණ්ඩුකාරවරුන්ට දොස්පවරා ඇත. අශෝක රජු, රටවැසියන්ට සෘජුවම තමා මුණගැසීමට අවස්ථාව ලබාදුන් අතර තමා කුමන ස්ථානයක හා කුමන කාර්යයක යෙදී සිටියත් නිරතුරුවම ජනතාව ගැන සිතමින් ජනතා සේවයට මුල්තැන දුන් බවත් අශෝක අභිලේඛණවල සඳහන් වේ. එහි මූලික අරමුණ වන්නට ඇත්තේ රටවැසියාගේ යහපත සැළසීම අශෝක රජුගේ පරමාර්ථය වූ බවයි. අශෝක රජු තමාගේ බදු ප්‍රතිපත්තියේදීද පෙර රජවරුන්ට වඩා ජනතාවට සහනශීලි ආකාරයෙන් කටයුතු කළ බව ඔහුගේ රු‍මින්දෙයි ටැම්ලිපියේ සඳහන් වේ. එයට අනුව ධර්ම යාත්‍රාවේ රජු නිරතවු අතර සිද්ධාර්ථ කුමාරෝපත්තිය සිද්ධවූ ලුම්බිණියට ගිය ගමනකදී එම ග්‍රාමයේ වැසියන් “බලි” හෙවත් ධාන්‍ය බද්ද වශයෙන් රජුට ගෙවූ අස්වැන්නෙන් අටෙන් පංගුවේ කොටසෙන් එම ගම්වැසියන් නිදහස් කොට තිබේ.

      මෞර්ය අධිරාජ්‍යයට තිබූ ප්‍රධානතම අභියෝගයක් වූයේ කඳුකරයන්හි හා වනාන්තරබද ප්‍රදේශවල සිටි මිලේච්ඡ ‍හා නොදියුණු ගෝත්‍රයන්ගෙන් එල්ලවූ ආක්‍රමණයන්ය. එම ගෝත්‍රික ජනයා අධිරාජ්‍යයේ වඩා ජනාකිර්ණ ප්‍රදේශ වලට පැමිණ නිතර නිතර පීඩා ඇතිකරනු ලැබීය. කලින් සිටි රජවරුන් මොවුන් සමූලඝාතනය කිරීමේ නිර්ධය ව්‍යාපාරයෙහි යෙදීමෙන් මැඩපැවැත්වූ බව පෙනේ. නමුත් අශෝක රජු ඔවුන් ශිෂ්ටත්වයට පැමිණවීමට පැහැදිලිවම අදහස් කර තිබී ඇතිබව ඔහුගේ අභිලේඛණ ආශ්‍රයෙන් පෙනීයයි.

          කොපමණ ධාර්මික ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කළත් පාලනය යථාපරිදි තබා ගැනීමට හා අධිරාජ්‍යයේ ආරක්ෂාව පවත්වාගෙන යාමට යුධහමුදාව තවදුරටත් පවත්වාගෙන ගොස් ඇත. තවද මරණ දඩුවම තවදුරටත් පවත්වා ගත් අතර ඒ වෙනුවට මරන්නට නියම වූ මිනිසුන් වධයට පැමිණවීම දින තුනකට පමාකිරීමෙන් පරලොව සඳහා ඔවුන්ගේ සිත් යොමුවන්නට කාලය ලබාදුන්හ. අශෝක රජු අධිකරණ වධය නැතිකොට දැමූ බව බෞද්ධ මූලාශ්‍රවල සඳහන් වෙතත් අශෝක රජුගේ අභිලේඛණවල මේ බව පැහැදිලිව සඳහන් වී නොමැත. තවද මහලු වූ හා අංගවිකල වූ සිරකරුවන්ට නිදහසද ලබාදෙන ලදී.

        පෙර රජවරුන් කරනලද  තමාගේ බලප්‍රදේශ ව්‍යාප්ත කිරීමේ අරමුණින් පැවැත්වූ අශ්වමේදයාගය වැනි ක්‍රම අශෝකයන් විසින් පිළිකුල්කොට තහනම්කර තිබෙන අතර මිත්‍යා විශ්වාස නිසා පවත්වනු ලබන්නා වුද අනවශ්‍ය උත්සව හා යාගහෝම වෙනුවෙන් කරනුලැබූ සත්ව බිලිපූජා විවේචනයට ලක්කළ අතර යටත් පිරිසෙන් සතුන් මැරීම තම අගනුවර තුළවත් තහනම් කරනු ලැබීය. සූදුව පිණිස කුකුළන් කෙටවීම, මුව දඩයම, සතුන් අල්ලා ගැනීම පිණිස කැලෑ ගිනි තැබීම, සතෙකු ඇම වශයෙන් දී තවත් සතෙකු අල්ලා ගැනීම හා වසරේ යම්යම් දිනවලදී සතුන් ඇල්ලීම හා මස් මාංශ විකිණිම මු¿මනින්ම තහනම් කළ ඔහු ආහාරය සඳහාද සතුන් මැරීම පාලනය කළහ.

         ධර්මාශෝක යුගයට පෙර පැවති යාගහෝම ක්‍රමවන, නිරුපද්‍රිතව ගමනක් යාම සඳහා හෝ යුහුසු¿ව ලෙඩක් සුවකර ගැනීම සඳහා පවත්වනු ලබන උත්සව හා යාගහෝම යනාදිය, තම දිවිපෙවෙත සඳහා ඒවා කෙරෙහි බලාපොරොත්තු රැඳවූ පහත් පෙළේ පූජකයින් තම ප්‍රයෝජනය සඳහා සිරිත් පරිදි උපයෝගී කොටගත් දේවල් ලෙස අශෝක රජු විසින් අර්ථගන්වා ඇත. අශෝක රජුගේ vවන ටැම් ලිපියේ මෙසේ සඳහන් වේ. “දෙවියන්ට ප්‍රිය වූ ප්‍රියදර්ශී රජ මෙසේ කියයි. අභිෂේක කළ සවිසිවස් ඇත්තාවූ මවිසින් මේ ජීවිහු නොනැසිය යුතු කරන ලදහ. එනම් ගිරවු, සැළලිහිණි, පිළිහුඩුවෝ, සක්වාලිහිණි, හංසයෝ, නන්දිමුඛයෝ, ගෙලාටයෝ, වවුල්ලු, කුහුඹුවන්, දණ්ඩිපක්ෂීහු, ඇට නැති මත්ස්‍යයෝ, ඇටිකුකුළෝ......පරිභෝගයට නොගන්නාහ..... දුරුතුමස, උඳුවප් මස, චාතුර්මාශිව්‍රතයට අයත් තුන්මස...... අශ්වයන්ද ගෝනුන්ද හන නොගැසිය යුතුය. අභිෂේක කොට සවිසිවසක් ඇති මා විසින් මේ දක්වා අතරතුළ කාලයෙහි හිරකරුවන් නිදහස් කිරීම් විසිපහක් කරනලදී.” මෙම අශෝක රජුගේ නියමයන් අර්ථශාස්ත්‍රයේ එන නියමයන් හා එකඟවේ.

              එමෙන්ම අශෝක රජු සෑම ගමකම පාහේ මිනිසුන් උදෙසා මෙන්ම තිරිසනුන් උදෙසාද ගිලන්හල් කරවා මහාමාර්ග අසල ලිං තනවා මගීන්ට සෙවනදෙනු පිණිස මගදෙපස නුග හා අඹ ආදි ගස් රෝපණය කළබව අශෝක අභිලේඛණවලින් අනාවරණය වේ. “දෙවියන්ට ප්‍රිය වූ ප්‍රියදර්ශී රජ මෙසේ කියයි. මාර්ගයන්හීද මවිසින් නුග ගස් වවන ලදි. අඹ වතු වවන ලදි. අර්ධක්‍රෝෂයකට එක බැගින් මවිසින් ලිං තනවන ලදි. නවාතැන්ද කරවන ලදි. සිවුපාවුන්ගේ හා මිනිසුන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා ඒ ඒ තැන බොහෝ පැන්හල් කරවන ලදි. මේ ප්‍රයෝජන ගැනීම සු¿ එකකි. විවිධ වූ සැපවත්කිරීම් වලින්, පෙර රජුන් විසින්ද මවිසින්ද ලෝවැස්සා සුවපත්කරන ලදි” යනුවෙන් ඔහුගේ viiවන ටැම් ලිපියේ සඳහන් වේ.

         අශෝක රජු ඔටුනු පැළඳවීමෙන් පසු තම ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු තම රටවැසියාට දැන්වීම හා අවබෝධකරලීම සඳහා “යුක්ත” හා “ප්‍රාදේශික” නමින් නිළධාරීන් පිරිසක් පත්කරවා අවුරුදු පහකට වරක් බැගින් රටපුරා චාරිකාවේ යවා ඔවුන්ලවා ධර්මය ප්‍රචාරය කරවීම ආරම්භ කළ බව තුන්වන ගිර්නාර් ගිරිලිපියේ සඳහන් වේ. පසුව අශෝක රජුගේ මෙම ධර්ම ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා “ධම්මමාත්‍ර” නිළධාරීන් පත්කළේය. එම ප්‍රතිපත්තීන් ප්‍රචාරය කිරීම ඔවුන්ගේ වගකීම විය. මෙම පත්කිරීම් සිදුකරනු ලැබූවේ අශෝක රජු ඔටුනු පැළඳවීමෙන් පසු ගතවූ 14වන අවුරුද්දේ බව ඔහුගේ අභිලේඛණවලින් පැහැදිලි වේ. අනුක්‍රමයෙන් මොවුන් “ධම්ම” ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳව පූජකතන්ත්‍රයක් වශයෙන් කටයුතු කරන්නටවූ බව පෙනේ. රටවාසීන්ට සේවාවන් සැපයීම සඳහා අලසකමින් තොරව සේවය කළ යුතු බවට රජු විසින් නිළධාරීන්ට අවවාද දෙනලදී.

            ඉහතින් සඳහන් කරනලද ධර්ම මහාමාත්‍ර තනතුරද ඇතුලත්ව ස්ත්‍රී අධ්‍යයක්ෂ මහාමාත්‍ර, අන්ත මහාමාත්‍ර, නගර වියොහාලක (නගර ව්‍යවහාලක), වචභූමික ආදී නම් වලින් හැඳින්වෙන මහාමාත්‍ර මණ්ඩලයක් අශෝක රජු විසින් ඔහුගේ තුදුස්වන රාජ්‍ය වර්ෂයේදී පත්කරන ලද බව අශෝක සෙල්ලිපි වලින් අනාවරණය වේ. ඔහුගේ viiවන ටැම් ලිපියේ එය මෙසේ සඳහන් වේ. “දෙවියන්ට ප්‍රියවූ ප්‍රියදර්ශීතෙමේ මෙසේ කියයි. මාගේ ඒ ධර්ම මහාමාත්‍රයෝද අනුග්‍රහ පිණිස බොහෝ කටයුතුවල යෙදුණාහු වෙත්. පැවිද්දන් විෂයෙහිද සිය¿ ආගමික පූජ්‍යයන් විෂයෙහිද කටයුතු කිරීමෙහි යෙදුණාහු වෙත්....”.

            අශෝක රජු විසින් මෞර්ය පාලන තන්ත්‍රය තුළ ඇතිකරනු ලැබූ වෙනස්කම් රාශියක්ම සිදුකරනු ලැබ ඇත්තේ ඔහු විසින් බුද්ධාගම වැළඳගැනීමෙන් අනතුරුව බව පෙනීයයි. මෙලෙස බුද්ධාගම වැළඳගැනීමෙන් පසු තමා විසින් එතෙක් පවත්වාගෙන යනු ලැබූ දිග්විජය ‍වෙනුවට ධර්මවිජය ප්‍රතිපත්තිය අනුගමනය කළ බවත් දඩයමේ යාම වැනි විනෝද චාරිකා වෙනුවට ධර්මයාත්‍රාවන්හි නියැලුණු බවත් එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙසින් මගධ අධිරාජ්‍යයෙහි පූර්වයෙහි ඇසුණු භේරීඝෝෂා හෙවත් රණ බෙරහඬ වෙනුවට ධර්මඝෝෂා හෙවත් දහම් බෙරහඬ අසන්නට ලැබුණු බව අශෝක රජුගේ සෙල්ලිපිවල සඳහන් වේ.

      අශෝක රජුගේ විශේෂත්වයක්වන්නේ ශිලාලිපි මඟින් සිය ධර්ම ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරය ගෙනයාමයි.ඒ ඒ ප්‍රදේශයන්ට අයත් ප්‍රාදේශීය භාෂාවන්ගෙන් රචනාවී ඇති මේ සෙල්ලිපි මඟින් අප්‍රමාදව ධාර්මික ජීවිත ‍ගතකරන ලෙස සිය ජනතාවට අවවාද කරයි. මව්පියන්ට සැළකීම, ඥාති සංග්‍රහය හා සත්ව කරුණාව වැනි සදාචාර ගුණ ප්‍රචලිත කිරීම අශෝකයන්ගේ අභිප්‍රාය වී ඇත. නාට්‍ය දර්ශන, චිත්‍ර ප්‍රදර්ශන මඟින්ද දැහැමි සමාජයක් ගොඩනැංවීමට කටයුතු කළ රජු මහජන සුභසාධනය අරමුණු කොටගත් රාජ්‍යක් ගෙනයාමට උත්සුක වූ අයුරු ඉතා පැහැදිලි වේ.

         මෞර්ය පාලනය තුළ අශෝකයන් විසින් ඇතිකරනු ලැබූ වෙනස්කම් අධ්‍යයනයෙන් පෙනීයන්නේ සුභසාධන රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීම ඔහුගේ අරමුණ වූ බවයි. එය බුදු දහමේ ඉගැන්වෙන චක්‍රවර්තී රාජ්‍ය සංකල්පය ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක කිරීමට දැරූ ප්‍රයත්නයක් ලෙසද හඳුන්වාදිය හැකි අතර ධාර්මික, සාමකාමී රාජ්‍යයක් පවත්වාගෙන යාමේ උපායශීලි දේශපාලන ක්‍රියාමාර්ගයක්ද වියහැක. කෙසේ වෙතත් ඔහුගෙන් පසු රජකමට පත්වූවන්ට එම වෙනස්කම් හා ප්‍රතිපත්ති සාර්ථකව පවත්වාගෙන යාමට නොහැකිවූ බව පෙනීයයි. මන්දයත් අශෝක රජුගෙන් පසුව දශක පහක් වැනි කෙටිකාලයක් ඇතුළත මෞර්ය රාජධානිය සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳවැටීමයි.

ඉන්දු ගී‍්‍රක ආක‍්‍රමණයන් ඉන්දීයාවට එල්ල වීම පශ්චාත් මෞර්ය අවදියේ පැවති දේශපාලන අරාජිකත්වයේ ප‍්‍රතිඵලයකි.

 

                 

   

 හැඳින්වීම                                                                                                                          

 මෞර්ය රාජධානියේ පිරිහීම                                       

 ශුංග බලපෑම                                                  

 කාන්ව වංශය                                                  

 ඉන්දු ග‍්‍රීකයන් හෙවත් යවනයන්ගේ ප‍්‍රභවය                                                            

 මෞර්ය රාජධානිය හා ග‍්‍රීක බලපෑම                                                                          

 ඉන්දු ග‍්‍රීක ආක‍්‍රමණ ඉන්දියාවට එල්ලවීමට මුල් වූ හේතු                                      

 ඉන්දු ග‍්‍රීකයන්ගේ පරිහානිය                                   

 සමාලෝචනය                                                                                                                 

 ආශ‍්‍රිත ග‍්‍රන්ථ නාමාවලිය.                                                                                                  

හැඳීන්වීම

     ඉන්දු ග‍්‍රීක හෙවත් යවන ආක‍්‍රමණ පිළිබඳ විමසීමේදී මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යයාගේ ඉන්දීය ආක‍්‍රමණය එහි ආරම්භය ලෙස සැලකිය හැකිය. ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යයා ක‍්‍රි.පූ.326දී ඉන්දියාව ආක‍්‍රමණය කළද, සමස්ත ඉන්දියාවම යටත් කිරීමට නොහැකි විය. ඔහුගෙන් පසු ඔහුගේ සෙන්පතියෝ ග‍්‍රීක බලයට යටත් වූ ඉන්දියානු ප‍්‍රදේශවල පාලනය ගෙන ගියහ. එම ග‍්‍රීක රජවරුන්ගේ බලපෑම  ඉන්දියාවේ ඉතිහාසය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කිරීමට හේතු විය. 

       

        මුලදී ඇෆ්ගනිස්ථානය ආශ‍්‍රිතව ඇති බැක්ටි‍්‍රයාව කේන්ද්‍ර කොට ගනිමින් ඉන්දියාවේ වයඹදිග ප‍්‍රදේශවලට ග‍්‍රීක ආක‍්‍රමණ එල්ල වුවත් මගධය කේන්ද්‍රකොටගත් මෞර්ය රාජවංශය ඉන්දියාවේ ප‍්‍රබල වීමත් සමඟ එම ආක‍්‍රමණ සාර්ථකව මැඩපැවැත්වීමට හැකිවිය. නමුත් මෞර්ය රාජවංශ දුර්වල වීමත් සමඟ නැවත ඉන්දු ග‍්‍රීක ආක‍්‍රමණ ඉන්දියාවට එල්ලවන ආකාරයක් දැකිය හැකිය.

       ඉන්දු ග‍්‍රීක ආක‍්‍රමණයන්හි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස උතුරු ඉන්දියාෙවි විශාල ප‍්‍රදේශයක බලය පැතිරවීමට ඔවුන්ට හැකිවිය. මෙහිදී ඉන්දු ග‍්‍රීක ආක‍්‍රමණ ඉන්දියාවට එල්ල වීමට හේතු වූ මෞර්ය රාජධානියේ පිරිහීම හා එයත් සමඟ නැවත ඉන්දු ග‍්‍රීක ආක‍්‍රමණ ප‍්‍රබලව ඉන්දියාවට එල්ල වීමත්, එම ආක‍්‍රමණයන්හි ප‍්‍රතිඵලත් සවිස්තරාත්මකව මෙමඟින් ඉදිරිපත් කෙරේ. ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ ආක‍්‍රමණයත්, මුලදී එම ආක‍්‍රමණ සාර්ථකව මැඩපැවැත්වූ චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්යගෙන් ආරම්භ වූ මෞර්ය රාජධානියත් පිළිබඳව කෙටියෙන් විස්තර ඉදිරිපත් කෙරේ.  

 

මෞර්ය රාජධානියේ පිරිහීම

       ක‍්‍රි.පූ.324 සිට ක‍්‍රි.පූ.187 දක්වා වසර 137 පමණ කාලයක් මෞර්ය බලපෑම ඉන්දියාවේ තිබිණි. එලෙස පැවති මෞර්ය රාජධානියේ පිරිහීමට හේතු වූ කාරණා කිහිපයක්ම පවතී. සමහර ඉතිහාසඥයන්ගේ මතය වන්නේ අශෝකගේ ධර්ම විජය ප‍්‍රතිපත්තිත් අවිහිංසාවාදී ප‍්‍රතිපත්තිත් මෞර්ය රාජධානියේ පිරිහීමට බලපෑ බවයි. එම මතයට අනුව අශෝක රජු සියලූ යුද කෝලාහල වැළැක්වීමෙන්ද, තමන්ගේ ආදර්ශය අනුව රට පාලනය කරනු සඳහා සිය පුතුන්ටත් මුණුබුරන්ටත් අනුශාසනා කිරීමෙන්ද, ඔහු මගධය ඉහළට නැංවූ යුදකාමී හැඟීම් මැඩපවත්වා ඇත. එමඟින් අධිරාජ්‍යය පදනම තහවුරුකළ මෞර්ය යුදහමුදාව උදාසීන වී  යුදශක්තිය දුර්වල වූ බවත් පසුකාලීනව එල්ල වූ ආක‍්‍රමණ වලට මුහුණ දීමට නොහැකි වීමෙන් මෞර්ය රාජධානිය බිඳවැටුණු බවත් හේමචන්ද්‍ර රායි, රායි චෞද්‍රි හා බන්ඩක්කාර් යන ඉතිහාසඥයන් පෙන්වාදේ.

         

        නමුත් මෙය පිළිගත නොහැකිය. මන්දයත් තමාගේ යටතේ තිබූ සමහර ප‍්‍රදේශවල ඉදිකරවා ඇති අශෝක සෙල්ලිපි වලින් අශෝක අධිරාජ්‍යයා එම ප‍්‍රදේශවල ජනතාවට තර්ජනාත්මක ස්වරූපයෙන් අවවාද ලබා දී ඇත. එයට අනුව මෞර්ය පාලනයට අභියෝග කරන්නන්ට දඩුවම් පැමිණවීමට තමා පසුබට නොවන බව අදහසක් අන්තර්ගත වේ. (උදා: කාලිංඝ සෙල්ලිපි * එයින් පෙනීයන්නේ තමා යටත් කළ ප‍්‍රදේශවල සිටි ජනතාව ස්වාධීන වීමට උත්සාහකළ බවත් එය මැඩපැවැත්වීමට රජු ඉදිරිපත් වූ බවත්ය.  

          ධර්මාශෝක රජුගේ බුද්ධාගමට ලැදි ප‍්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් රාජසභාවේ සිටි බ‍්‍රාහ්මණිකයන් අමනාප වූ බවත් එහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස පුෂ්‍යමිත‍්‍ර ශුංග ප‍්‍රමුඛ බ‍්‍රාහ්මණයන් සමූහයක් අශෝක ඇවෑමෙන් ඔහුගේ අනුප‍්‍රාප්තිකයන්ට විරුද්ධව නැගීසිටි බවත් (හරි ප‍්‍රසාද්ගේ මතය* තවත් එක් මතයකි. මෙයද සාර්ථකව පිළිගත හැකි මතයක් නොවේ. මන්දයත් පුෂ්‍යමිත‍්‍ර ශුංගගේ කුමන්ත‍්‍රණය, බලය ලබා ගැනීම සඳහා වූ රජපෙළපතේ තවත් එක් විප්ලවයක් පමණක්වන අතර පුෂ්‍යමිත‍්‍ර සතු වූ ප‍්‍රධාන සෙන්පති තනතුර ඒ සඳහා උපකාරි වූ බව පැහැදිලි වේ. 

       බෘහද්රථගේ මරණයට පෙර සිටම ශුබගසේන (සුභගසේන * නම් ප‍්‍රභූවරයෙක් කාබුල් නිම්නයේ ස්වාධීන රාජධානියක් ඇතිකරගෙන රජකම් කළබව ඉන්දු ග‍්‍රීක වාර්තා වලින් අනාවරණය වේ. විදර්භය හෙවත් බීරාරයද නිදහස් රටක්ව පැවති බවට සාක්ෂි තිබේ. ඒ අනුව පැහැදිලි වන්නේ පුෂ්‍යමිත‍්‍රයන්, බෘහද්රථ රජුව මරා පැහැරගත්තේ මෞර්ය අධිරාජ්‍යය නොව ඉන් ඉතිරිව තිබූ එක් කැබැල්ලක් පමණක් බවයි.

       මෞර්ය රාජධානියේ පරිහානිය පිළිබඳව විවිධ මතවාද ඇතත් පැහැදිලිවම පිළිගත හැකි මතයන් කීපයක් ඇත. ඒවානම් අශෝකගෙන් පසුව බලයට පත්වූ දුර්වල පාලකයන්, සෙන්පතීන්ගේ බලවත්වීම්, අධිරාජ්‍යයේ විශාලකම, ඈත පලාත්වල පැවති ස්වේච්ඡුා පාලනය පිළිබඳ හැඟීම් හා ¥ෂිත පාලනයන්, ගමනාගමනයේ ඇති දුෂ්කරතාත් යන කාරණා මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ පදනම දුර්වලකළ බවයි.

ශුංග බලපෑම

          මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ අවසාන පාලකයා වූ බෘහද්රථ රජු ඝාතනය කොට රාජ්‍යය බලය පැහැරගත් පුෂ්‍යමිත‍්‍ර ශුංග (ක‍්‍රි.පූ.187-151* බ‍්‍රාහ්මණයෙකු ලෙස පිළිගැනේ. ඔහු පාටලීපුත‍්‍රයේ සිට නර්මදා නදිය තෙක් පැතිරි අයෝධ්‍යාව හා වේදිසාව යන ප‍්‍රදේශද ඇතුලත්ව අශෝකගේ අධිරාජ්‍යයට වඩා කුඩා අධිරාජ්‍යයක් පාලනය කලේය. පතාංජලීගේ මහාභාෂ්‍යයේ ඇති තොරතුරුවලට අනුව පුෂ්‍යමිත‍්‍ර ශුංග වයඹ දිගින් එල්ල වූ යවන ආක‍්‍රමණ සාර්ථකව මැඩපවත්වා ඇත. තවද ස්වාධීන රාජධානි ලෙස වර්ධනය වූ විදර්භය  යුද්ධයෙන් පරාජය කොට නැවත තම ආධිපත්‍යය එහි පිහිට වූ බවට මූලාශ‍්‍රගත තොරතුරුවලින් අනාවරණය වේ.

          පුෂ්‍යමිත‍්‍ර රජුගේ ඇවෑමෙන් ඔහුගේ පුත් අග්නිමිත‍්‍ර රජකමට පත්විය. කාලිදාසයන්ගේ මාලවීකාග්නිමිත‍්‍ර නම් කාව්‍යයේ වීරවරයා වන්නේද අග්නිමිත‍්‍රය. ඔහු තම පියාගේ රාජ්‍යය කාලයේදී වේදිසාවේ ප‍්‍රතිරාජයා වශයෙන් පාලනය ගෙනගිය අතර විදර්භයට විරුද්ධව කළ සටනද මෙහෙයවීය. විෂ්ණු පුරාණයට අනුව අග්නිමිත‍්‍රගෙන් පසුව බලයට පත්වූයේ සුජ්‍යෙෂ්ඨ නම් රජුය. ඔහු පිළිබඳ තොරතුරු ඉතාමත් අල්ප වේ. ඔහුගේ ඇවෑමෙන් අග්නිමිත‍්‍රගේ තවත් පුත‍්‍රයෙකු වූ වසුමිත‍්‍ර රජකමට පත්වූ බව සඳහන් වේ. වසුමිත‍්‍රගෙන් පසු අසාදසේන නම් පුද්ගලයෙකු රජකමට පත්වූ බවට සමහරක් මූලාශ‍්‍රවල සඳහන්වන අතර තවත් සමහරක් මතයන්ට අනුව වසුමිත‍්‍රගෙන් පසුව පාලනය බාරගෙන ඇත්තේ භාගභද්‍ර නම් කුමාරයෙකි. ඔහුට පසුව වඡ්ජි, භාගමිත‍්‍ර, දේවභූති නම් පාලකයන් බලයට පත්වූ බව සඳහන් වේ. නමුත් ඔවුන් පිළිබඳව තොරතුරු ඉතාමත් අල්පය. 

කාන්ව වංශය

        ක‍්‍රි.පූ.75දී පමණ ශුංග පෙළපතේ අවසාන පාලකයා වූ දේවභූමි රජු මරා ඔහුගේම ඇමතියෙකු වූ කාන්ව වංශික වාසුදේව නම් බ‍්‍රාහ්මණයා විසින් බලය ලබාගත් බවට බාණගේ හර්ෂ චරිතයේ සඳහන් වේ. වාසුදේවගෙන් පසු භූමිමිත‍්‍ර, නාරායණ හා සුශර්මන් යන පාලකයන් වසර 45ක පමණ කාලයක් කාන්ව පෙළපත වෙනුවෙන් උතුරු ඉන්දියාව පාලනය කළ බව සඳහන් වේ.

       මෙලෙස අස්ථාවර වූ මගධ අධිරාජ්‍යය වයඹදිග ප‍්‍රදේශවල සිටි ඉන්දු ග‍්‍රීකයන්ගේ ආක‍්‍රමණවලට ලක්වන ආකාරයක් දැකිය හැකිය. 

      

ඉන්දු ග‍්‍රීකයන් හෙවත් යවනයන්ගේ ප‍්‍රභවය.

     ඉන්දු ග‍්‍රීකයන් යවනයන් ලෙසත් තවත් තැනක බැක්ටි‍්‍රයන් ග‍්‍රීකයන් ලෙසත් හªන්වනු ලැබේ. ඉන්දීය සාහිත්‍යයේ ග‍්‍රීකයෝ හªන්වනු ලැබුවේ යවන යන නමිනි. එම යවන යන නාමය ග‍්‍රීක  ර්‍ණාදඩැි” යන වචනයෙන් පර්සියානුව ඔස්සේ ඉන්දියාව තත්සම කොටගත් වචනයක්  ලෙසින්ද සැලකේ. කෙසේ වෙතත් පසුව  ඕනෑම විදේශිකයෙකුට මෙම නම ව්‍යවහාර කළ බව පෙනෙන්නට තිබේ. අශෝක සෙල්ලිපි වලද ග‍්‍රීකයන් හªන්වා ඇත්තේ යෝන යන ප‍්‍රාකෘත වචනයෙන්ය. 

       වයඹදිග ඉන්දියාවේ යවන ජනපද ඉදිවීමත්, ඔවුන් ඉන්දියාවට පැමිණීමටත් මූලික වූ ප‍්‍රධාන කාරණය වන්නේ ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යයාගේ ඉන්දීය ආක‍්‍රමණයයි. මන්දයත් ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යයා බලාපොරොත්තු වූයේ තමා විසින් යටත්කරන ලද ඉන්දියානු ප‍්‍රදේශ පර්සියන් යටත්විජිතයට ඈඳා පාලනය ගෙනයාමටයි. ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යයා තමන් විසින් යටත් කරනලද ඉන්දියාවේ සමහර ප‍්‍රදේශවල බලකොටුද තවත් සමහරක් ප‍්‍රදේශවල ග‍්‍රීක ජනපදද පිහිටුවන්නට ඇත්තේ ඉහත අභිප‍්‍රායන් මුදුන්පමුණුවා ගැනීමේ අරමුණින් විය හැකිය. ඩයෝඩරස්ට අනුව ඇලෙක්සැන්ඩර් මෙම සටන් ව්‍යාපාරයේදී තමා යටත්කල ඉන්දියානු ප‍්‍රදේශවන බැක්ට‍්‍රියාව හා සොග්ඩියානාව ඇතුලූ තවත් ප‍්‍රදේශ 300ක පමණ  ග‍්‍රීක ජනපද පිහිටුවා තිබේ.

         කෙසේවෙතත් ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ අකල් මරණය හේතුවෙන් ඔහු බලාපොරොත්තු වූ අන්දමට වැඩකටයුතු සිදුනොවූ අතර තමා යටත්කළ වයඹදිග ඉන්දියානු ප‍්‍රදේශ පාලනයකළ ග‍්‍රීක සෙන්පතියන් ඒවායේ රජවරුන් ලෙස ස්වාධීන විය. චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්ය යුගයේදී එල්ල වූ සෙලියුකස් නිකේටර්ගේ ආක‍්‍රමණත් මෞර්ය රාජධානියේ අවසාන යුගයේදී එල්ල වු බැක්ට‍්‍රියන් ග‍්‍රීක ආක‍්‍රමණත් එහි ප‍්‍රතිඵල ලෙස හැඳින්විය හැකිය.  ර්‍ණඇලෙක්සැන්ඩර් හා ග‍්‍රීක හමුදාවන් ඉන්දියාවේදී දුබලව ගියහ. නමුත් ඔවුන්ගේ සටන සිහිනයක් නොවීය. ඒ සටනේ නියම ප‍්‍රතිඵල නිගමනය කළ යුත්තේ, එහි විද්‍යාමානවන ප‍්‍රතිඵල සොයාගෙනය” යනුවෙන් මහාචාර්ය බෙවන් මහතා පැවසීම  මඟින් පෙනීයන්නේ වයඹදිග ඉන්දු ග‍්‍රීක ආක‍්‍රමණයන්වලට ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ ඉන්දීය ආක‍්‍රමණය හේතු වූ බවයි.

මෞර්ය රාජධානිය හා ග‍්‍රීක බලපෑම්.

       ඇලේසැන්ඩර්ගේ ඉන්දීය ආක‍්‍රමණයේ අතුරු ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්ය රජුට තම අධිරාජ්‍යය බිහිකරගැනීමට අවශ්‍යය පදනම සකසා ගැනීමටද හැකිවිය.

       ඒ කෙසේදයත් එකල ඉන්දියාවේ රජකම්කළ ධනනන්ද රජු නෙරපා රාජ්‍යය බලය ලබාගැනීම සඳහා චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්ය ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යයාගේ උදව් උපකාර අපේක්ෂා කළ බව ඉතිහාසගත තොරතුරු අධ්‍යයනයෙන් අනාවරණය වේ. මුලදී චන්ද්‍රගුප්තට උපකාර කිරීමට ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යයා කැමති විය. නමුත් චන්ද්‍රගුප්තයන් අධිරාජ්‍යයා හමුවේ ගරුසරු නැතිව කතාතිරීම හේතුවෙන් ඔහු කෙරෙහි කිපී ඔහු මරා දැමීමට ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යයා නියෝග කලේය. ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යයාගෙන් බේරී පලාගිය චන්ද්‍රගුප්තට  වින්ධ්‍යා වනයේදී කෞටිල්‍යය නම් රාජ්‍යය තන්ත‍්‍රය පිළිබඳ විශාරදයෙකු හමුවිය. චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්යට නන්ද පෙළපත විනාශ කරමින් ක‍්‍රි.පූ.324දී පමණ මගධයෙහි රජකමට පත්වීමට හැකිවූයේ මෙම කෞටිල්‍යයගේ උදව් උපකාර හා උපදේශන නිසාවෙනි. කෞටිල්‍යය නොසිටින්නට චන්ද්‍රගුප්ත කෙනෙකුවත් මෞර්ය අධිරාජ්‍යයක්වත් බිහි නොවන්නට ඉඩ තිබිණ.

     තවද ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යයා පැමිණි මාර්ගය ඔස්සේ පසුකලෙක බැක්ට‍්‍රියන් යවනයන් ඉන්දියාවට පැමිණීම, වයඹදිග ඉන්දියාවේ යවන ජනපද කීපයක් ඇතිවීම ද මෙහි අතුරු ප‍්‍රතිඵලයකි. තවද ඉන්දීය ඒකාබද්ධතාවයේ වර්ධනයටත්, පන්ජාබයේ සුළු ජනපද දුර්වල කිරීමෙන් මෞර්ය අධිරාජ්‍යය විශාල කිරීමටත්, ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ ආක‍්‍රමණ අනියම් ලෙස දායක විය. ඒ කෙසේද යත් ඇලෙක්සැන්ඩර් විසින් බිහිසුනු සටනකින් පසුව ගෝත‍්‍රික ජනපදයන් මෙල්ල කිරීම හේතුවෙන්, පසුව රජ වූ මෞර්ය චන්ද්‍රගුප්තයන්ට ස්වකීය ආධිපත්‍යය යටතට එම ප‍්‍රදේශ පහසුවෙන්ම යටත්කර ගැනීමට හැකිවීමයි. 

    ඇලෙක්සැන්ඩර්ගෙන් පසු ග‍්‍රීකයන්ට යටත් වූ ඉන්දියාවේ වයඹදිග ප‍්‍රදේශ පාලනය කරනු ලැබුවේ සෙලියුකස් නිකේටර් නම් ග‍්‍රීක පාලකයෙකු විසිනි. ඔහු ශක්තිමත් පාලකයෙකු බව පෙනීයන්නේ චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්යන් ප‍්‍රථමයෙන් තම යුද ශක්තිය වර්ධනය කරගෙන මධ්‍යය ඉන්දියානු ප‍්‍රදේශ ජය ගැනීමෙන් පසු සෙලියුකස් නිකේටර් සමඟ යුද්ධයට යාමයි. එම යුද්ධයෙන් චන්ද්‍රගුප්ත රජු ජයග‍්‍රහණය කළ අතර ග‍්‍රීක පාලනය යටතේ පැවති ඒරියා (හිරාත්*, ඇරකෝෂියා (කන්දහාර්*, පරොපනිසදයි (බලූකිස්ථාන්*, ගොඩ්‍රෝසියා (කාබුල්* නම් වූ ප‍්‍රදේශ චන්ද්‍රගුප්තයන්ට පවරා දීමට නිකේටර්ට සිදුවිය.  තවද මෞර්ය රාජසභාව වෙත මෙගස්තීනියස් නම් තානාපතිවරයෙක්ද පත්කර එවන ලදී. ඒ අනුව පෙනීයන්නේ වයඹදිග ඉන්දියාවේ විශාල ප‍්‍රදේශයකට ග‍්‍රීක පාලකයන් හිමිකම් කියමින් තිබූ බවයි. 

     තවද චන්ද්‍රගුප්තගෙන් පසුව සිහසුනට පත්වූයේ බින්දුසාර රජුය. මෞර්ය රාජසභාවේ ග‍්‍රීක තානාපති ලෙස සේවයකළ මැගස්තීනියස් වෙනුවට  බින්දුසාර රජුගේ යුගයේදී ඩිමෝකොස් නම් වූ නව තානාපතිවරයෙකු ද මිසරයේ ෆිල්ඩෙල්පස් රජුගේ තානාපතියෙකු වශයෙන් දියෝනියස් නම් නිළධාරියෙකුද  පත්ව සිටි බව ග‍්‍රීක මූලාශ‍්‍රවලින් පැහැදිලි වේ. තවද බින්දුසාරයෝ රට අත්තික්කා හා වයින්ද දාර්ශනිකයකුද තෑගිකොට එවන මෙන් ග‍්‍රීක රජුගෙන් ඉල්ලීමක් කළ බවත් ඇන්ටියෝකස් රජු රට අත්තික්කා හා වයින් එවූමුත් ග‍්‍රීක දාර්ශනිකයන් පිටරට යැවිය නොහැකි බව බින්දුසාරයන්ට කියා එවූ බවත් ඇතීනියස්  පවසයි.  මේ අනුව පැහැදිලි වන්නේ වයඹදිග ඉන්දියාවේ ග‍්‍රීක බලය ප‍්‍රබලව පැවති බවයි. 

       නමුත් මෞර්ය පාලකයන්ගේ සාර්ථක විදේශ ප‍්‍රතිපත්තිත්, ශක්තිමත් හා ස්ථාවර පාලන තන්ත‍්‍රයනුත් හේතුවෙන් ඉන්දු ග‍්‍රීක ආක‍්‍රමණයන්හි බලපෑම අවම කරගැනීමට හැකිවිය. 

     අශෝක යුගයේදීද මෙම ශක්තිමත් හා සාර්ථක විදේශ ප‍්‍රතිපත්ති පවත්වා ගැනීමට හැකි වූ අතර එම ග‍්‍රීක පාලකයන් සමඟ බෞද්ධ ¥තයන් හුවමාරු කරගත් බව ක‍්‍රි.පූ.256-255ත් අතර කාලයේදී ලියවුන අශෝකයන්ගේ එක් සෙල්ලිපියක සඳහන් වේ. එහි  ර්‍ණ ඇමිටියෝග නම් රජු රජකරන ස්ථානයේද, ඒ ඇමිටියෝග නම් රජුගේ රාජ්‍යයට ඔබින් තුලවාය, ඇන්ටෙකීනා, මක හා අලික්යෂුදල නම් රජවරුන් සිව්දෙනාගේ ප‍්‍රදේශවල ද...”   ලෙසින් සඳහන් වීමෙන් පෙනී යන්නේ ගී‍්‍රක ජනපද සමඟ තිබූ සම්බන්දතාවයයි. එම ලිපියට අනුව මොවුන් සෙලියුකස් නිකේටර්ගේ මුණුබුරු දෙවන ඇන්ටියෝකස් තියොස් (ක‍්‍රි.පූ.260-246*, ඊජිප්තුවේ ටොලමි ෆිඩෙල්ෆියස් ( ක‍්‍රි.පූ.285-447*, මැසිඩෝනියාවේ ඇන්ටිගනස් ගොනේටස් ( ක‍්‍රි.පූ.276-239*, සියරීන්හි මැගාස් හා එපයිරස්හි ඇලෙක්සැන්ඩර් වශයෙන් හªනාගෙන ඇත.  මෙහි සඳහන් සෙලියුකස් නිකේටර් සිරියාවේ රජු ලෙසද සමහර මූලාශ‍්‍රවල සඳහන් වේ. කෙසේ වෙතත් ඉහතින් සඳහන් කරන්නා වූ සියලූම රජවරුන් ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ ආක‍්‍රමණයන්ගෙන් පසු එම ප‍්‍රදේශවල බලයට පැමිණි ග‍්‍රීක සම්භවයක් සහිත රජවරුන් ලෙස හැඳින්විය හැකිය.

     ඉහතින් දක්වන ලද කරුණුවලින්ද පැහැදිලි වන්නේ වයඹදිග ඉන්දියානු ප‍්‍රදේශවල හා ඉන් පිටතද ශක්තිමත් ග‍්‍රීක පාලනයන්ගෙන් යුක්ත වූ බල ප‍්‍රදේශ පැවති බවයි. ඒ අනුව පෙනීයන්නේ මෞර්ය පාලකයෝ තම රාජධානියේ යුද ශක්තිය කෙතරම් ප‍්‍රබල වුවත් වයඹදිග ඉන්දියාවේ පාලකයන් සමඟ නිතරම යුද්ධයට නොගිය අතර ආවාහ-විවාහ කටයුතුත්, ¥තයන් හා පුද පඬුරු හුවමාරු කරගැනීම වැනි රාජතාන්ත‍්‍රික උපාය මාර්ග අනුගමනය කරමින් සාමකාමි කටයුතුවල නිරත වූ බවයි. 

        අශෝකයන්ගේ මරණින් පසු ඔහුගේ පුතුන් වූ කුණාල, ජලෞක, තීවර හා මුණුබුරන් වූ දශරථ, සම්පති, විගතාශෝක  යන පුද්ගලයන් පිළිබඳ තොරතුරු මූලාශ‍්‍රවලින් අනාවරණය වේ. නමුත් එම තොරතුරු පිළිබඳ වාදවිවාද පවතී. මත්ස්‍යය පුරාණයට අනුව දශරථ, සම්පති, ශතධන්වා හා බෘහද්රථ යන කුමාරවරු අශෝක රජුගේ ආසන්නතම අනුප‍්‍රාප්තිකයෝ වී ඇත. එහෙත් කුණාල, බන්දුපාලිත, ඉන්ද්‍රපාලිත, දේවවර්ම, ශතධනු හා බෘහද්රථ යන කුමාරවරු අශෝක රජුගේ අනුප‍්‍රාප්තිකයන් වූ බව වායුපුරාණයේ සඳහන් වේ.   

       නමුත් අශෝකගෙන් පසු බලයට පත් වූ මෞර්ය පාලකයන්ගේ අසාර්ථක විදේශ ප‍්‍රතිපත්තිත්, දුර්වල හා අස්ථාවර පාලන තන්ත‍්‍රයනුත් හේතුවෙන් ඉන්දු ග‍්‍රීක ආක‍්‍රමණයන්හි බලපෑම වර්ධනය වූ බව දැක්වියහැකිය. 

ඉන්දු ග‍්‍රීක ආක‍්‍රමණ ඉන්දියාවට එල්ලවීමට මුල් වූ හේතු

       අශෝකගෙන් පසු මෞර්ය රාජධානිය ක‍්‍රමයෙන් පරිහානියකරා ගමන්කළ බව පෙනීයයි. ක‍්‍රි.ව.183දී පමණ අන්තිම මෞර්ය රාජයා වූ බෘහද්රථව කුමන්ත‍්‍රණයකින් මරා දමා රජකම ලබා ගැනීමට ඔහුගේ බමුණුකුල සෙන්පතියා වූ පුෂ්‍යමිත‍්‍ර ශුංගයන් සමත්විය. එම ආරවුල් හේතුවෙන් සිදුවූයේ මගධයේ තිබූ කේන්ද්‍රගත පාලනය වෙනුවට විකේන්ද්‍රගත පාලනයක් ඇතිවීමයි. මගධ රාජධානියේ මෙම අභ්‍යයන්තර ආරවුල් හා මෞර්ය බලය පිරිහීයාම ප‍්‍රත්‍යයන්ත ප‍්‍රදේශවල සිටි පාලකයන්ට ස්වාධීනවීමට අවශ්‍යය ඉඩ ප‍්‍රස්ථාව ලබාදුන්හ. 

        මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ මෙම පිරිහීම හේතු සාධකයක් කොටගත් ඉන්දු ග‍්‍රීකයෝ නැවත වයඹදිග ප‍්‍රදේශවල සිට ඉන්දීය අභ්‍යයන්තරයට ආක‍්‍රමණ මෙහෙය වූ බව පෙනී යයි.

        

        සිරියාවේ මහා ඇන්ටියෝකස් නම් ග‍්‍රීක රජු ක‍්‍රි.පූ.3වන සියවස අවසාන භාගයේදී පමණ කාබුල් නිම්නයට කඩාවැදී එවකට වයඔදිග ඉන්දියාවේ පාලකයෙකුව සිටි සුභගසේන පරාජයකර ඔහුගේ ඇත් හමුදාව ලබා ගත් බවත්, ඇන්ටියෝකස්ගේ ඥාතියෙකු වූ ඩිමිට‍්‍රියස් ඉන් වසර කීපයකට පසු ඉන්දුනිම්නය ආක‍්‍රමණයකර ජයගත් බවත් සඳහන්වේ.  ඉහතින් සඳහන් කරනලද කාබුල් නිම්නයේ රජකම්කළ සුභගසේන නම් රජු මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ පරිහානියත් සමඟ එහි ස්වාධීන රජ්‍යයක් පිහිටුවාගෙන තිබිණි. ස්ට්‍රෝබෝ විසින් සුභගසේන රජුන් හªන්වා ඇත්තේ ඉන්දීයයන්ගේ රජු ලෙසය. ටිබෙට් ජාතික වාර්තාකරුවෙකු වූ තාරානාථට අනුව ගාන්ධාරයේ රජු ලෙස අශෝකගේ පුත් වීරසේන කටයුතුකර ඇත. එම තොරතුරු සංසන්දනය කිරීමෙන්ද සේනයන පදවංශයන්හි දිගටම පැවතෙන අයුරුද පරීක්ෂා කිරිමෙන්ද මහාචාර්ය එෆ්.ඩබ්ලිව්.තෝමස් පෙන්වා දෙන පරිදි සුභගසේන අශෝකයන්ගේ මුණුබුරෙකි. ක‍්‍රි.පූ.206දී සුභගසේනගේ පරාජයෙන් වයඹදිිග ඉන්දියාව අනාරක්ෂිත බව පෙනී ගියේය. එය අවබෝධ කොටගත් බැක්ට‍්‍රියාවේ ග‍්‍රීක පාලකයෝ දුර්වල වූ මගධ රාජධානියේ ප‍්‍රදේශ අල්ලා ගැනීමට උනන්දු වූහ.

       ක‍්‍රි.පූ.3වන ශතවර්ෂයේ මැද අවදියේදී පමණ සෙලියුකස් රජුන් පාලනයකළ විශාල අධිරාජ්‍යය පිරිහෙන්නට විය. පාර්තීය ප‍්‍රදේශත් (එනම්, කුරසානයත් කැසිපියන් මුහුදු වෙරලේ ගිනිකොණ දෙසත් * ඩියෝඩෝටස්ගේ බැක්ටි‍්‍රයාවත් (එනම්, හින්දුකූශ් කªවැටියත් ඔක්සස් නදියත් අතර පිහිටි ප‍්‍රදේශය වූ බාල්ක් *  සෙලියුසිඞ් පාලනයෙන් මිදී නිදහස් රටවල් විය. බැක්ටි‍්‍රයාව කේන්ද්‍රකොටගත් ග‍්‍රීක පාලන ප‍්‍රදේශය යවන සංස්කෘතියේ වැදගත්ම මධ්‍යස්ථානය විය.

 

         බැක්ටි‍්‍රයාව ස්වාධීන රාජධානියක් බවට පත්කර ගත් ඩියෝඩෝටස්ගේ ඇවෑමෙන් ඩියෝඩෝටස් යන නමින්ම හැඳින්වුනු ඔහුගේ පුතා රජවිය.  එහෙත් ඉයුතිඩෙමෙස් (හෙවත් යුතිඩිමස්* නම් ග‍්‍රීක රජ කෙනෙක් ඩියෝඩෝටස් නෙරපා රජ විය. 3වන ඇන්ටියෝකස් නම් සෙලියුසිඞ් අධිරාජ්‍යයා නැවත තම බල ප‍්‍රදේශ ව්‍යාප්ත කිරීමේ අදහසින් ඉයුතිඩෙමෙස් සමඟ සටන් කළත් ජයග‍්‍රහණයක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වූයෙන් දෙපාර්ශවයම සාම ගිවිසුමකට එලඹුණහ.

     මෙසේ තම ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කරගත් ඉයුතිඩෙමෙස් හින්දුකූශ් කªවැටියට ඔබ්බෙන් පැවති මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ පිරිහීමත් සමඟ ස්වාධීන වූ වයඹදිග ඉන්දීය ප‍්‍රදේශ ආක‍්‍රමණය කරන්නට යෙදුනහ. ඉයුතිඩෙමෙස්ගේ පුත‍්‍ර ඩිමිටි‍්‍රයස් ගිනිකොණ දෙසට ගමන් කොට, නූතන දකුණු ඇෆ්ගනිස්ථානය වූ ඇරකෝෂියාවද, මක්රාන් ප‍්‍රදේශය වූ ගෙඞ්රෝසියාවද විජයග‍්‍රහණය කළේය . දෙවන ඩිමිටි‍්‍රයස් ඊටත් වඩා බලකාමී වූයෙන් පන්ජාබය තරණය කොට අනුක‍්‍රමයෙන් ඉන්දුනිම්නය දිගේ පහළට ගොස් එහි ඩෙල්ටාවට හා කූච් ප‍්‍රදේශයට  පැමිණ එසේ වයඹදිග ඉන්දියාවේ ඉන්දු ග‍්‍රීක බලය පිහිටුවා ගත්තේය. 

       යුතිඞීමෝස් පරපුරට අයත්යැයි අනුමාන කෙරෙන මිනැන්ඩර් රජු වයඹදිග ඉන්දියාවේ ශ්‍රේෂ්ඨතම යවන පාලකයා වශයෙන් සැළකිය හැකිය. ටිබෙට් ලේඛණවලත්, ක්ෂේමේන්ද්‍රගේ අවදාන කල්පලතාවේත් මිනැන්ඩර් හªන්වා ඇත්තේ මිලින්ද යනුවෙනි . මිනැන්ඩර් රජු තම සියල්කෝට් සෙල්ලිපියේත්, තම කාසිවලත් මිනේද්‍ර යන නම යොදා ඇත. මිනැන්ඩර් සියල්කෝට් ( සාකල-සාගල * නුවර කේන්ද්‍රකොට ගනිමින් පාලන කටයුතු මෙහෙය වූ බව ඉතිහාසගත තොරතුරු මඟින් අනාවරණය වේ. ඔහු ඇලෙක්සැන්ඩර් ජයග‍්‍රහණය කළාටත් වැඩියෙන් බොහෝ ජාතීන් නතුකරගත් බව ස්ට්‍රෝබෝ නම් ඉතිහාසඥයා පවසයි. 

    

         ඔහුගේ කාසි කාබුල් නුවර තෙක් බටහිරටද, මථුරා පුරය තෙක් නැෙඟනහිරටද, තවදුරටත් බුණ්ඩල්ඛණ්ඩය තෙක්ද පැතිරී ගොස් තිබී සොයාගන්නා ලදී.  තමා ජීවත් වූ කාලයේදී මිනැන්ඩර්ගේ කාසි බටහිර වෙරලේ බ්‍රෝච් වරායේ භාවිතාකළ බව ඡුැරසචකමි දෙ ෑරසඑයරස්බ ීැ් නම් ග‍්‍රන්ථයේ කතුවරයා සඳහන් කරයි.  ග‍්‍රීක වාර්තාවලට අනුව මිනැන්ඩර්ගේ රාජ්‍යය ගංඟා නදියේ සිට බැක්ටි‍්‍රයාවේ ඔක්සාස් නිම්නය දක්වාත්, හිමාලයේ සිට නර්මදා නදිය දක්වාත් ව්‍යාප්ත වී තිබිණ.       

        ඉන්දු ග‍්‍රීකයන් විදේශීය සම්භවයක් සහිත පිරිසක් වුවත් ඉන්දියාවේ ප‍්‍රදේශ පාලනය කිරීමේදී ඉන්දීය ජනතාවගේ අවනතබව ලබා ගැනීම සඳහා විවිධ උපක‍්‍රම භාවිතාකළ බව පෙනීයයි. එලෙස භාවිතාකළ එක් උපක‍්‍රමයක් වන්නේ ඉන්දීය දර්ශනයන්ගේ හා සංස්කෘතියේ ආභාෂය ලබාගනිමින් පාලන කටයුතු මෙහෙයවීමයි. මිලින්ද රජු එලෙස ඉන්දියාවේ ආගමක්වන බුද්ධාගම වැළඳගත් පුද්ගලයෙකු ලෙස හැඳින්විය හැක. සුප‍්‍රකට බෞද්ධ පාලි ග‍්‍රන්ථයක්වන මිලින්ද පඤ්හ හෙවත් මිලින්ද ප‍්‍රශ්නය නම් ග‍්‍රන්ථයේ මිනැන්ඩර් රජු හා නාගසේන තෙරුන් අතර ඇති වූ ආගමික වාදයක් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. එයට අනුව මිනැන්ඩර් රජු ඇලෙක්සැන්ඩි‍්‍රයාවේ කලසී නම් ග‍්‍රාමයේ ඉපදී ඇත. මිනැන්ඩර් රජු රටවැසියාගේ ගෞරවයට පාත‍්‍රවූ ධාර්මික පාලකයෙකු බවත් බුදු දහම වැළඳගැනීමෙන් පසු මහණ වී රහත්බවට පත්වූ බවත්, ඔහුගේ අභාවයෙන් පසුව භෂ්මාවශේෂ බෙදා ගැනීමට රජවරුන් අරගල කළ බවත් ග‍්‍රීක ලේඛක ප්ලූටාක් සඳහන්කර තිබේ.   

      අශෝකයන්ගේ යුගයෙන් පසු මෞර්ය රාජධානිය මෙන්ම බුද්ධාගමට තිබූ සැළකිල්ලද ක‍්‍රමයෙන් පිරිහී ගිය අතර මිනැන්ඩර් වැනි රජවරුන්ගේ අනුග‍්‍රහය මත බුද්ධාගම නැවත ඉස්මතු වීම තුලින් බෞද්ධ ජනතාවගේ සහයෝගය හා අවධානය ග‍්‍රීක පාලනය වෙත ලැබෙන්නට ඇත. තවද වෛෂ්ණව දෙවියා වූ වාසුදේවයනට හරසර සඳහා හෙලියෝඩෝරස් නම් ග‍්‍රීක තානාපතිවරයා විසින් කරවූ බේස්නගර් ටැඹ තුළින් පෙනී යන්නේ ග‍්‍රීකයන් සම්‍යක්මතික ලබ්ධිනට අනුග‍්‍රහය දැක්වූ  බවයි. 

   

     ඉන්දියානු සංස්කෘතිය පිළිබඳ කිසිත් නොදත් ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යයාට වඩා මිනැන්ඩර් වැනි ඉන්දු ග‍්‍රීකයන්ට ඉන්දියානු ප‍්‍රදේශ යටත් කර ගැනීමට හැකිවන්නට ඇත්තේ ඉන්දීය සංස්කෘතිය අනුගමනය කිරීමත් පශ්චාත් මෞර්ය අවධියේ පැවති දේශපාලන අරාජිකත්වයේ ප‍්‍රතිඵලය නිසාවෙන් බවත් පෙනීයයි.    

   

ඉන්දු ග‍්‍රීකයන්ගේ පරිහානිය

        මිනැන්ඩර්ගෙන් පසුව ඉනදියාවේ ග‍්‍රීක බලය දුර්වල වන අතර පසුව ග‍්‍රීකයන් සතු ප‍්‍රදේශ ශක පාලනයට යටත් වූ බව පෙනීයයි. මිනැන්ඩර්ගෙන් පසු ඔහුගේ පුත් පළමුවන ස්ට‍්‍රාටෝ බලයට පත්වූ අතර ඔහුගෙන් පසු දෙවන ස්ට‍්‍රාටෝ බලයට පත්විය. ඉන්පසුව අත්තියල්සිඩාස් නැමැත්තෙකු ඉන්දු ග‍්‍රීක ප‍්‍රදේශවල බලයට පත්වූ අතර ඔහුව පරාජය කරමින් යුක‍්‍රටයිඞීස් නැමැති බැක්ටි‍්‍රයානු රජෙකු බලය පැහැරගත් බවට තොරතුරුවලින් අනාවරණය වේ. ඉන්දු ග‍්‍රීකයන්ගේ අවසාන පාලකයා වූ හර්මයියෝස් නැමැත්තාගේ කාලයේදී නැගෙනහිරෙන් හා දකුණෙන් ශක හා පාර්තියන්වරුන්ගේ ආක‍්‍රමණ එල්ලවන අතර උතුරින් පළමු කැඞ්ෆයිසීස් නම් කුෂාණ රජු යටතේ ආක‍්‍රමණ එල්ලවන ලදි.

       මෙලෙස අභ්‍යයන්තර අරගල හේතුවෙන් දුර්වල වූ ඉන්දු ග‍්‍රීක ප‍්‍රාදේශ වලට විදේශ ආක‍්‍රමණ එල්ලවීමෙන් සමස්ත ඉන්දියාවෙන්ම ඉන්දු ග‍්‍රීක බලය පිරිහී යන ආකාරයක් දැකිය හැකිය.

 

සමාලෝචනය

    ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ ආක‍්‍රමණයත් සමඟ ඉන්දියාවේ වයඹදිග ප‍්‍රදේශවල ස්ථාවර වූ ග‍්‍රීකයන් ඉන්දියා අභ්‍යයන්තරයට ආක‍්‍රමණ එල්ල කරන්නට විය. නමුත් මගධය කේන්ද්‍රකොට ගත් මෞර්ය රාජධානියේ ශක්තිමත්භාවයත්, සාර්ථක විදේශ ප‍්‍රතිපත්තිත් හේතුවෙන් එම ඉන්දු ග‍්‍රීක බලපෑම් හොඳින් කළමනාකරණය කර ගැනීමට මුල්කාලීන මෞර්ය පාලකයන්ට හැකිවූ බව පෙනීයයි.

          නමුත් අශෝකගෙන් පසු මෞර්ය පරිපාලනයේ ඇතිවූ දුර්වලතා හේතුවෙන් මෞර්ය අධිරාජ්‍යය පිරිහීමට ලක්විය. මෙය ඉන්දියාව ආක‍්‍රමණය කිරීමට මාන බලමින් සිටි වයඹදිග ඉන්දු ග‍්‍රීකයන්ට සුදුසුම අවස්ථාව විය. ඒ අනුව ඔවුන් විවිධ ග‍්‍රීක රජවරුන් යටතේ ඉන්දීය අභ්‍යයන්තරයට ආක‍්‍රමණ මෙහෙයවා යටත්කර ගනිමින් පාලනය ගෙනගිය අතර එම ඉන්දු ග‍්‍රීක ආක‍්‍රමණයන්හි බලපෑම ශකවරුන්ගේ ආක‍්‍රමණ ඉන්දියාවට එල්ලවන තෙක්ම පැවතුණි.

     ඒ අනුව ඉහත දක්වන ලද කරුණුවලින් පෙනීයන්නේ ඉන්දු ග‍්‍රීක ආක‍්‍රමණයන් ඉන්දියාවට එල්ලවීම පශ්චාත් මෞර්ය අවධියේ පැවති දේශපාලන අරාජිකත්වයේ ප‍්‍රතිඵලයක් හේතුවෙන් සිදුවූ බවයි.

 

ආශ‍්‍රිත ග‍්‍රන්ථ නාමාවලිය.

 ඤාණවිමල නාහිමි බෙල්ලන, අශෝක ශිලා ලේඛන, සමයවර්ධන පොත්හල, 63, පූජ්‍ය හික්කඩුවේ ශ‍්‍රී සුමංගල නාහිමි මාවත (මාලිගාකන්ද පාර*,මරදාන පාර, කෙළඹ 10, 2000.

 තාපර් රොමිලා, ඉන්දියාවේ ඉතිහාසය, අධ්‍යාපන ප‍්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව, ඉසුරුපාය, බත්තරමුල්ල, 2009.

 බෂාම් ඒ.එල්., අසිරිමත් ඉන්දියාව, අධ්‍යාපන ප‍්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව, ඉසුරුපාය, බත්තරමුල්ල, 2012.

 මෙන්ඩිස් ජී.සී., අපේ උරුමය-1 (1505 දක්වා ලංකාව සහ ලෝක ඉතිහාසය*, සීමාසහිත ඇපොතිකරීස් සමාගම, කොළඹ, 1969 නොවැම්බර්.

 රණවීර සරත්, සංක්ෂිප්ත ඉන්දියා ඉතිහාසය,  වාසනා ප‍්‍රකාශකයෝ, දන්කොටුව. 2005.

 රොබින්සන් ඊ.සිරිල්, ග‍්‍රීසියේ ඉතිහාසය, අධ්‍යාපන ප‍්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව, ඉසුරුපාය, බත්තරමුල්ල, 2007.

 විලර් මෝටිමර්, ආදි ඉන්දියාව සහ පාකිස්ථානය, ප‍්‍රධාන සංස්කාරක: ආචාර්ය ග්ලීන් ඩැනියෙල්, අධ්‍යාපන ප‍්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව, ඉසුරුපාය, බත්තරමුල්ල, 2005.

 ශාස්ත‍්‍රී නීලකණ්ඨ, දකුණු ඉන්දියා ඉතිහාසය, අධ්‍යාපන ප‍්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව, ඉසුරුපාය, බත්තරමුල්ල, 2007.

 සිංහ නරේන්ද්‍ර ක‍්‍රිෂ්ණ සහ අනිල් චන්ද්‍ර බැනර්ජි, ඉන්දියා ඉතිහාසය-1 කාණ්ඩය, අධ්‍යාපන ප‍්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව, ඉසුරුපාය, බත්තරමුල්ල, 2007.

 ඉන්දියාවේ ඉතිහාසය, අධ්‍යාපන ප‍්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව, ඉසුරුපාය, බත්තරමුල්ල, 2007.

 The Cambridge History of India. Vol I – Second Indian Reprint, 1962

 The Greeks, National Geographic Magazine, National Geographic Society, Washington, DC, December 1999.

චීනයේ නව ශිලා යුගයේ සංස්කෘතීන්හි දක්නට ලැබෙන ප‍්‍රධාන අංග ලක්ෂණ.

   

   චීනය ප‍්‍රධාන වශයෙන් ජලාශි‍්‍රතවන්නේ සිකියෑං, යැංසි සහ හොවැංහෝ (කහ ගඟ* යන ගංඟා තුනෙනි. මේ සියලූම ගංඟා බටහිර දෙස සිට නැගෙනහිර දෙසට ගලා ගොස් පැසිපික් මුහුදට එකතු වේ. චීනයේ පැරණි ශිස්ටාචාරවල ආරම්භය සිදුවූයේ හොවැංහෝ ගංඟාවේ මිටියාවතේය. ටිබෙට් කªවැටියෙන් ආරම්භවී සැතපුම් 3000කට ආසන්න දුර ප‍්‍රමාණයක් ගලායන හොවැංහෝ ගඟ දෙපස ගොවිතැන් කටයුතුවලට සුදුසු පස් තට්ටු පුළුල් ලෙස තැන්පත්වී ඇත. කහ ගඟ වශයෙන්ද හªන්වනු ලබන හොවැංහෝ ගඟ මිනිස් ජීවිත හා දේපළවලට මහත් හානි පමුණුවමින් කිහිපවරක්ම එහි ගමන්මග වෙනස්කර ඇති බැවින් එය  ර්‍ණචීනයේ ශෝකය” වශයෙන්ද හªන්වනු ලැබේ. 

     චීනයට ඇති ස්වාභාවික බාධක නිසා බොහෝ කලක් යන තෙක්ම පැරණි චීනය හා එහි වැසියෝ බාහර ලෝකය සමඟ සම්බන්ධතා නොපැවැත්වීය. ඒනිසා ඔවුන් තමන්ටම සුවිශේෂ වූ ශිෂ්ටාචාරයක් ගොඩනගාගැනීමට සමත්විය. පීකිං මානවයාගේ නටබුුන් වලින් සනාථවන ආකාරයට පූර්ව පාෂාණ යුගයේ සිට චීනයේ මිනිසුන් වාසයකළ බවට සාක්ෂි ලැබේ. චීන ජාතිකයන් ප‍්‍රධාන වශයෙන් මොන්ගොලොයිඞ් ජනවර්ගයට අයත්වේ. 

       චීන ශිෂ්ටාචාරයේ වඩාත් වැදගත් තොරතුරු ලැබෙන්නේ නව ශිලා යුගයේදීය. එනම් ක‍්‍රි.පූ.7000න් පසු යුගයයි. 

     පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් සොයාගන්නා ලද සාධක හා මෙකල ජනකතා අතර සම්බන්ධතාවක් තිබෙන බව පෙනීයයි. එම ජනකතා වලට අනුව  ර්‍ණජී”(න්‍ස* හා  ර්‍ණජියැන්ග්”(න්‍ස්බට* නම් සුප‍්‍රසිද්ධ ගෝත‍්‍ර දෙකක් කහ ගං මිටියාවතේ වාසය කරමින් තිබී ඇති අතර පසුව මෙම ගෝත‍්‍ර දෙක එකට එකතු වී සන්ධානයක් ඇතිකරගෙන තිබේ. මෙම  ර්‍ණජී” (න්‍ස* ගෝත‍්‍රයේ ප‍්‍රධානියා  ර්‍ණ්‍යම්බට-ඔස” හෙවත්  ර්‍ණකහ අධිරාජ්‍යයා” වූ අතර  ර්‍ණජියැන්ග්”(න්‍ස්බට* ගෝත‍්‍රයේ ප‍්‍රධානියා වී ඇත්තේ  ර්‍ණශ්බට-ඔස”  නම් පුද්ගලයාය. මුල් යුගයේදී එම ගෝත‍්‍ර  ර්‍ණඋැස” ගංඟාව ආශ‍්‍රිත මිටියාවතේ වාසය කරමින් සිට ඇති අතර පසුව චීනයේ විවිධ ප‍්‍රදේශවලට පැතිර ගොස් තිබේ. චීන ජනකතා වලට අනුව  ර්‍ණජී”(න්‍ස* ගෝත‍්‍රයේ ප‍්‍රධානියා වූ  ර්‍ණ්‍යම්බට-ඔස”  යුද්ධ කිරීමට මෙන්ම නව නිෂ්පාදන කිරීමටද දක්ෂයෙකු ලෙස ප‍්‍රසිද්ධ වී තිබේ.

     චීනයේ නව ශිලා යුගය  ර්‍ණශ්බට ීය්ද” හා  ර්‍ණඛමබට ීය්බ” යන ප‍්‍රධාන සංස්කෘතීන් දෙකට අමතරව තවත් අනු සංස්කෘතීන් කීපයකින් යුක්ත වේ.

           ර්‍ණශ්බට ීය්ද” සංස්කෘතිය ප‍්‍රධාන වශයෙන්ම කහ ගංඟාවේ මධ්‍ය ප‍්‍රදේශය ආශ‍්‍රිතව තිබෙන  ර්‍ණහොනාන්”(්‍යදබ්බ* හා  ර්‍ණදකුණු ෂැංසි”(ීය්බිස* ප‍්‍රාදේශ කේන්ද්‍රකොට ගනිමින් ව්‍යාප්තව තිබී ඇත. මේ පිළිබඳ මුල්ම සාධක සොයාගන්නා ලද්දේ  ර්‍ණහොනාන්” පළාතේ  ර්‍ණශ්බට ීය්ද” ගමෙන්ය. එබැවින් මෙය  ර්‍ණශ්බට ීය්ද” සංස්කෘතිය ලෙසද හªන්වනු ලැබේ. මෙය දළ වශයෙන් ක‍්‍රි.පූ.5000-ක‍්‍රි.පූ.3000 දක්වා කාල පරාසයකට අයත්යැයි විශ්වාස කෙරේ. ජනප‍්‍රවාදවලට අනුව කහ අධිරාජ්‍යයාගෙන් පැවත එන්නන් මෙම ප‍්‍රදේශයේ විසූ බවට විශ්වාස කෙරේ.

         ර්‍ණජෝන් ඇන්ඩර්සන්” නම් ස්විස් ජාතික පුරාවිද්‍යාඥයා විසින් කළ කැණීම්වල ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස 1921දී ප‍්‍රථම වරට මෙය සොයාගන්නා ලදී. මුල් කැණීම්වල ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස සත්ව ඇටකටුවලින් කළ ආයුධ හා විවිධ වර්ගයේ මැටි බªන් සොයාගන්නට හැකිවී  ඇත. ඒ අතරින් ගල් භාවිතාකර නිර්මාණය කළ පිහි, පොරෝ, කෙටීමට භාවිතාකරන උපකරණ, ඇªම් විවීමට භාවිතා කරන්නට ඇතැයි සිතන ගල් උපකරණ හා ඇටකටුවලින් නිර්මාණය කරනලද ඉඳිකටු වැනි උපකරණ සොයාගැනීම ඉන් ප‍්‍රධාන වේ. වර්තමානය වනවිට මෙම සංස්කෘතියට අදාලව 1000කට අධික ස්ථානවලින් සාධක සොයාගැනීමට හැකිවී ඇත. 

      මෙම සංස්කෘතියට අදාලව සොයාගන්නා ලද මැටි බªන් මෙහි විශේෂ අංග ලක්ෂණ විදහාපාන සාධකයක් ලෙස දැක්විය හැකිය. ඒ අතරින් ආහාර ගැනීමට හා පිසීමට භාවිතාකරන උපකරණයැයි සැකකරන මැටි බªන් සොයාගෙන ඇත. මේවා බොහෝමයක් විවිධ චිත‍්‍ර හා රටාවලින් සමන්විත වර්ණාලේපිත මැටි බªන්ය. එමනිසා මෙය  ර්‍ණවර්ණාලේපිත මැටි බªන් සංස්කෘතිය” (ඡු්සබඑැා ඡුදඑඑැරහ ක්‍මකඑමරු* ලෙසද හªන්වනු ලැබේ. 

මෙම වර්ණාලේපිත මැටි බªන්වල චිත‍්‍රණය කරඇති රූප අතර මානව රූප, මාළු, මාළු දැල් ආදීන්හි රූප දැකිය හැකිය. තවද මෙම මැටි බªන්වල පිටත රතු පැහැයෙන් යුක්තවන අතර ඇතුලත හොඳින් ඔප දමා ඇත. මෙම චිත‍්‍ර ඇතුලත් මැටි බªන් වලින්  ර්‍ණශ්බට ීය්ද” සංස්කෘතියට අයත් ජනතාවගේ ජීවන තත්වයන් පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැක.

         මෙම සංස්කෘතියට අයත් ජනතාවගේ ප‍්‍රධාන ජීවනෝපාය වී ඇත්තේ කෘෂිකර්මාන්තයයි.  ර්‍ණීය්බංස”  පළාතේ  ර්‍ණඞසහසබ” ගමෙන් සොයාගත් නටබුන් මඟින් ග‍්‍රාමීය සංස්කෘතියක අංග ලක්ෂණ නිරූපනය වේ. කැණීම් මඟින් කුඩා කාමර රැුසක නටඹුන් සොයා ගැනීමට හැකි වී ඇත.  ර්‍ණීය්බංස”  පළාතේ  ර්‍ණඡු්බ ඡුද” :ඊ්බ ඡුද* ගමෙන් සොයාගන්නා ලද පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ඉතාමත් වැදගත්වේ. වර්ගකිලෝමීටර් 50000 ප‍්‍රදේශයක පැතිර ඇති මෙහි, වාසස්ථාන තිබූ ප‍්‍රාදේශ වෙනමත්, මැටි බදුන් නිෂ්පාදනය කළ ප‍්‍රදේශ වෙනමත්, සොහොන් ප‍්‍රදේශ වෙනමත් ආදී වශයෙන් සංවිධානාත්මකව නිර්මාණය කර ඇත. 

      මෙම ගමේ 1954-1957 දක්වා කරනලද කැණීම් වලදී  ර්‍ණශ්බට ීය්ද” සංස්කෘතියට අයත් ගල් ආයුධ (ගල් පොරවක්*, ඇටකටුවලින් කළ නඟුල්, මැටිබදුන් නිෂ්පාදනය කරන පෝරණු 6ක්, වැඩිමහල්ලන්ගේ සොහොන් 174ක් හා ළමුන්ගේ සොහොන් 73ක් ආදී වශයෙන් සාධක සොයාගෙන ඇත. මෙම ගම්වාසීන් තම ප‍්‍රධාන ජීවනෝපාය ලෙස කෘෂිකර්මාන්තයේ නිරත වී ඇති අතර තම වගාවන් සඳහා විවිධ ධාන්‍ය වර්ගද භාවිතාකර ඇත. ධාන්‍ය තැන්පත් කිරීම සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇතැයි විශ්වාසකළ හැකි විශාල භාජනයක් සොයාගැනීමට හැකිවීම තුළින් පෙනීයන්නේ මෙහි ගම්වාසීන් තම වැඩි අවධානය කෘෂිකර්මාන්තය වෙත යොමුකරන්නට ඇති බවයි. 

       ඌරන්ගේ, අශ්වයන්ගේ, හරකුන්ගේ, බල්ලන්ගේ හා කුකුළන්ගේ වැනි සතුන්ගේ අස්ථි හමුවීම තුළින් පෙනීයන්නේ මෙම සංස්කෘතියට අයත් ගම්වාසීන් කෘෂිකර්මාන්තයට අමතරව සත්ව පාලනයද කරඇති බවයි. තවද  ර්‍ණඞසහසබ” ගමේ කරනලද කැණීම් වලදී හමු වූ මැටිදීසි අධ්‍යයනය කිරීම තුළින් මෙහි මැටිබªන් කර්මාන්තයද පැවති බවට නිගමනය කළහැකිය. සිදුකරන ලද කැණීම් වලදී ගබඩාවක් වැනි ස්ථානයක තිබී ඇªම් විවීමට භාවිතා කරන්නට ඇතැයි විශ්වාස කළහැකි ඇටකටු වලින් සකස්කළ ඉඳිකටු හා විදුම් උපකරණ විශාල වශයෙන් හමුවීම තුළින් පෙනීයන්නේ ඇªම් මැසීමේ කර්මාන්තයද වැදගත් තලයක තිබූ බවයි.  

       මීට අමතරව ගල්වලින් සාදන ලද දුනු ඊතල සම්බන්ධ සාදක හමුවීම තුළින්  දඩයමද, මැටි භාණ්ඩවල ඇති රූප අතර මසුන් හා දැල් දක්නට ලැබීමෙන්  මසුන් ඇල්ලීමද යම් තරමකින් තිබෙන්නට ඇති බවටද පෙනීයයි.

      මෙම සංස්කෘතිය පැවති ප‍්‍රදේශ අතර භාණ්ඩ හුවමාරු කිරීම මඟින් වෙළඳ සබඳතා පවත්වන්නට ඇති බවටද අනුමාන කළහැකිය. මෙම ප‍්‍රදේශයේ සුලබව දක්නට නොමැති  ර්‍ණජේට්” පාෂාණයෙන් කළ දීසි වැනි භාජනද, සිප්පිකටුද හමුවීම තුළින් අනුමාන කළ හැකිවන්නේ මේවා  ර්‍ණඨ්බිම” පළාතෙන් ගෙනෙන්නට ඇති බවයි. 

     ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය පිළිබඳ අධ්‍යයනයේදී 2005 වර්ෂයේදී  ර්‍ණීය්බංස” දී කරණලද කැණීමක ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස  ර්‍ණශ්බට ීය්ද” සංස්කෘතියේ මධ්‍ය හෝ අවසාන කාලය නියෝජනය කරන්නට ඇතැයි අනුමානකළ හැකි විශාල නිවසක් සොයාගෙන ඇත. මෙය  ර්‍ණඊසබ” නිවස ලෙසද හªන්වනු ලැබේ. මෙහි ඇති අනෙකුත් නිවාසද කුඩා ප‍්‍රමාණයේ සිට තරමක් විශාල ප‍්‍රමාණයන් දක්වා ඉදිකර තිබෙන්නට ඇතිබව කැණීම් මඟින් පෙනී යයි. මුල්කාලීනව නිර්මාණය කරනලද නිවාස රවුම් ආකාරයකින් යුක්තවන අතර චතුරස‍්‍රාකාර නිවාසද පසුකාලීනව නිර්මාණය කරතිබේ. එම ඉදිකිරීම් අතර යම්යම් ගම්වල නිවාස අතර සමානාත්මතාවයක් තිබීමෙන් පෙනීයන්නේ එම ප‍්‍රදේශ අතර මනා සම්බන්ධීකරණයක් තිබූ බවයි. මේවායේ තාක්ෂණය පිළිබඳව විමසීමේදී පෙනීයන්නේ මෙම ගෙවල්වල බිත්ති මැටි භාවිතාකර නිර්මාණය කර ඇතිබවත් බිත්තිවල මැදට තෘණ වර්ග මිශ‍්‍රකර ඇති බවත්ය. එසේම නිවාස අවට රැුදෙන ජලය බැසයාමට හොඳ කාණු පද්ධතියක්ද සකස්කර තිබී ඇත. මෙම ඉදිකිරීම් සම්බන්ධයෙන් ඇති හොඳම නිදසුන වන්නේ දකුණූ  ර්‍ණීය්බංස”  පළතේ ඇති  ර්‍ණඡු්බ ඡුද” ගමේ නිවාසයි. 

       මෙහි සමාජතත්වය පිළිබඳ විමසීමේදී පෙනීයන්නේ මාතෘ මූලික අවධියේ උච්ඡුතම හා පරිහානියත් පීතෘ මූලික සමාජයේ ආරම්භයත් මෙම සංස්කෘතියේදී සිදුවූ බවයි. 

      ර්‍ණඛමබට ීය්බ” සංස්කෘතියද කහ ගෙඟ් මධ්‍ය ප‍්‍රදේශයේ සිට පහළ ප‍්‍රදේශය දක්වා ඇති  ර්‍ණීය්බ ඔයමබටල ්‍යැබ්බල ීය්්බංස” හා  ර්‍ණීය්බංස”  යන පළාත්වල පැතිර ගිය නවශිලා යුගයේ පසුකාලයට අයත් සංස්කෘතියක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. ක‍්‍රි.පූ.3000-2000 අතර කාලයට අයත්යැයි සැළකිය හැකි මෙම සංස්කෘතියේ සාධක 1928දී  ර්‍ණීය්බ ඔයමබට” පළාතේ  ර්‍ණන්‍සබ්බ” අගනගරයේ  ර්‍ණඛමබට ීය්බ”  නැමැති ප‍්‍රදේශයෙන් සොයාගන්නා ලදී. එබැවින් මෙය  ර්‍ණඛමබට ීය්බ” සංස්කෘතිය ලෙසද හªන්වනු ලැබේ.

      මෙම සංස්කෘතියේ ඇති විශේෂතම ලක්ෂණයක් වන්නේ සකපෝරුව භාවිතයෙන් ඉතා ඉහල තත්වයේ මැටිබදුන් නිෂ්පාදනය කොට තිබීමයි. මෙම මැටි බදුන් කලූ පැහැයෙන් යුක්තවීම හේතුවෙන් මෙම සංස්කෘතිය  ර්‍ණඊක්ජන ඡුදඑඑැරහ ක්‍මකඑමරු” ලෙසද හªන්වනු ලැබේ. මේ අවධියට අයත් නගර හා නගරප‍්‍රාකාරද සොයාගෙන ඇත.

      ඉහත දැක්වූ  ර්‍ණශ්බට ීය්ද” සහ  ර්‍ණඛමබට ීය්බ” යන ප‍්‍රධාන සංස්කෘතීන් දෙකට අමතරව චීනයේ නව ශිලා යුගයට අයත් අනුසංසකෘතීන්ද දැකිය හැකිය. 1951දී සොයාගන්නා ලද ක‍්‍රි.පූ.4500 සිට ක‍්‍රි.පූ.2300 දක්වා තිබෙන්නට ඇතැයි අනුමාන කෙරෙන  ර්‍ණක්‍යසබට-ඛසැබ-ණ්බට”  සංස්කෘතිය චීනයේ නව ශිලා යුගය දක්වන තවත් එවැනි සංස්කෘතියකි. මෙය  ර්‍ණක්‍ය්බටඑමබට” පළාතේ මධ්‍යයේ සිට  ර්‍ණන්‍ස්බටිම”  පළාතේ දකුණු ප‍්‍රදේශයේද, උතුරේ සමහර ප‍්‍රදේශවලත් හා  ර්‍ණයංස” නදිය කේන්ද්‍රකොට ගත් ප‍්‍රදේශවලත් ව්‍යාප්තව තිබී ඇත. 

     මෙම සංස්කෘතියට අයත් මැටිබªන් විශාල ප‍්‍රමාණයක් දක්නට නොලැබෙන අතර ඒවා රළුව නිර්මාණය කර ඇත. රතුපාටට හුරු මෙම මැටි බªන් ආහාර අනුභවයට යොදාගන්නට ඇති බවට අනුමානකළ හැකිය. කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා භාවිතාකරන නඟුල්, සවල් හා ගල් පොරෝ වැනි ආයුධ හමුවී ඇති අතර සතුන්ගේ ඇටකටු වලින් සාදනලද මසුන් ඇල්ලීමට හා සතුන් දඩයම් කිරීමට තැනු උපකරණද හමුවී ඇත. පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ විශ්වාසයට අනුව මෙහි ගල් ආයුධයන්හි දියුණුවක් දැකිය හැකිය. 

     මෙම සංස්කෘතියේ ජනතාව අතර විවිධ විශ්වාස තිබු බව මිනීවැළලීමේදී අනුගමනය කරන ලද විවිධ සිරිත් විරිත් අධ්‍යනයෙන් පෙනී යයි. මෙයට අයත් සොහොන් මැටියෙන් පිළිස්සූ ගලින් නිමවා ඇති අතර රතු පාටින් වර්ණගන්වා ඇත. මෙහි සමාජයද මාතෘ මූලික සමාජයේ සිට පීතෘ මූලික සමාජය දක්වා පරිවර්තනය වූ සමාජ ක‍්‍රමයකි. 

     1955-1957 අතර කාලයේදී අනාවරණය කරගන්නා ලද ක‍්‍රි.පූ.2550- ක‍්‍රි.පූ.2195 අතර කාලයට අයත්යැයි විශ්වාස කරන  ර්‍ණූමවැ්කසබට” :ක්‍යසවැ්කසබට* සංස්කෘතිය  ර්‍ණ්‍යමඉැස” පළාතේ හා  ර්‍ණ්‍යමබ්බල ීසජයම්බල ්‍යැබ්බ” යන ප‍්‍රදේශවල පැතිර තිබී ඇත. මෙහි මැටි බදුන්ද අළු, කහ, රතු යන විවිධ වර්ණයන් සහිතව සකපෝරු භාවිතා කරමින් නිර්මාණය කර ඇත. මෙහිද පොරෝ, කැපුම් කටු, ගල් සිදුරුකරන උපකරණ සොයාගෙන ඇත. 

         ර්‍ණඛස්බට‘යම” :ලියං චූ* සංස්කෘතිය 1936දී  ර්‍ණ’යැව්බට”  පළාතෙන් සොයාගන්නා ලද අතර මීට වසර 5300කට ප‍්‍රථම ආරම්භවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. 1959දී මෙයට  ර්‍ණඛස්බට‘යම”  යන නම භාවිතා කරනලද අතර මෙහි සොහොන් තුළින්  ර්‍ණෙඡ්ට්” පාෂාණයෙන් කළ උපකරණ සොයාගෙන ඇත.

       ර්‍ණෘ්ඇබනදම” සංස්කෘතියට අයත් නටබුන්  ර්‍ණීය්බාදබට” පළාතෙන් සොයාගන්නා ලදී. මෙය මීට අවුරුදු 6300කට ප‍්‍රථමයෙන් ආරම්භ වී අවුරුදු 2000 පමණ කාල පරිච්ෙඡ්දයක් කහ ගඟ ආශ‍්‍රිතව පවතින්නට ඇති බව විශ්වාස කෙරේ. මෙහි මිනී භූමදානය කළ බවට තොරතුරු ලැබේ.

     ර්‍ණඵ්වසහ්ද” සංස්කෘතියට අයත් සාධක  ර්‍ණඨ්බිම” පළාතෙන් 1923දී සොයාගන්නා ලදී. තවද  ර්‍ණ්‍යදමකස” සංස්කෘතියට අයත් සාධක  ර්‍ණීය්බඑදමබට” පළාතෙන් සොයාගෙන ඇති අතර ඒවා මීට අවුරුදු 8500-7500 පෙර යුගයට අයත්යැයි විශ්වාස කෙරේ. මීට අයත් මැටි හා ගල් උපකරණ සොයාගෙන ඇති අතර නිවාස හා සොහොන් සම්බන්ධ සාධකද සොයාගෙන ඇත.

       ර්‍ණ්‍යදබටිය්බ” සංස්කෘතියට අයත් සාධක 1921දී  ර්‍ණෂබබැර ඵදබටදකස්” ප‍්‍රදේශයෙන් සොයාගන්නා ලද අතර 1954දී  ර්‍ණ්‍යදබටිය්බ” යන නමින් මෙම සංස්කෘතිය හªන්වන ලදී. මධ්‍ය ශිලා යුගයට අයත් ආයුධ මෙම සංස්කෘතිය තුළින් සොයාගෙන ඇත.

     මෙලෙසින් චීනයේ නව ශිලා යුගයට අයත්  ර්‍ණශ්බට ීය්දල ඛමබට ීය්බල  ක්‍යසබට-ඛසැබ-ණ්බටල ූමවැ්කසබට :ක්‍යසවැ්කසබට*ල ඛස්බට‘යම” හා  ර්‍ණෘ්ඇබනදම” හා තවත් එවැනි සංස්කෘතීන්හි දක්නට ලැබෙන ප‍්‍රධාන අංග ලක්ෂණ මෙලෙසින් පැහැදිලි කළ හැකිය.

මිසර සභ්‍යයත්ව වාසීන්ගේ ආගමික සංකල්ප අතර මරණින් මතු ආත්මය පිළිබඳ වූ විශ්වාසයට හිමිවන වැදගත්කම

 

     ඊජිප්තු වැසියන් දෙවිවරු සිය ගණනක් ඇදහූ බහු දේව ආගමිකයන් විය. ඔවුන්ගේ ශිෂ්ටාචාරයේ මුල් අවධියේ ඔවුන් ස්වභාවධර්මයේ බලවේග වලට වන්දනාමාන කළහ. කෙසේවුවද කල්යෑමේදී සෑම ලොකු කුඩා නගරයකම පාහේ එම නගරයට සුවිශේෂී වූ දෙවිකෙනෙකු සිටින්නට විය. මෙම සෑම දෙවියෙක්ම සතු වූයේ මනුෂ්‍යය හා සත්ව අංගයන්ය. මෙම දෙවිවරුන් අතරින් විශේෂ දෙවිවරුන් කිහිපදෙනෙක් මිසරවාසීන් අදහනු ලැබීය. මිසරවාසීන් ඔවුන් ඇදහූ දෙවිවරුන්ට ගෞරව පිණිස අලංකාර සිද්ධස්ථානද ඉදිකරන ලදී. එම සිද්ධස්ථානවල යාතිකා හා උත්සව මෙහෙයවනු ලැබූවේ පූජකවරු විසිනි. දිනකට තුන්වරක් දේව පූජා පවත්වන ලද අතර ආහාර වර්ග, පැන්, මල් හා සුවඳ ද්‍රව්‍ය එම පූජාවට අයත්ය. 

     දෙවියන් අතර නායකයා වූ ආමන් රේ” හෙවත් සූර්ය දිව්‍යරාජයා (“රා” දෙවියා මේ අතර ප‍්‍රධාන විය.) අනෙක් දෙවිවරු ඔහුගේ දේව මණ්ඩලයේ වැඩවෙසෙන බව විශ්වාස කළහ. එම  ආමන් “රේ” දෙවියා මිසරයේ ප‍්‍රධාන දෙවිවරුන් නවදෙනෙකුගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක නායකයා විය. රටේ පාලකයන්ද දේවත්වයේලා සැළකීමට මිසර වැසියන්ගගේ පුරුද්ද විය. රජවරුන්  “රා” දෙවියන්ගේ පුතුන් ලෙස සැළකූහ.

      පැරණි මිසර වැසියන්ගේ ආගමේ පැවති ප‍්‍රධාන ලක්ෂණයක් වශයෙන් දැකිය හැක්කේ මරණින් මතු ආත්මය පිළිබඳ වූ විශ්වාසයවන සදාකාලික පැවැත්මක් ඇති බවයි. මියයාමට ආසන්න මිනිසුන්ගේ ආත්මය දෙවියන් ඉදිරියට යන බවත් එහිදී අසනු ලබන ප‍්‍රශ්න වලට පිළිතුරු දීමට සිදුවන බවත් විශ්වාස කෙරුණු අතර එම ප‍්‍රශ්නවලට පිළිතුරු දීමට අවශ්‍යය දැනුම වර්ධනය කිරීම සඳහා  “මළවුන්ගේ පොත” නැමැති කෘතියක්ද සකස්කොට තිබී ඇත. කිසියම් පුද්ගලයෙකුට මෙම පරීක්ෂණයෙන් සාර්ථකව සමත් වීමට නොහැකි වුවහොත් ඔහු අපාගතවන බව විශ්වාසය විය.

      එමනිසා මිසර වැසියන් මරණින් පසුව ඇතිවන ජීවිතය පිළිබඳව අවධානය යොමු කළහ. මරණය ජීවිතය අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීමේ සම්බන්ධතාවක් ලෙස මිසර වැසියන් විශ්වාස කළහ. එබැවින් ඔවුහු මෘතදේහය වැදගත් වස්තුවක් ලෙස සිතූහ. එසේම ඒවා නරක් නොවී කල්තබා ගැනීමට උත්සාහ කළහ. මෘතදේහ සොහොන්වල තැන්පත්කර එම සොහොන් සිතුවම් හා ලිපි මඟින් අලංකාර කළ අතර මියගිය තැනැත්තාට පරලොවේදී ප‍්‍රයෝජනය සඳහා ඔවුන් කැමති වස්තු ඒවායේ තැන්පත් කළේය. විශේෂයෙන් රජවරුන් හා ධනවත් අය අතර මේ සිරිත පැවතිණ.

       මරණින් පසු ජීවිතයක් විශ්වාස කළ පාරාවෝවරු සිය මෘතදේහ සුරක්ෂිතව තැන්පත් කිරීමට විශාල ස්මාරක ඉදිකළහ. විශේෂ ක‍්‍රමවේදයකට බෙහෙත් ගල්වා වසර දහස් ගණනක් පවතින ලෙස මෙම මෘතදේහයන් සකස්කර පිරමීඩ ලෙසින් හªන්වන ස්මාරක තුළ තැන්පත්කරන ලදී. මෘතදේහ විනාශ වුවහොත් ආත්මයද විනාශ වෙතැයි ඔවුන් විශ්වාස කළ බැවින් මෙසේ මෘතදේහයේ බෙහෙත් ගල්වා කල්පවතින ලෙස තබාගැනීමට හැකිවන ආකාරයෙන් සකස් කරන්නට ඇතිබව අනුමාන කළ හැකිය. 

      මරණයට හා පුනුරුප්පත්තියට අධිපති ඔසිරිස්(Osiris) නම් දෙවි කෙනෙක්ද මිසර වාසීන්ගේ වන්දනාමානයට ලක්වී ඇත. නයිල් ඟගේ ජලය, පොළවේ සම්පත් හා ඉරහඳ යන මේවා එක්වන්නට සලසන ඔසිරිස්,  ස්වභාවධර්මයාගේ උත්පාදක බලවේගයන්ගෙත්, ජීවිතයේ විශිෂ්ඨ භාවයේත් මහා සංකේත ලෙස සැළකේ”.

       මිනිසාට ආත්ම දෙකක් ඇතිබව මිසර වාසීන් විශ්වාස කළහ. එනම්  ර්‍ණබ” සහ  ර්‍ණක” විය.  ර්‍ණබ” යන්නෙන් නිරූපණය කළේ යටි රැුවුල සහිත මිනිස් හිසකින් යුත් කුඩා පක්ෂියෙකි.  ර්‍ණක” යන්න දැක්වූයේ වැලමිට ළඟින් නැමුණු මිනිස් දෑතකිනි. ඇතැම් තැනක යටි රැුවුල ඇති කුඩා මිනිස් රුවක්ද ඊට එකතුකොට ඉහත කී දෑත එම මිනිස් රුවට පැළඳ වූ කිරුළක් ලෙස දක්වයි. මෙම ආත්ම දෙක මරණින් පසුව පවත්වා ගෙන යාමටනම් මළ තැනැත්තාගේ මළසිරුර එසේම රැුකගත යුතු විය. ඒ නිසා මළමිනී එම්බාම් කොට දිගටම රැුකගැනීමට මෙන්ම ඒවා තැන්පත් කිරීමට විශාල ශ‍්‍රමයක් හා ධනයක් වැයකරමින් මිසර වාසීන් දැවැන්ත පිරමිඩ ඉදිකළේත් මේ නිසාය. පිරමීඩයක් තුළට පිවිසෙන කෙනෙකුට පාරාවන්ගේ හා ප‍්‍රභූ පන්තියේ පමණක් නොව සකල මිසර ජනතාවගේම ජීවන රටාවේ හරස්කඩක් දැකීමට හැකිවේ. පරලොව පරිහරණය හා පරිභෝජනය සඳහා තැන්පත් කෙරුණු භාණ්ඩ හා ආහාරපාන ආදී ද්‍රව්‍යයමය වශයෙන් පමණක් නොව ඔවුන්ගේ දිවිපෙවත කැටපත්වන මූර්ති, කැටයම් හා චිත‍්‍ර වශයෙන් නිරූපිත අවස්ථාද එහි දැකිය හැකිය.  

    ආත්මයත් ශරීරයත් දෙකක් වශයෙන් සළකන ලද අතර ආත්මය අමරණීය දෙයක් ලෙස සළකන ලදී. මියගිය පාරාවරුන් පමණක් නොව යහපත් ක‍්‍රියාවන්හි යෙදුණු සියලූදෙනාට අමරණීය තත්වයන් හිමිවන බව අධිරාජ්‍යය අවධියේදි ප‍්‍රචලිතව පැවති විශ්වාසයක් විය. එම ආත්මය මියගිය ශරීරය තුළට යලිත් එක්වන බවට පිළිගැනීමක්ද පැවතුණි. එබැවින් මෘතදේහය නරක් නොවී කල්තබා ගැනීම අත්‍යාවශ්‍යය විය. මධ්‍ය රාජධානි යුගයේ ඇතිවූ සමාජමය වෙනස්කම් නිසා දෘෂ්ටිවාදයද වෙනස්වී ගිය බැවින් භෞතිකවාදයට වඩා මානවීයවාදයට වැඩි අවධානයක් යොමුකරන ලදී. මේ හේතුව නිසා සාමාන්‍ය ජනයාටද දෙවියන්ට මෙන්ම මරණින් මතු ජීවත්වීමට හැකි බවට විශ්වාසයක් ගොඩනැගුණි.

      ඔවුන්ගේ විශ්වාසය අනුව යමෙක් මියගිය පසුව ඔහුගේ භූත ආත්මය පාතාල ලොවට ගමන් කරයි. ඒ යන ගමන ඉතාමත් දුෂ්කර එකකි. ගමන්කරන අතරතුරදී නොයෙක් දුෂ්කරතා වලට මුහුණදීමටද සිදුවේ. උපද්‍රව සහිත මාර්ගද හමුවේ. සමහර තැන්වල දොරටු සවිකර තිබෙන අතර ඒවා අසල මුරකරුවෙක්ද සිටී. දිය පාරවල්ද හමුවන අතර ඒවායෙන් එගොඩ කිරීමට තොටියන්ද සිටී. එහෙත් එහිදී පිහිට ලබාගත හැක්කේ ඔවුන්ගේ නම් දැනගත් අයට පමණි. එම බාධක ජයගෙන යන අතර දරුණු යක්ෂයන්ටද, අªරේ සැඟව සිටින භයානක සතුන්ටද මුහුණ දීමට සිදුවේ. ඔවුන්ගේ නම දැනසිටි අයට එම බාධක මර්ධනය කරගෙන ඉදිරියට යාමට හැකියාව ලැබේ. එසේ ගියකළ ඔවුන්ට මළවුන්ට අධිපති  ර්‍ණඔසිරිස්” දෙවියාගේ රාජධානියට ළඟාවිය හැකිය. එහිදී එම දෙවියා වෙත ගොස් ඔහුගෙන් තීරණයක් ගතයුතු වෙයි. මෙහිදී මළගිය තැනැත්තා විනිශ්චයකරුවන් හතළිස්දෙනෙකු ඉදිරියට පැමිණිය යුතුය. එම දෙවිවරු ඔහු මෙලොවදී කරනලද යහපත් වැඩ ගැන විමසති. 

       අනතුරුව  ර්‍ණඔසිරිස්” දෙවියා හමුවේ ඔහුගේ හදවත තරාදියක තබා කිරා බලනු ලැබේ. මෙසේ සිදුකරනු ලබන්නේ  ර්‍ණඅනූබීස්” නැමැති හිවල් දෙවියා විසිනි. මෙම අනුබීස් නැමැති දෙවියා පාරාවෝ රජවරුන්ගේ සොහොන් ආරකෂා කරන්නෙකු වශයෙන් මුලින් ප‍්‍රකටව සිට ඇත. මෘතදේහ එම්බාම්කරන ස්ථානද ආරක්ෂා කළේ ඔහුය. යන්ත‍්‍ර මන්ත‍්‍ර චාරිත‍්‍ර වලදී අනුබීස් විශාල වැඩකොටසක් ඉටු කළේය.

      ඔවුන්ගේ හදවත කිරා බැලීමේදී එක තැටියක හදවත තබන අතර අනෙක් තැටියේ තබන්නේ කුරුළු පිහාටුවකි. එය සත්‍ය නියෝජනය කරන්නකි. මළගිය තැනැත්තා බොරුකියා ඇත්නම් හෝ පව්කාර ලෙස ජීවත් වූවෙක්නම් හදවත ඇති තැටිය සත්‍යයේ පිහාටුව ඇති තැටියට වඩා බර වේ. එහි ප‍්‍රතිඵල සටහන්කරනු ලබන්නේ අයිබීස් පක්ෂි හිසක් ඇති  ර්‍ණතොත්”:ඔයදඑය* දෙවියා විසිනි. මෙම තොත් දෙවියා සª දෙවියෙක් ලෙස සැලකේ. මිසරයේ පැරණි දේශීය දෙවියෙකු වූ මොහු විශාල වශයෙන් වැªම් පිදුම් මෙන්ම කීර්තියක් ලබාගත් දෙවි කෙනෙකි. මිසරයේ කාලය මැනීමේ ස්වභාවික මිනුම චන්ද්‍රයා බැවින් තොත්ව බොහෝ සේ සළකනු ලැබූවේ චන්ද්‍ර දෙවියා නමිනි. මොහු දෙවියන්ගේ පණිවිඩ ගෙනයාම, ලිවීම, කාලය මැනීම, ගණිතය හා ඉන්ද්‍රජාලික කටයුතු වලටද සම්බන්ධව සිටියේය. තෝත් දෙවියා ප‍්‍රතිඵල සටහන් කරගැනීමෙන් පසු ඔසිරිස් දෙවියා විසින් විනිශ්චය ලබා දෙනු ලැබේ. මේ විනිශ්චය අනුව පව්කාර ලෙස ජීවත් වූ අයට අමරණීය ජීවිතයක් නොලැබේ. 

       හදවත කිරා බලා එය කුරුළු පිහාටුවකටත් වඩා බර අඩුනම් යහපත් ජීවිතයක් ගතකළ අයෙක් යැයි සලකා ඔවුහු  ඉලු” නැමැති සාමකාමි සුන්දර මිටියාවත වෙත පිටත්කර හරින බවට මිසර වාසීන්ගේ විශ්වාසය විය.

       මෘතදේහ මමී බවට පත්කිරීමේදී හදවත ඉතිරි කළේද මේ හේතුව නිසාය. එසේම මළගිය ආත්මයට කටහඩ අවශ්‍යය වූ බැවින් මිනිය සොහොනේ තැබීමට පෙර එය කෙළින් අතට සිටුවා චාරිත‍්‍රයක් වශයෙන් මුඛය විවෘත කිරීමේ උත්සවයක් පවත්වනු ලැබේ. මළගිය තැනැත්තාගේ පුත‍්‍රයා විසින් මෙය සිදුකරන ලද අතර එය කරන ලද්දේ ඒ සඳහා නිමවා තිබුණු ආයුධයකින් මුව ස්පර්ෂ කිරීමෙනි. කථනය ප‍්‍රකෘතිමත් කිරීම මෙයින් අපේක්ෂා කෙරුණි.

       නයිල් නදිය ආශ‍්‍රිත ශිෂ්ටාචාරය ක‍්‍රමයෙන් වර්ධනය වීමේදී එහි ආගමද ක‍්‍රමයෙන් වර්ධනයවන ආකාරයක් දැකිය හැකිය. එම ආගමික සංකල්ප අතර ප‍්‍රධානම විශ්වාසය වූයේ මරණය හා පුනුරුප්පත්තියයි. සූර්යයා උප්පත්තිය සංකේතවත් කිරීම හේතුවෙන් සූර්ය වන්දනාවට ප‍්‍රමුඛත්වයක් හිමිවිය. මෙලෙස වර්ධනය වූ මිසරයේ ආගමික සංකල්ප අතර මරණයෙන් පසු ආත්මය පිළිබඳ වූ විශ්වාසයටද ප‍්‍රමුඛත්වයක් හිමිවන බව ඉහත කරුණු අධ්‍යයනයේදී පෙනීයයි.

රාජ්‍ය පරිපාලනයේ මූලිකාංග

 

හැඳින්වීම

             අද වනවිට රාජ්‍ය, මිනිසාගේ උපතේ සිට මරණය දක්වා වූ සෑම වැදගත් අංශයක් කෙරෙහිම මැදිහත්වීමක් කරනු ලබයි. එහි වැදගත්කම කෙතරම්දයත් මහජනයාද නිතරම රාජ්‍යයෙන් පහසුකම් ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි. ඇරිස්ටෝටල්ට අනුව රාජ්‍ය පවතින්නේ “යහපත් ජීවිතයක් වැඩීමට රුකුල් දීමටයි.” තවද “ජීවිතයත් මරණයත් ගැන රාජ්‍යයට ඇති බලය නිසා සැපයෙන සුරක්ෂිතතාව නොමැතිව, ශිෂ්ටාචාරයක් ඇති විය නොහැකි බව” හොබ්ස් ප්‍රකාශකර තිබේ.  මෙම නිර්වචනයන් වලින් පෙනී යන්නේ රාජ්‍ය තම පුරවැසියන්ගේ අභිවෘද්ධිය වෙනුවෙන් කටයුතු කරන බවයි. රාජ්‍ය යනු “සාමයෙන් භුක්ති විඳීමට නොහැකි වුවහොත් කාලකණ්ණි ජීවිතයකට අප කැප කරවන අන්දමේ ජීවිතයටත්, නිදහසටත්, දේපළ වලටත් ඇති අයිතිවාසිකම් සම්පාදනය කළ හැක්කේ මනුෂ්‍යයින් පිළිගන්නා ක්‍රියාපටිපාටීන්‍ගෙන් යුක්ත වූ රීති පනවන පොදු කාර්යමණ්ඩලයකට බව” ලැස්කි පෙන්වා දෙයි.‍  මෙයින් පෙනී යන්නේ රාජ්‍යයට තම පුරවැසියන්ගේ අභිවෘද්ධිය ඇතිකරලීම සඳහා වූ කටයුත්ත සුවිශේෂිත වූ කාර්යමණ්ඩලයකගේ සහය ලබාගෙන වැඩකල යුතු බවයි. එම කාර්යමණ්ඩලය සහ එහි ක්‍රියාදාමයන් අප විසින් හඳුන්වනු ලබන්නේ රාජ්‍ය පරිපාලනය ලෙසයි. 

             රාජ්‍ය පරිපාලනය යනු ආණ්ඩුවේ වැඩකටයුතු සැලසුම් කිරීම, සංවිධානය කිරීම, ක්‍රියාවට නැංවීම, සම්බන්ධීකරණය, මෙහෙයවීම හා පාලනය කිරීම යන සමස්ත ක්‍රියාදාමයේම එකතුවක් ලෙස දළ වශයෙන් හැඳින්විය හැක. සෑම රටකටම රාජ්‍ය පරිපාලන ක්‍රමය වනුයේ එම රටෙහි රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීම පිණිස වන අතර, එම රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමේ කාර්යභාරයන් රාශියක්ම එක්තරා පරිපාලන ක්‍රියාවලියක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. එම ක්‍රියාවලියට අයත්වනුයේ අවශ්‍යය පරිපාලන ව්‍යුහයන් සකස් කිරීම වේ. එනම් එයට සම්බන්ධවන ඒකකයන් සංවිධානය කිරීම, වැඩපිළිවෙල සම්පාදනය කිරීම, ක්‍රියාත්මකවීම මැනීම සඳහා අවශ්‍යය තත්ව පරීක්ෂණ ක්‍රමයන් සැකසීම, ප්‍රතිපත්ති ඇගයීම් ක්‍රමයන් සකස් කිරීම, තවද රාජ්‍ය අයවැය සැකසීම, වැය ගිණුම් පරීක්ෂා කිරීමේ ක්‍රම සැකසීම, සේවකයින් බඳවා ගැනීම, පුහුණු කිරීම සහ මෙහෙයවීම, කාර්යභාරයන් ඉටුකිරීම සඳහා වගකීම් පැවරීම  යනාදී කාරණා රාජ්‍ය පරිපාලනයේ විධිමත් කාර්යභාරය ලෙස හැඳින්විය හැකිය.

               ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රය පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමේදී පෙනී යන්නේ එය විධිමත් හා සැළසුම් සහගතව ආරම්භ වූයේ බ්‍රිතාන්‍ය යුගයේදි බවයි. එහෙයින් ලංකාවේ හා බ්‍රිතාන්‍යයේ රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයන් බොහෝදුරට එක හා සමාන වේ. ලංකාව 1948දී නිදහස ලබා ගන්නාවිට තිබුණු බ්‍රිතාන්‍ය ආකෘතියකින් යුත් රාජ්‍ය පරිපාලනය වර්තමානය වනවිට රටට ගැලපෙන ආකාරයෙන් සුළු සුළු සංශෝධනයන්ගෙන් යුක්තව පැවතගෙන එනුලැබේ.

              මෙමඟින් ප්‍රධාන වශයෙන් ශ්‍රී ලංකාවට නිදහස ලබාගැනීමෙන් පසු ඇති වූ රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයේ වර්ධනයත්, ඇතිකරනු ලැබූ නව ආයතනුත් (සංවිධාන), කාර්යභාරය හා ක්‍රියාකාරීත්වය පිළිබඳව තොරතුරු දැක්වීමට අපේක්ෂා කෙරේ. තවද රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රය අධ්‍යයනය සම්බන්ධයෙන්, ඓතිහාසික හා තුලනාත්මක අධ්‍යයන ක්‍රම උපයෝගී කරගනිමින් තොරතුරු දක්වා ඇත.

 

1. ලංකාවේ පරිපාලන ව්‍යුහය

                 නිදහස ලැබීමෙන් පසු ආර්ථික හා සමාජ ක්ෂේත්‍රවලට රජයේ මැදිහත්වීම වැඩිවිය. ඒ හේතුවෙන් මධ්‍යගත කාර්යභාරයද පුළුල්විය. 1948 සහ1958 අතර කාලය තුළ එම කාර්යභාරය දෙගුණයකින් පමණ ඉහළ ගිය බව දැක්වේ. රජයේ ආදායමෙන් 50%ක් වැනි විශාල ප්‍රමාණයක් වැය වූයේ  රාජ්‍ය පරිපාලනය සඳහා බව 1961 වැටුප් කොමිසම පෙන්වා දී ඇත. ඒ අතර 1952 පමණ සිට විදේශීය ගෙවුම් ශේෂයද සීඝ්‍රයෙන් පහත වැටුනු අතර නිදහස ලැබීමටත් පෙර සිටම ක්‍රමයෙන් ගොඩනැගෙමින් තිබූ රාජ්‍ය සුභසාධන කටයුතුද වර්ධනය විය. 1960 දශකය අවසාන කාලයේදී රජය මඟින් ඉටුකළ යුතු කාර්යභාරය වෙනුවෙන් දැරිය යුතු වියදම සඳහා ප්‍රමාණවත් ආදායමක් සපයාගත නොහැකි තත්වයක් ගොඩනැගෙමින් තිබිණි. එම තත්වය යටතේ රජයට බෙහෙවින් දුෂ්කර කාලපරිච්ඡේදයකට මුහුණ දීමට සිදුවිය .

                  නිදහස ලැබීමට පෙර හා පසුවද ලංකාවේ ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඒකීය ආණ්ඩුක්‍රමයකි. එබැවින් රාජ්‍ය පරිපාලන කටයුතු ආණ්ඩු මධ්‍ය වෙත සංකේන්ද්‍රගත වී තිබේ. සොල්බරි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ එම බලතල ක්‍රියාත්මක කිරීම පැවරී තිබුණේ අගමැති ප්‍රමුඛ කැබිනට් මණ්ඩලයටය. ඒ අනුව අගමැතිවරයා විසින් විවිධ විෂය ක්ෂේත්‍ර අනුව වර්ග කරන ලද දෙපාර්තමේන්තු, රාජ්‍ය සංස්ථා සහ ආයතන අමාත්‍යංශ වලට බෙදා ඒවා ඇමතිවරුන්ට පවරනු ලැබේ. ඒවාට පැවරෙන කාර්යභාරයන් ඉටුකරනු පිණිස රාජ්‍ය සේවකයන් යොදාගනු ලැබේ. වර්තමානයේද ලංකාවේ මෙන්ම ලෝකයේ බොහෝමයක් රටවල මෙම ක්‍රියාවලියට සමාන ක්‍රියාවලියක් ක්‍රියාත්මකවන අතර එහිදි ජනාධිපතිගේ හා අගමැතිගේ භූමිකාවන් වෙනස් වේ.

                      ලංකා‍වේ පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයට කැබිනට් මණ්ඩල ක්‍රමය හඳුන්වාදීමත් සමඟ එහි සම්බන්ධීකරණ කටයුතු හා ක්‍රියාකාරීත්වය විධිමත් කිරීම සඳහා කැබිනට් මණ්ඩල ලේකම් සහ අමාත්‍යංශ ස්ථිර ලේකම් යනුවෙන් නව තනතුරු 2ක් හඳුන්වනු ලැබීය. මෙහිදී කැබිනට් ලේකම්වරයාගේ වගකීම වූයේ අමාත්‍යංශ කීපයකට අදාළවන විෂය කරුණු මතු වූ අවස්ථා වලදී එම අමාත්‍යංශ අතර සම්බන්ධීකරණයක් පවත්වා ගැනීමයි. එසේම එක අමාත්‍යංශයක් යටතට පත්වන විවිධ දෙපාර්තමේන්තු, සංස්ථා හා ආයතන අතර ඒකාබද්ධතාවයක් පවත්වා ගැනීම අවශ්‍ය වූ බැවින් ඇමතිවරයාගේ දේශපාලන නායකත්වය යටතේ එම කාර්ය ඉටු කිරීමේ පරිපාලන නායකත්වය අමාත්‍යංශයේ ස්ථිර ලේකම්වරයාට පැවරුණි. 1972 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟින් එම නිළ නාමය “ලේකම්” ලෙස වෙනස් කරනු ලැබීය. 

 

2. ලංකාවේ රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයේ ඉතිහාසය

              රාජ්‍ය මඟින් ජනතාවට සපයන සේවාවන් හා එම සේවාවන් කළමනාකරණය කිරීම රාජ්‍ය පරිපාලනයේ කාර්යභාරය බව කෙටියෙන් විස්තර කළ හැක. ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය සේවයද ලාංකීය ජනතාවගේ අවශ්‍යතාවයන් අනුව සකස්වී ඇත. නිදහස ලැබීමෙන් පසුවද ලංකාවේ රාජ්‍ය සේවය ක්‍රියාත්මක වූයේ බ්‍රිතාන්‍ය යුගයේ පැවති ආකාරයටය. විවිධ නිලධාරීන්ට පැවරෙන නිළතල හා කාර්යභාරය අනුව රාජ්‍ය සේවකයන් ශ්‍රේණිගත කර තිබූ අතර 1961 වනවිට රාජ්‍ය සේවය ප්‍රධාන ශ්‍රේණි 3කින් සමන්විත විය.

1. සුළු සේවක.

2. ලිපිකරු හා සමාන සේවා.

3. පරිපාලන නිලධාරි.

එම ශ්‍රේණීන් වේ.

                 තවද සිවිල් සේවය හා දෙපාර්තමේන්තු සේවය ලෙස කොටස් දෙකකට මෙම පරිපාලන සේවය වර්‍ග කොට තිබුණි. රාජ්‍ය සේවා කොමිසම විසින් පවත්වන ලද විවෘත තරඟ විභාගයක ප්‍රතිඵල අනුව සිවිල් සේවා තනතුර සඳහා පුද්ගලයන් තෝරාගත් අතර දෙපාර්තමේන්තු ප්‍රධානීන්ගේ අවශ්‍යතාවය අනුව දෙපාර්තමේන්තු සේවා සඳහා වූ නිලධාරීන් විවිධ දෙපාර්තමේන්තුවල පවත්නා පුරප්පාඩු අනුව තෝරාගන්නා ලදි. එහිදී අනුගමනය කරන ලද ක්‍රමය වූයේ අදාළ වසරේ පැවති තරඟ විභාගයෙන් සිවිල් සේවයට ඇතුළත්වීමට අසමත් වූ අය වෙනුවෙන් පැවති සම්මුඛ පරීක්ෂණ මඟින් තෝරා ගැනීමයි.  

             මෙම ක්‍රමවේදයට අනුව රාජ්‍ය පරිපාලනයේ වැදගත්ම තනතුර වූ සිවිල් සේවයට බඳවාගත් නිලධාරීන්ට ලබාදුන් පුහුණුවෙන් පසු රාජකාරි සඳහා දෙපාර්තමේන්තු හා දිසාපති වැනි තනතුරුවලට පත්කරන ලදි. එම සෑම අංශයකම සේවා ස්ථාන මාරුවීම් ලබාගැනීමට හැකිවීම සිවිල් සේවයේ තිබූ විශේෂ වරප්‍රසාදයකි. නමුත් දෙපාර්තමේන්තු සේවයේ යෙදී සිටි නිලධාරීන්ට අදාළ දෙපාර්තමේන්තුවෙන් පිටත ස්ථාන මාරුවීම් ලබාගැනීමට නොහැකිවිය. එමඟින් දෙපාර්තමේන්තු සේවා නිලධාරීන් දැඩි අපහසුතාවකට පත්වූ අතර තම රැකියා පිළිබඳව කලකිරීමකට පත්විය. මෙම ක්‍රමවේදයේ තිබූ ප්‍රධානතම ගැටළුව වූයේ දෙපාර්තමේන්තුව සඳහා බඳවාගන්නා නිලධාරීන් අදාළ වර්ෂයේ පැවති පුරප්පාඩු සංඛ්‍යාව අනුව තෝරාගැනීමයි. එමඟින් ඉතා දක්ෂ පුද්ගලයන්ටද සිවිල් සේවයට බැඳීමට තිබූ අවස්ථා අහිමිවිය. මේ හේතුවෙන් සිවිල් සේවය එක්තරා සාඩම්බර ප්‍රභූ නිලධාරී තන්ත්‍රයක් ලෙස ජන සමාජයේ පිළිගැනිමට ලක්විය. නමුත් සෙසු නිලධාරි තනතුරු එයට දෙවැනි විය. පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයේ තිබූ මෙම බෙදීම එක්තරා ආකාරයකට සමාජයේ පවතින කුල ක්‍රමය හා සමාන විය. එබැවින් මෙම ක්‍රමවේදය රාජ්‍ය පරිපාලනයට එතරම් සුදුසු නොවිණි. 1961 වැටුප් කොමිසමේ මතය වූයේද මෙයයි. 

              පරිපාලන කටයුතු සිදුවීමේදී පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයේ සේවකයන් සම්බන්ධයෙන් පැවති මෙබඳු විෂමතා හේතුවෙන් රාජ්‍ය පරිපාලන කටයුතු අතිශයින්ම අකාර්යක්ෂම තත්වයක පැවතිණි. එමනිසා වැටුප් කොමිසමේ නිර්දේශය පරිදි 1963දී සිවිල් සේවය අවලංගු කොට “ලංකා පරිපාලන සේවය” ආරම්භකරනු ලැබීය .  බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් ආරම්භකරන ලද සිවිල් සේවය කෙතරම් පීඩාකාරී වූවේදයත් එය හඳුන්වනු ලැබුවේ ආණ්ඩුවේ “යකඩ රාමුව” වශයෙනි. කෙසේ වෙතත් වසර 150ක් පමණ පැවති සිවිල් සේවය එලෙසින් අවසන් කරන ලදි. 1948 නිදහස ලබාගැනීමෙන් පසු බ්‍රිතාන්‍ය පරිපාලන ආකෘතිය වෙනස් කරමින් ලංකාවට ගැලපෙන ආකාරයට එම ක්ෂේත්‍රය සකස් කිරීමට ගනුලැබූ පියවර ඉතා වැදගත්විය. නිදහස් අධ්‍යාපනය හේතුවෙන් හා 1956 ස්වභාෂා පනත හේතුවෙන් උපාධිධාරීන් සංඛ්‍යාව ඉතා සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගිය අතර ඔවුන්ට රාජ්‍ය සේවයට ඇතුල්වීම සඳහා ඉහත සඳහන් කරන ලද ප්‍රතිසංස්කරණ පිටිවහලක් විය. 

                ඩොනමෝර් ආණ්ඩුක්‍රම යුගයේ සිට අපක්ෂපාතී රාජ්‍ය සේවාවක් පවත්වා ගැනීම සඳහා රාජ්‍ය සේවකයන් බඳවා ගැනීම, උසස් කිරීම, විනය පරීක්ෂණ ආදි කටයුතු පැවරුණේ රාජ්‍ය සේවා කොමිසන් සභාවටයි. නමුත් 1972 පළමු ජනරජ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 106 (1) වගන්තියට අනුව රාජ්‍ය සේවා කොමිසම අවලංගු කොට, එමඟින් ඉටුකරන කාර්යභාරය කැබිනට් මණ්ඩලය වෙත පවරා එහි අධීක්ෂණය යටතේ රාජ්‍ය සේවකයන්ගේ පත්කිරීම් හා ඔවුන්ගේ විනය කටයුතු පිළිබඳ සොයා බැලීමට රාජ්‍ය සේවා විනය මණ්ඩලයක් පිහිටුවන ලදී. ඒ අනුව කැබිනට් මණ්ඩලයේ මෙහෙයවීම මත රාජ්‍ය‍ සේවයේ කටයුතු වලදී අපක්ෂපාතීව කටයුතු කිරීමක් සිදුනොවිණි. එලෙසින් ඇතිවූ දේශපාලන මැදිහත් වීමෙන් 1972න් පසුව රාජ්‍ය ‍සේවය පුළුල් ලෙස දූෂණ, වංචා සහ අකටයුතුකම්වලට යොමුවීමක් සිදුවිය .  

                 නැවත අපක්ෂපාතී රාජ්‍ය සේවයක් පවත්වා ගැනීම අරමුණුකොට ගෙන රාජ්‍ය සේවා කොමිසම 1978 දෙවන ජනරජ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ යළි ආරම්භ කරන ලදී. එම කොමිසමේ සාමාජිකයන් පත්කරනු ලැබුවේ ආණ්ඩුවේ නායකයා වූ ජනාධිපති විසිනි. එබැවින් එම ක්‍රමවේදයද රාජ්‍ය පරිපාලනය ස්වාධීන කිරීමට ප්‍රමාණවත් නොවිණි. එම නිසා නැවත රාජ්‍ය පරිපාලනය අපක්ෂපාතීව පවත්වා ගැනීමේ අරමුණින් 2001දී 17වන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය හඳුන්වාදෙන ලදී. එහිදී අදාළ කාර්යයන් ආණ්ඩුව හා විපක්ෂය එකතුව ක්‍රියාත්මක කළ යුතු විය. නමුත් වර්‍තමානය වනවිට එයද ක්‍රියාත්මක නොවන බැවින් රාජ්‍ය සේවය මෙහෙයවීම සිදුකරනු ලබන්නේ කැබිනට් මණ්ඩලය විසිනි. එම නිසා රාජ්‍ය සේවය පෙර පැවති ආකාරයටම දුර්වල, දූෂිත හා ව්‍යාකූල තත්වයකට පත්වී ඇත.

 

3. රාජ්‍ය පරිපාලන ආයතන හෙවත් සංවිධාන

               ආණ්ඩුවේ පරිපාලන කාර්යභාරයන් ක්‍රියාත්මක කිරීම පිණිස යොදාගනු ලබන අතිවිශාල ව්‍යුහය සංවිධාන ලෙස දැක්විය හැක. සංස්ථාවක් පිළිබඳව සඳහන් කිරීමේදී සංවිධානය යන වචනය පාවිච්චි කරනුයේ එම සංස්ථාවේ සැකැස්ම හා අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය විස්තර කරනු පිණිසය. තවද එහි අභ්‍යන්තර ඒකකයට අයත්වන විවිධ ඒකකයන් විවිධ කොටස් යනාදිය හැඳින්වීමටද එය අයත්වේ. යම්කිසි සංවිධානයක විවිධ කොටස් ක්‍රියාත්මකවන අයුරින් ඒවා අන්කොටස් හා සම්බන්ධවන ආකාරයත් තීන්දු ගලා යන ආකාරයත් යනාදිය පැහැදිලිව විස්තර වනුයේ සංවිධානයේ චිත්‍ර මඟිනි (Organization Chart). එම සංවිධාන චිත්‍රයෙන් පැහැදිලි කරනුයේ කාර්යභාරයන් බෙදා වෙන්කර තිබෙන ආකාරය, සංවිධානය තුළ සේවය කරන සේවකයන් අතර ඇති සම්බන්ධතාවයන්ය . ඒ අනුව ලංකාවේද රාජ්‍ය පරිපාලනය තුළ කටයුතු ‍පවත්වාගෙන යාම සඳහා සංවිධාන ව්‍යුහයක් ක්‍රියාත්මක වේ. 

                     ලංකාව නිදහස ලබාගන්නා විටත් රජය වෙත පැවරී ඇති පරිපාලන කාර්යභාරයන් ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ආණ්ඩුව මධ්‍යයේ ක්‍රියාත්මක කෙරුණු ඒකක පද්ධතියක් නැතහොත් සංවිධාන ව්‍යුහයක් තිබුණි. ඒවා 

1. දෙපාර්තමේන්තු

2. සංස්ථා

3. ආයතන

                       ලෙස සංවිධානය කොට තිබුණි. කල්යාමත් සමඟ රජයේ කාර්යභාරය සංකීර්ණ වීම හා පුළුල්වීම හේතුවෙන් එම දෙපාර්තමේන්තු හා සංස්ථා ප්‍රමාණය ඉහළ නැංවිණි. 

 දෙපාර්තමේන්තු

1948 පිහිටුවන ලද ග්‍රාම සංවර්ධන,සන්නිවේදන හා සමාජසේවා යන දෙපාර්තමේන්තුද 1950දී පිහිට වූ වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුවද වැනි නව විෂය ක්ෂේත්‍ර සඳහා අළුතින් දෙපාර්තමේන්තු ආරම්භකරන ලදි. නිදහසින් පසු ලංකාවේ සමාජ ‍පෙරළියක් සිදුවූ 1956 බණ්ඩාරනායක රජය යටතේ රාජ්‍ය භාෂා, සංස්කෘතික හා කෘෂි සේවා වැනි නව දෙපාර්තමේන්තු කිහිපයක් ආරම්භකරනු ලැබීය .

   රාජ්‍ය සංස්ථා

                     නිදහස ලැබීමෙන් පසු හා ඊට පෙර සිටම ක්‍රියාත්මක වූ රාජ්‍ය සංස්ථා අතර සමුපකාර තොග වෙළඳ සංස්ථාව (1946), ගල්ඔය සංවර්ධන මණ්ඩලය (1950), එයාර් ලංකා (1951), ලංකා කිරි මණ්ඩලය (1954) යනාදිය වැදගත්වේ. මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ මේවා සියල්ල එජාප රජයන් යටතේ පිහිටුවන ලද සංස්ථාවන් වන අතර කෘෂිකර්ම, වාරිමාර්ග, විදුලිබලය, ආහාර නිෂ්පාදනය, ජලසම්පාදනය, කර්මාන්ත හා ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණය වැනි බහුකාර්ය යෝජනා ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වූ ගල්ඔය සංවර්ධන මණ්ඩලය ඉතා වැදගත් වීමයි.

              1956න් පසු ඇතිවූ ප්‍රබෝධයත් සමඟ නිදහසට  පෙර සිටම පැවතගෙන ආ රාජ්‍ය සංස්ථා ප්‍රමාණයද ඉතා සීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය විය. 1956 මහජන එක්සත් පෙරමුණු රජය යටතේ ආර්ථික කටයුතු වලට පුළුල්ව මැදිහත්වීමක් සිදුකල අතර  ඒවා පරිපාලනය කිරීම සඳහා රාජ්‍ය සංස්ථා ගණනාවක් ආරම්භකරනු ලැබීය. ඒවා අතර ධීවර සංස්ථාව (1957), වරාය සංස්ථාව (1958), ලංකා ගමනා ගමන මණ්ඩලය (1958) ප්‍රධාන විය. 1960-1964 කාලය තුළ අග්‍රාමාත්‍ය ධූරය දැරූ ගරු සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායකගේ කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකා රක්ෂණ සංස්ථාව හා ඛණිජතෙල් නීතිගත සංස්ථාව (1961) වැනි වැදගත් සංස්ථා කීපයක් ආරම්භකරනු ලැබීය. ඒ අනුව 1958 වනවිට රාජ්‍ය සංස්ථා 25කට වැඩි ප්‍රමාණයක් තිබූ අතර 1970 වනවිට එම සංඛ්‍යාව 50 ඉක්මවා තිබුණි. 1975 වනවිට ස්වාධීන හා අර්ධ ස්වාධීන සංස්ථා හා මණ්ඩල 107ක් පැවතිණි. 

4. වර්තමානයේ රාජ්‍ය පරිපාලනය පිළිබඳ ජනතාවගේ මතය.

                  රාජ්‍ය පරිපාලනය පිළිබඳව අධ්‍යයනයේදී පෙනී යන්නේ රටක සංවර්ධනයට හා එම රටේ පරිපාලන කටයුතු සාර්ථකව පවත්වාගෙන යමින් ජනතා සුභසිද්ධිය ඇතිකරලීමට අපක්ෂපාතී හා සාර්ථක රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයක් අත්‍යාවශ්‍ය වන බවයි. ඇමරිකාවේ හා බ්‍රිතාන්‍යයේ රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍ර එලෙස ආදර්ශයට ගත හැකි ඒවා ලෙස සැළකිය හැකිය. නමුත් ලංකාවේ රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රය පිළිබඳ එලෙස සෑහීමකට පත්විය නොහැක. මන්දයත් ලංකාවේ රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රය ජනතා සුභසිද්ධිය තකා කටයුතු නොකිරීමයි.

                       මහජනතාව තමාගේ අත්‍යාවශ්‍ය කටයුත්තක් කරගැනීම සඳහා රාජ්‍ය ආයතනයකට ගිය විට ලැබෙන ප්‍රතිචාර සම්බන්ධයෙන් කලකිරීමක් හටගනී. රාජ්‍ය සේවකයා ඉදිරියට එන පුද්ගලයාට ඉක්මන් හා කාර්යක්ෂම සේවාවක් සපයනවා වෙනුවට ඔහු රස්තියාදුකිරීමක් සිදුකරයි. මෙයට ප්‍රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ රාජ්‍ය පරිපාලන සේවකයා තම රැකියාව මුදල මත පමණක් තීරණය කරන අතර එය රැකියාවට අමතරව ජනතා සේවයක්ද වියයුතු බව නොසිතීමයි. තවද ඔහු තමා වැටුප් ලබන්නේ එම ජනතාවගේ බදු මුදලින් බව අමතක කර තිබේ. පෞද්ගලික අංශය හා සසඳන විට රාජ්‍ය අංශයේ කාර්යක්ෂමතාව හා සේවාවන් පිළිබඳ ප්‍රායෝගික අවබෝධයක් ලබා ගත හැක.

                    රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රය අකාර්යක්ෂම වීම‍ට බලපා තිබෙන තවත් එක් හේතුවක් වන්නේ රාජ්‍ය අංශය තුළට අනවශ්‍ය දේශපාලන ඇඟිලි ගැසීමයි. එමඟින් රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රය පක්ෂපාතීවීමක්ද සිදුවන අතර අකාර්යක්ෂමවීමක්ද වී ඇත. රාජ්‍ය සේවකයා වැඩි වරප්‍රසාද ගැන සිතා දේශපාලකයන්ට සේවය සැලසීම හේතුවෙන් සාමාන්‍ය ජනතාවට සේවයක් සැලසීමට ඔහුට අවශ්‍යතාවයක් ඇති නො‍වේ. මේ හේතුවෙන් මහජනතාව රාජ්‍ය අංශය පිළිබඳව දැඩි අප්‍රසාදයක් පලකරනු ලැබේ.

 

5. සමාලෝචනය

              ඉහත ආකාරයට රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයේ වැදගත්කම හා ලංකාවේ රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයේ ව්‍යුහය, ප්‍රභවය, කාර්යභාරය හා ඒ සම්බන්ධ මහජනතාවගේ මතය දැක්විය හැකිය. රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රය රටක පැවැත්මට අත්‍යාවශ්‍ය වන අතර එවැනි ක්‍රමවේදයක් නොමැතිව රටකට ඉදිරි ගමනක්ද නොමැත. රටක රාජ්‍ය පරිපාලනයේ කාර්යක්ෂමතාව හා සාර්ථකත්වය මත එම රට සංවර්ධනයකරා හෝ පරිහානියකරා ගමන් කරනු ලැබේ. ඇමරිකාව හා එංගලන්තය ආදී පළමු ලෝකයේ රටවල් සංවර්ධිත රටවල් ලෙසත් ලංකාව වැනි තුන්වන ලෝකයේ රටවල් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටක් ලෙසත් පැවතීමට හේතුව මෙම රාජ්‍ය පරිපාලනයේ ඇති සාර්ථක අසාර්ථකභාවයයි.

                මෙහිදී ප්‍රමුඛව අවධානය යොමුකොට තිබෙන්නේ ලංකාවේ රාජ්‍ය පරිපාලනය සම්බන්ධයෙන් වන අතර එහි ඇති අසාර්ථ ලක්ෂණ ඉස්මතු කරමින් දක්වා ඇත. යම්කිසි රටක් සංවර්ධනය කරා ගමන් කිරීමට නම් එම රටේ රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයේ ඇති දුර්වලතා අවබෝධ කරගනිමින් සාර්ථක රාජ්‍ය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයන් ඇති රටවල් සමඟ සංසන්දනය කරමින් තුලනාත්මක අවබෝධයක් ලබාගත යුතුය. 

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නමාවලිය.

• ජයකුමාර්. ටී., ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා - 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව 17වන සංශෝධනය දක්වා, කර්‍තෘ ප්‍රකාශන, නො.240/1, රටදෙල්ගහවත්ත, කුඩමාදුව-සිද්දමුල්ල, පිළියන්දල, 2009 මාර්තු.

• ලැස්කි. හැරල්ඩ්. ජේ., රාජ්‍යය පිළිබඳ සිද්ධාන්ත හා ව්‍යවහාරය, අධ්‍යාපන ප්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව, ඉසුරුපාය, බත්තරමුල්ල, 2005.

• වර්ණපාල. විශ්වා, පරිපාලන විද්‍යා ප්‍රවේශය, ඇස්. ගොඩගේ සහෝදරයෝ, 675, පී. ද. ඇස්. කුලරත්න මාවත, කෙළඹ 10, 1992 සැප්තැම්බර්.

• සොයිසා. එම්. ඕ. ඒ.,දේශපාලන විද්‍යාවේ මූලික සිද්ධාන්ත, කර්‍තෘ ප්‍රකාශන, දේශපාලන විද්‍යා අංශය, පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය, පේරාදෙණිය, 2003සැප්තැම්බර්.

• ශ්‍රී ලාංකේය ඉතිහාසය-වෙළුම V, සීමාසහිත ඇම්. ඩී. ගුණසේන සහ (පුද්ගලික) සමාගම, 217, ඕල්කොට් මාවත, කොළඹ 11, 2012.